Bruegel was niet van Antwerpen... en ook niet van Brussel

Pieter Bruegel de Oudere  (tussen 1525 en 1530 – 1569)
wikimedia commons Pieter Bruegel de Oudere (tussen 1525 en 1530 – 1569)
Meer dan tweehonderd wetenschappers van overal ter wereld buigen zich vanaf vandaag over het werk van Pieter Bruegel de Oudere. Voer voor discussie is onder meer de afkomst van de schilder. Want zowel Brussel als Antwerpen, als enkele Limburgse gemeenten claimen Bruegel ‘als een van hen’.

Het Brusselse symposium vindt plaats in de marge van de Bruegeltentoonstelling in het Weense Kunsthistorisches Museum (KHM). Sabina Haag, algemeen directeur van het KHM, merkte in haar inleiding op dat er een zekere parallel te trekken valt tussen het internationale karakter van de expo en het al even internationale karakter van de deelnemers aan het symposium. Het belang van Bruegel valt wat haar betreft niet te onderschatten.

Eén van de vele discussiepunten over het leven van Bruegel (tussen 1525 en 1530 – 1569) is zijn afkomst. Er zijn theorieën die zeggen dat hij in het Noord-Brabantse Kempische dorpje Breugel geboren is. Sommigen opperen dat Kleine Brogel en zelfs Borgloon zijn geboorteplek is. Toch gaan steden als Brussel en Antwerpen er ieder voor zich prat op dat Bruegel 'van hen' is. 

Professor Jan Van der Stock (KU Leuven) dook de afgelopen jaren in hun respectievelijke archieven op zoek naar vroege sporen van de grote kunstenaar. Uit zijn nieuwste onderzoek van stedelijke registers en andere archiefstukken bleek helaas voor zowel Brussel als voor Antwerpen dat er van Pieter Bruegel in beide steden geen spoor te bekennen valt, toch niet voor zijn naam uit het niets opduikt in Antwerpen omstreeks 1551. Voor die tijd werd er wel al melding gemaakt van de naam Bruegel, maar niet van een Pieter.

Pieter van Breda

Vast staat dat Bruegel de zoon was van Adriaan van Breda en Petronella Rubbens en dat hij nog niet meerderjarig was op het ogenblik dat hij met zijn ouders vanuit Breda, waar hij dan wel geboren is, in Antwerpen neerstreek, omstreeks 1541.

"Pieter Bruegel is dus geboren in Breda maar heette naar alle waarschijnlijkheid niet Bruegel, maar van Breda, naar zijn vader", weet Van der Stock. "De hypothese wordt bevestigd door geschriften uit 1604 van de hand van Carel van Mander, die het toen al had over de mysterieuze geboorteplaats van Bruegel. Het gezin met de jonge, nog minderjarige Pieter, gaat in 1541 in het bruisende hart van Antwerpen wonen."

Ondanks zijn Hollandse roots, en ondanks zijn vele prachtige werken die hij in Antwerpen en de Antwerpse Kempen heeft gemaakt, beschouwt Van der Stock de Brusselse periode van Bruegel toch als zijn sterkste. De kunstenaar verhuisde in 1563 naar Brussel om er in de Kapellekerk te trouwen met Mayken Coecke.
Beide steden zijn voor Bruegel belangrijk geweest, besluit Van der Stock. Ze kunnen dus zonder schroom elk een flink deel van zijn onovertroffen patrimonium tot het hunne rekenen. 

Pieter Bruegel de Oudere schilderde in 1565 'Winterlandschap met schaatsers en vogelknip’.
kos Pieter Bruegel de Oudere schilderde in 1565 'Winterlandschap met schaatsers en vogelknip’.



8 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • peter colson

    Breughel was een Nederlander ook al zou hij toen bvb in Antwerpen zijn geboren. Men sprak toen van de Nederlanden. Een gebied dat zowat heel België en een stukje Frankrijk (Artois) omvatte. Rubens was trouwens ook geen Antwerpenaar. Hij was een Duitser die geboren was in Siegen waar je vandaag ook een bezoek kunt brengen aan zijn geboortehuis dat als musuem is ingericht.

  • Jean Paul Peelos

    Ik weet het. Hij is van Marrakesh.

  • Gino Denil

    Dat waren toen de Habsburgse Nederlanden met daarin geheel Nederland, België en Luxemburg, behalve een enclave rond Luik, in het bezit van Karel V. De Nederlanden hadden een relatieve autonomie. Vrijgesteld van de keizerlijke rechtspraak en van financiële verplichtingen jegens Duitsland.

  • Don Tessers

    Nou dan moet je niet meer moeilijk gaan doen als de man aangetoond in Breda is geboren.

  • Jakke Troost

    Mijn favoriete schilderen. Kan daar uren naar kijken. Misschien een beetje nostalgie naar oude postkaarten en nieuwjaarsbrieven. Een raam naar vervlogen tijden van de gewone man in zijn natuurlijk biotoop. Toont zelden de decadente of religieuze normen die in die tijd heersten voor een schilder.