Vertelt David Attenborough sprookjes in plaats van de harde waarheid? Discussie over nieuwe natuurreeks

David Attenborough in Frozen Planet. De ijsbeer is verdoofd voor onderzoek.
bbc David Attenborough in Frozen Planet. De ijsbeer is verdoofd voor onderzoek.
In zijn nieuwe BBC-serie ‘Dynasties’ koos Sir David Attenborough er bewust voor om milieuproblemen buiten beeld te houden. Dat levert de nestor van de natuurfilm harde verwijten op. “Hij creëert een overvloedige sprookjeswereld die niet meer bestaat”, klinkt het onder meer.

De BBC zond gisterenavond de eerste aflevering uit van een nieuwe vijfdelige serie van Sir David Attenborough. Die laat de leeuw, chimpansee, tijger, wolf en keizerspinguïn zien in de spectaculaire visuele pracht die we van de maker van ‘Planet Earth’, ‘Life’ en ‘Blue Planet’ kennen. In de weerbarstige natuur worstelen de koningen van het dierenrijk om te overleven en om hun jongen groot te brengen. Maar hun werkelijk grootste bedreiging - de mens - is in documentairereeks ‘Dynasties’ niet te zien.

Moet je bij elke bedreigde diersoort zeggen: 'let op, ze zijn in gevaar'? Hoe vaak kun je dat doen zonder dat mensen afknappen?

Sir David Attenborough

“Kijkers haken af op waarschuwingen voor de menselijke destructie van de natuur”, verklaart de wereldberoemde filmmaker in een interview met The Guardian. Attenborough (92) noemt de bedreigingen wel, maar waakt er bewust voor om alarm te slaan en kijkers op hun eigen verantwoordelijkheid voor het milieu te wijzen. “Moet je bij elke bedreigde diersoort zeggen: 'let op, ze zijn in gevaar'? Hoe vaak kun je dat doen zonder dat mensen afknappen?” Zijn films zijn juist bedoeld om kijkers even te laten ontsnappen aan Trump, de brexit en ander negatief nieuws, verklaart hij.

“Verraad”

Het levert hem snoeiharde kritiek op van de bekende Britse zoöloog George Monbiot. “David Attenborough pleegt verraad aan de levende wereld die hem dierbaar is'', schreef Monbiot in The Guardian. “In het licht van de verbijsterende ineenstorting van de dierenpopulaties is zulk escapisme niet uit te leggen.” Het Wereld Natuur Fonds waarschuwde twee weken geleden dat de natuur in zo'n schrikbarend tempo verloren gaat dat nu de mensheid zelf wordt bedreigd. In minder dan vijftig jaar tijd is 60 procent van de wilde zoogdieren, vogels, vissen en reptielen op aarde verdwenen.

Door zogenaamd ongerepte natuur te laten zien, scheppen filmmakers als Attenborough een vals beeld van veiligheid en overvloed, betoogt Monbiot. “Hun camera stelt ons gerust dat er nog uitgestrekte gebieden zijn waar de natuur floreert. Dat leidt ertoe dat mensen achteroverleunen in plaats van in actie komen.”

Een zeehond zit verstrikt in een net. Afval in de oceanen levert grote problemen op voor dieren.
Norwegian Polar Institute Een zeehond zit verstrikt in een net. Afval in de oceanen levert grote problemen op voor dieren.

Oneens

De Nederlandse natuurfilmer en ecoloog Ruben Smit is het hartgrondig oneens met die kritiek. “Als je met een opgeheven vingertje te werk gaat, krijg je een moralistische film waar niemand naar kijkt. Ik geloof erin dat je mensen eerst moet verwonderen. Dan kun je ze wijzen op de waarde van de natuur en wakker schudden: dit staat op het spel.”

Zijn films ‘De Nieuwe Wildernis’ over de Oostvaardersplassen en ‘Wad’, maakte hij volgens de school van Attenborough. In ‘Wad’ zijn geen mensen, vissersboten of boorplatformen te zien. Pas aan het einde, in de aftiteling, vertelt hij over de bedreigingen van de Waddennatuur. “Dat leverde mij ook kritiek op. Maar ik geloof oprecht dat de boodschap harder binnenkomt als je net negentig minuten ademloos hebt zitten kijken naar mooie beelden. Met anderhalf uur beelden van dode vissen, plasticsoep en zeehondjes die worden doodgeknuppeld, trek je geen kijkers.”

Ik geloof oprecht dat de boodschap harder binnenkomt als je net ademloos hebt zitten kijken naar mooie beelden. Met anderhalf uur beelden van dode vissen, plasticsoep en zeehondjes die worden doodgeknuppeld, trek je geen kijkers

De Nederlandse natuurfilmer en ecoloog Ruben Smit

Realiteit

Monbiot, vroeger zelf filmmaker bij de BBC, liep ook steevast tegen een muur als hij voorstelde een documentaire te maken over 'de milieurealiteit'. Maar juist levende legende Attenborough, die als belichaming van de Britse omroep wordt gezien, had zijn macht volgens hem moeten aangrijpen om kijkers wél op die realiteit te wijzen.

Overigens wordt Attenboroughs oceanendocumentaire ‘Blue Planet II’ beschouwd als startpunt van de protestbeweging tegen de plasticsoep, die heeft geleid tot een Europees verbod op wegwerpplastic. Fundamentele problemen als overconsumptie - waar tv-kijkers zelfs iets aan kunnen doen - gaan natuurfilmers volgens Monbiot echter steevast uit de weg. “Met dank aan David Attenborough weten veel mensen nu behoorlijk veel over de natuur. Maar zij zijn nog altijd verbijsterend onwetend over wat er met de natuur aan het gebeuren is.”

Ruben Smit, Nederlandse filmmaker en ecoloog.
Persmateriaal Wadfilm.nl Ruben Smit, Nederlandse filmmaker en ecoloog.

Bekijk ook:

Geen plastic rietjes en wattenstaafjes meer tegen 2021

Grote opkuis van oceanen van start




7 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Luc Cosemans

    Pieters: rond het jaar nul was de olifant een inheems dier in het midden-oosten en Noord-Afrika. Rond het jaar nul was Noord-Afrika en Zuid-oost Europa vergeven van de leeuwen. Rond het jaar nul liep het hier nog vol wolven en beren. Conclusie: we zijn al 2000 jaar uitgestorven.

  • Gino De Neef

    Ja. Dat is al meermaals bewezen

  • pol van de velde

    De mens, de virus op een cel.

  • benny vandersanden

    Voelen ze zich al zo verheven dat ze David Attenborough gaan bekritiseren op zijn documentaires? Die man heeft meer voor het behoudt van de natuur gedaan dan al die activisten samen door de pracht dicht naar het publiek te brengen zodat men de waarde ervan zou appreciëren. Die activisten proberen onophoudelijk hun doemscenario's door onze strot te rammen. Wie zit daarop te wachten?

  • Karel Pieters

    De laatste 50 jaar is 60 procent van de dieren gestorven, doe zo verder ontkenners. Binnen nog eens 50 jaar zijn wij ook uitgestorven. En maar best, dan kan de natuur zich herstellen, misschien is het eens de beurt aan de insecten.