Zo komen orkanen aan hun naam (en de vrouwelijke blijken de gevaarlijkste)

Orkaan Dorian, gezien vanuit de ruimte.
Photo News Orkaan Dorian, gezien vanuit de ruimte.
Dorian: dat is de naam van de orkaan die momenteel de Bahama’s teistert en intussen de op één na krachtigste Atlantische orkaan ooit wordt genoemd. Hij volgt daarmee in de voetsporen van enkele andere die de afgelopen jaren in de regio aan land gingen, zoals Irma, Maria en Michael. Maar waar komen die namen eigenlijk vandaan?

Weerheiligen

Vroeger werden alle tropische stormen naar de weerheilige van die dag gedoopt, zoals de Sint-Cyriacus-orkaan van 1899. Omdat orkanen meestal minstens enkele dagen rondrazen - Sint-Cyriacus woedde zelfs 28 (!) dagen lang met ruim 3.000 doden tot gevolg - werd voor de naamgeving overgeschakeld naar de geografische coördinaten - lengte- en breedteligging - van de storm, zo meldt weerman Frank Deboosere op zijn website. Maar ook dat zorgde al te makkelijk voor verwarring aangezien orkanen zich voortbewegen.

George was de eerste

Dus kozen de Amerikaanse meteorologen, die deze stormen in het oog moesten houden, vanaf 1947 geregeld voor 'voornamen': orkaan George mocht de spits afbijten. Pas in 1949 volgde met Hurricane Bess, naar de toenmalige first lady Bess Truman, een volgende naam.

Orkaan Irma richtte in 2017  vreselijke vernielingen aan, onder meer op het eiland Saint-Martin in de Caraïben.
AFP Orkaan Irma richtte in 2017 vreselijke vernielingen aan, onder meer op het eiland Saint-Martin in de Caraïben.

Vrouwennamen

Het duurde tot 1953 voor elke storm systematisch een voornaam meekreeg, telkens een vrouwelijke. Volgens de legende omdat vrouwennamen beter pasten bij de onvoorspelbaarheid van orkanen. Dat jaar hielden Alice, Barbara, Carol, Dolly, Edna, Florence, Gilda, Hazel, Irene, Jill, Katherine, Lucy, Mabel, Norma, Orpha, Patsy, Queen, Rachel, Susie, Tina, Una, Vicky en Wallis vaak lelijk huis boven de oceaan.

Genderevenwicht

Die omgekeerde discriminatie duurde tot 1979: toen besliste de World Meteorological Organisation (WMO) stormen afwisselend een vrouwelijke en mannelijke voornaam mee te geven. Eerst werd nog afgetrapt met Ana, daarna kwam Bob haar aflossen. Ook Spaanse en Franse voornamen mochten meespelen, vermits in de getroffen Caraïbische gebieden vaak Spaans en Frans gesproken wordt. Om het genderevenwicht te bewaren, mocht de mannelijke Allen in 1980 het seizoen 'openen'. Sindsdien starten de orkaanalfabetten om het andere jaar met een mannelijke of vrouwelijke naam.

Niet elke storm is een orkaan

Elke storm wordt pas gedoopt vanaf windkracht 8. Maar niet elke storm groeit uiteindelijk uit tot een orkaan van windkracht 12. In 2011 bijvoorbeeld was Irene pas de eerste orkaan van het seizoen, na de minder winderige Arlene, Bret, Cindy, Don, Emily, Franklin, Gert en (toen ook al) Harvey.

Puerto Rico werd in 2017 zwaar getroffen door orkaan Maria.
AP Puerto Rico werd in 2017 zwaar getroffen door orkaan Maria.

Zes alfabetten

Af en toe duiken vrijwel dezelfde namen op en dat is geen toeval. De WMO legde zes verschillende alfabetten vast, die elkaar afwisselen en dus eens om de zes jaar opnieuw opduiken. Zo zijn de namen van 2019 dezelfde als die van 2013. En zullen deze orkanen ook in 2025 weer opduiken.

Te vernietigend? Geschrapt!

Tenzij ze te traumatisch gebleken zijn en voor te veel dood en vernieling gezorgd hebben. Al te vernietigende orkanen worden van de namenlijst geschrapt en vervangen door een voornaam met dezelfde letter. Zo moesten de voorbije jaren onder meer Katrina (2005), Ike (2008), Sandy (2012) en Ingrid (2013) definitief plaatsruimen. 

Politiek gevoelig

Soms hoeven orkanen zelfs niet eens voor menselijk of materieel leed te hebben gezorgd om definitief in de vergeetput te belanden. Zo werden namen als Adolph en Israel intussen opgeborgen vanwege 'politiek te gevoelig'. Ook orkaan Isis is intussen definitief uitgeblazen. Hoewel vernoemd naar de Egyptische godin van de vruchtbaarheid werd ze in 2015 definitief door de WMO geschrapt omdat de associatie met de Islamitische Staat - ook vaak Isis genoemd - te groot werd. In de plaats kwam Ivette. Over de voorbije decennia heen werden al zo'n tachtig orkaannamen voorgoed van de lijst gehaald.

Orkaan Michael richtte vorig jaar zware schade aan in Florida.
AP Orkaan Michael richtte vorig jaar zware schade aan in Florida.

21 letters

De letters Q, U, X, Y en Z worden nooit gebruikt omdat er te weinig makkelijk bekkende voornamen mee kunnen worden gemaakt.

Daar is Zeta

Elk orkaanseizoen beschikt dus over een alfabet van 21 letters. Zijn die opgebruikt, dan wordt het Griekse alfabet (Alfa, Beta, Gamma...) aangesproken. Onwaarschijnlijk? Niet in 2005. Toen raasden zomaar eventjes 28 stormen en orkanen over de Caraïben, waardoor de meteorologen de laatste in het rijtje noodgewongen Zeta moesten dopen.

Minder voorzorgen

Leuk om weten: vrouwelijke orkanen blijken gevaarlijker. Althans volgens een onderzoek door de universiteit van Illinois in 2004. Daar bekeken Amerikaanse wetenschappers nauwlettend de schade van 92 orkanen tussen 1950 en 2012, met uitzondering van Katrina. Daaruit bleek dat de dodentol op Amerikaanse bodem bij een orkaan met een vrouwelijke naam meestal tot drie keer zo hoog lag als bij een 'mannelijke' orkaan. Als verklaring vermoeden de onderzoekers dat orkanen met een vrouwelijke naam als minder gevaarlijk worden beschouwd, waardoor de inwoners ook minder voorzorgsmaatregelen nemen.

Dit is de lijst met namen voor 2019

Dorian is de vierde tropische storm - intussen orkaan - die dit jaar al ontstond in de Atlantische Oceaan. En er ligt al een lijstje klaar met namen voor zijn opvolgers. Een overzicht van de lijst met namen voor 2019: Andrea, Barry, Chantal, Dorian, Erin, Fernand, Gabrielle, Humberto, Imelda, Jerry, Karen, Lorenzo, Melissa, Nestor, Olga, Pablo, Rebekah, Sebastien, Tanya, Van en Wendy.