Moet u uw kerststal eigenlijk weggooien en vervangen door een 'kersthuis'?

EPA
Miljoenen gezinnen hebben er dezer dagen eentje staan onder hun kerstboom: de typische kerststal met daarin Maria, Jozef, de os, de ezel, de herders, de drie koningen en natuurlijk het kindje Jezus in de kribbe. Maar klopt dat beeld van de kerststal historisch gezien wel? Al honderden jaren is er discussie over de locatie van Jezus' geboorte: was het nu een stal of niet?

De enige evangelist in de Bijbel die uitgebreid ingaat op de geboorte van Jezus is Lucas. Ter recapitulering: Jezus zou geboren zijn in Bethlehem, aangezien Jozef uit die stad afkomstig was en samen met zijn zwangere vrouw Maria naar daar moest voor de volkstelling die in die tijd werd gehouden. In hoofdstuk 2 vers 7 schrijft Lucas:

en ze bracht een zoon ter wereld, haar eerstgeborene. Ze wikkelde hem in een doek en legde hem in een voederbak, omdat er voor hen geen plaats was in het nachtverblijf van de stad

Lucas 2,7, Nieuwe Bijbelvertaling

"Het nachtverblijf van de stad" en een "voederbak", zo heet het dus in de laatste officiële bijbelvertaling. Andere, meer traditionele, Nederlandse vertalingen zoals de Willibrordusvertaling hebben het over een "herberg" en een "kribbe".

Omdat er gesproken wordt over een voederbak of kribbe ging de traditionele kerkelijke leer er al in de Middeleeuwen van uit dat Jezus geboren werd in een stal. Daar komt dus ook het gekende plaatje van de os en de ezel van.

Maar daar is dus niet iedereen het mee eens. Al in 1584 werd de Spaanse geleerde Francisco Sánchez de las Brozas voor de inquisitie gebracht omdat hij aan de theorie durfde twijfelen. Ook de Britse theoloog Ian Paul mengt zich dezer dagen opnieuw in de discussie. "Het spijt me uw voorbereidingen voor het kerstfeest te verbrodden", zo schrijft hij op zijn blog. "Maar Jezus is niet in een stal geboren, het Nieuwe Testament geeft daar zelfs geen aanwijzingen voor."

Kern van de discussie is de betekenis van het Griekse woord 'kataluma', dat in de officiële vertaling een 'herberg', 'gastenverblijf' of 'nachtverblijf' betekent. Het woord komt ook in die betekenis terug in andere bijbelverzen zoals Exodus of Samuel. Maar Paul argumenteert dat het woord ook 'gastenvertrek' in een private woning kan betekenen. Zo komt het woord 'kataluma' ook voor in Lucas 22, waar het gaat over het laatste avondmaal, en wordt het woord daar wel zo vertaald:

en zeg tegen de heer van dat huis: "De meester vraagt u: 'Waar is het gastenvertrek waar ik met mijn leerlingen het pesachmaal kan eten?

Lucas 22,11, Nieuwe Bijbelvertaling

Paul staaft zijn theorie ook door te stellen dat zelfs als in Bethehem een herberg stond, Jozef en Maria daar niet verbleven zouden hebben. Jozef trok naar zijn geboortestad en had er dus familie waar hij - volgens de gebruiken van die tijd - bij moest verblijven. De 'kataluma' waar de twee naartoe wilden, was dus eerder een gastenvertrek in het huis van een van hun familieleden, dat al vol zat met andere familieleden.

De theoloog en historicus wijst er ook op dat typische Palestijnse boerenhuizen uit die tijd (en sommige moderne nog steeds) bestaan uit één grote kamer vooraan waar alle familieleden samen met de dieren verblijven, eten en slapen. Achteraan of op het dak was er dan meestal kamer waar eventuele gasten konden verblijven.

De ruimte waar de familie verbleef had meestal ook gaten in de grond gevuld met stro, waar de dieren 's nachts uit konden eten. Dat zou dan de kribbe geweest zijn. Op die manier lijkt het Paul waarschijnlijker dat Jezus niet geboren is in een aparte stal, maar in de familieruimte van een privaat boerenhuis, waar ook de dieren verbleven.

Volgens Paul wordt Jezus' alternatieve geboorteplaats niet aanvaard door de Kerk omdat die de boodschap dat Jezus geboren was uit eenvoudige, bescheiden en zelfs eenzame ouders, ondermijnt. "Maar Jezus is niet alleen en eenzaam, ver weg in een koude stal. Hij is temidden van zijn familie en alle bezoekers."