Nobelprijswinnaars voor Geneeskunde en Natuurkunde zijn bekend. Hoe win je zo'n prijs eigenlijk?

Na zijn dood (1986) bepaalde Alfred Nobel dat zijn reusachtige kapitaal van zo'n 32 miljoen Zweedse kronen elk jaar op zijn sterfdag (10 december) aan Nobelprijzen moest worden uitgereikt.
AFP Na zijn dood (1986) bepaalde Alfred Nobel dat zijn reusachtige kapitaal van zo'n 32 miljoen Zweedse kronen elk jaar op zijn sterfdag (10 december) aan Nobelprijzen moest worden uitgereikt.
Terwijl er gisteren een Nobelprijs voor Geneeskunde werd uitgereikt, gingen vandaag twee fysici met de Nobelprijs voor Natuurkunde aan de haal. Deze week volgen nog de Nobelprijs voor Scheikunde, Literatuur en Vrede. Volgende week wordt er nog een laatste prijs in economische wetenschappen uitgereikt. Maar hoe word je eigenlijk genomineerd en verkozen voor zo’n prijs?

Voordat iemand verkozen kan worden, gelden er enkele (strenge) voorwaarden. Ten eerste worden alle prijzen, met uitzondering van die van de Vrede, uitgereikt aan individuen. Enkel de Nobelprijs voor Vrede kan ook aan organisaties geschonken worden.

Kanshebbers

Personen of organisaties die de afgelopen jaren een bijzondere ontdekking hebben gedaan maken kans op een nominatie. Daarbij houdt men wel rekening met de leeftijd van de uitvinding. Vroeger gold ‘hoe jonger, hoe liever’, nu loopt men iets minder hard van stapel. In het verleden werden er immers prijzen uitgereikt voor ontdekkingen die later niets waard bleken te zijn. In tegendeel. 

Een voorbeeld: in 1959 werd de Portugese arts António Egas Moniz met de Nobelprijs voor Geneeskunde bekroond om zijn lobotomie - waarbij psychiatrische patiënten behandeld werden door in hun frontale hersenkwabben te peuteren. Dat leverde zoveel publiciteit op dat alleen al in de Verenigde Staten 5.000 geesteszieken onder het mes gingen en onherstelbaar werden verminkt.

Uitnodigingen

Kanshebbers worden geselecteerd door de verschillende Nobelcomités, tal van wetenschappers, vorige winnaars en verschillende Zweedse wetenschappelijke instellingen. De Nobelcomités ondernemen als eersten actie.

Zij sturen uitnodigingen naar personen die volgens hen “competent en gekwalificeerd zijn” om een mogelijke Nobelprijswinnaar te nomineren. Per thema (Geneeskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Literatuur, Vrede en Economie) worden er in de maand september zo’n 3.000 experts aangeschreven waaronder de vorige winnaars. Zij moeten hun keuze voor februari aan het Nobelcomité bekendmaken. Jezelf nomineren is overigens niet mogelijk.

(Lees verder onder de foto)

Alle Nobelprijswinnaars op een rijtje in het Nobelprijsmuseum in Stockholm.
AFP Alle Nobelprijswinnaars op een rijtje in het Nobelprijsmuseum in Stockholm.

Genomineerden

Vervolgens buigt het comité van specialisten zich per thema over de nominaties, waarna er zo’n 250 tot 350 voorlopige kandidaten worden geselecteerd. De nominaties blijven geheim, ook voor de genomineerden zelf. De lijst met genomineerden wordt vijftig jaar later pas bekendgemaakt.

Alle genomineerden worden eveneens geëvalueerd door het Nobelcomité. Met die evaluaties en aanbevelingen gaan de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen, en de Nobelassemblee in het geval van de prijs voor geneeskunde, aan de slag. Vervolgens slinkt de groep tot ongeveer vijftien kandidaten waaruit de uiteindelijke winnaars worden geselecteerd. 

Laureaten

In oktober worden de winnaars pas bekendgemaakt. Eenmaal een Nobelprijswinnaar kan er niet meer in beroep worden gegaan. De laureaten worden op de hoogte gebracht alsook het publiek. De winnaars krijgen een geldsom van 9 miljoen kronen of bijna 8,5 miljoen euro.

Tenslotte volgt er nog een ceremonie in december, op de sterfdatum van Alfred Nobel, om de winnaars te huldigen.

Alfred Nobel 

Alfred Nobel was een Zweedse chemicus die het dynamiet in 1866 uitvond. Hij zou er misschien niet de Nobelprijs voor de Vrede mee gewonnen hebben, er werd wel een chemisch element naar hem vernoemd (Nobelium). Bovendien verdiende hij een aardige som geld aan zijn dynamiet. 

Na zijn dood (1986) bepaalde Nobel dat zijn reusachtige kapitaal van zo'n 32 miljoen Zweedse kronen elk jaar op zijn sterfdag (10 december) aan Nobelprijzen moest worden uitgereikt. 

En zo geschiedde. De Nobelstichting werd opgericht en voortaan zouden er jaarlijks vijf prijzen worden uitgereikt aan ontdekkingen die de mensheid “het grootste nut hebben verschaft”. Later werd de prijs in de economische wetenschappen aan het lijstje toegevoegd.  




1 reactie

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Johnny L Verhoeven

    Met een Nobelprijs ga je niet aan de haal. Die verdien je door hard en baanbrekend werk.