Waarom die goeie, ouwe opwarming van de aarde ons niks kan schelen

Milieu-expert George Marshall legt onze innerlijke klimaatontkenner bloot

Milieu-expert George Marshall
Franky Verdickt Milieu-expert George Marshall
We razen met een rotvaart naar een onomkeerbaar te warme wereld vol schade en destructie. Maar dat bericht doet ons spontaan geeuwen. George Marshall zocht uit waarom. "De klimaatverandering zegt ons minder dan toekijken hoe natte verf opdroogt."

"Er is ontdekt dat Noord-Korea in het geheim chemische stoffen in de atmosfeer loost in een poging de Amerikaanse landbouwproductie te doen sputteren. Wereldleiders moeten snel maatregelen nemen", zegt milieu-expert George Marshall, op bezoek in het Europees Parlement.

En dan: "Dat is dus niet waar. Er begint vandaag in Peru wel een wereldtop om de schade te beperken. Schade die leidt tot de instorting van veel van de belangrijkste landbouwgebieden op de planeet."

Maar omdat de aanleiding enkel die goeie, ouwe opwarming van de aarde is, hoeven de politici zich niet al te veel zorgen te maken. De opwarming zegt grote delen van de wereldbevolking minder dan toekijken hoe natte verf opdroogt. Verantwoording moeten de leiders niet afleggen."

Marshall - milieuactivist en communicatiespecialist -onderzocht hoe het komt dat het Noord-Koreaanse complot tot snelle en drastische politieke actie zou leiden, terwijl de grotere dreiging waar we wel voor staan enkel lege beloftes en verveelde blikken oplevert.

"Het gros van de mensen is perfect in staat deze grote dreiging te begrijpen", zegt hij. "Maar wanneer je ze vraagt de grootste dreigingen op te noemen, zit klimaat er niet bij. Deze kwestie heeft namelijk twee gedaanten: de wetenschappelijke feiten en de sociale constructies over die feiten. Niet de wetenschap, maar die constructies bepalen of we de opwarming ontkennen of aanvaarden. Het is dan ook geen toeval dat iemands houding over de opwarming het best zijn of haar politieke voorkeur weerspiegelt, beter zelfs dan de opinie over de doodstraf of wapenbezit."

Het gros van de mensen is perfect in staat deze grote dreiging te begrijpen, maar wanneer je ze vraagt de grootste dreigingen op te noemen, zit klimaat er niet bij

Milieu-expert George Marshall
Franky Verdickt

De opwarming heeft nog kenmerken die het voor ons moeilijk maken er in geïnteresseerd te raken: het vergt op dit moment individuele opofferingen om onzekere collectieve schade in de toekomst te vermijden

Hoe zien die constructies eruit?
"Onder de meerderheid geldt een sociaal geconstrueerde stilte, zoals die ook over apartheid of de Belgische koloniale tijd gold: de meesten zwijgen. Onderzoek toont dat een derde van de mensen zich niet herinnert dat ze het er ooit over hadden. Zij die het wél over klimaat hebben, doen dat alleen omdat het in hun verhaal past."

"Het leger, de CIA en verzekeraars hebben het erover omdat ze houden van risico en onzekerheid; links en groen omdat zij milieuwetenschap wel ter harte nemen, en verandering bepleiten. De rechts-conservatieven hebben het erover omdat ze garen spinnen bij het demoniseren van wie ingaat tegen hun waarden: totale vrijheid, bezit, vasthouden aan wat je kent, geen tussenkomst van de staat. Ondertussen zien ze niet dat de opwarming zelf hun vrijheid en bezittingen bedreigt. Ze verwarren de feiten met de waarden die ze eraan plakken."

Waar komen die blinde vlekken vandaan?
"De sterkste verklaring kreeg ik van Daniel Kahneman, cognitief psycholoog en Nobelprijswinnaar Economie. Hij denkt dat het hopeloos is. Ons ingebakken gevoel voor sociale competitie zorgt ervoor dat we zeer alert zijn voor dreiging van buitenaf. Tenminste, als de dreiging identificeerbaar is en zich in het heden manifesteert."

"Maar de klimaatverandering is een 'misdaad' waarvoor we geen dader met een motief kunnen aanduiden. We doen er allemaal aan mee door te leven, onze huizen ter verwarmen, onze kinderen naar school te brengen. Erkennen we het probleem, dan krijgen al die gewone handelingen een negatieve betekenis. Daarom verwerpen we het."

"En de opwarming heeft nog kenmerken die het voor ons moeilijk maken er in geïnteresseerd te raken: het vergt op dit moment individuele opofferingen om onzekere collectieve schade in de toekomst te vermijden. Daar zijn wij vreselijk slecht in."

Ondertussen is het toch geen dure onzekerheid in de toekomst meer?
"Klopt. De onzekerheid is weg; klimaatsceptici krijgen steeds sterker ingewreven dat ze fout zitten, alsof ze nog in de platte aarde geloven. De impact is er nu al, en de oplossingen zijn niet onmogelijk duur. We betalen trouwens wél verzekeringen voor andere dreigingen in de toekomst die veel onzekerder zijn. Maar omdat we zelf deel van het probleem zijn, maken we van de opwarming iets waar we slecht in zijn. In opiniepeilingen zegt 85 procent van de mensen dat de opwarming een probleem is voor toekomstige generaties. Dat is meer dan het aantal mensen die zeggen dat het op zich een probleem is! Op die manier zeggen we: dit willen we niet aankunnen."

Hoe?
"Zoek naar de identiteit van je publiek. Tegen de conservatieve europarlementariërs zegt groen dat de EU een voortrekkersrol moet spelen, omdat ze denken dat conservatieven op leiderschap kicken. Dat is inderdaad een sterke waarde bij hen. Maar een andere waarde weegt zwaarder: eerlijk spel. Rechts vindt namelijk dat andere grote uitstoters eerst moeten handelen voor de EU meer inspanningen doet. Groen zou moeten beseffen dat ze hen met hun slogan dat de EU de klimaatleider moet zijn, wegjagen en dat ze beter zouden inspelen op het concept 'eerlijkheid'."

"In Wales wilden men een grote windenergiesite neerpoten, onder het motto 'Zo halen we onze internationale doelen'. Maar het lokale aspect en het landschap is daar een zeer sterk deel van de identiteit. Mensen waren razend. In Wales hebben ze talloze woorden voor de natuurpracht. Aan die trots over het landschap kun je perfect de opwarming van de aarde vastknopen."

"Een andere slogan was daar: 'Wij moeten een groene leider zijn.' Dat kan werken. Maar niet in Wales. Zij menen dat je als kleine regio geen leider kunt zijn. In de VS hoort de massa wel graag iemand die zegt: 'Ik leid.' Doe daar iets mee. Amerikaans rechts vindt Obama een slappe hippie omdat hij samenwerking bepleit. Rechts haat samenwerking, maar houdt van leiderschap. Wat daar wel zou werken, is een rechtse Texaan die zegt: 'Obama is een watje op het vlak van klimaat. Wij zijn de échte leiders. Wij gaan eens laten zien hoe je dat oplost, want wij weten tenminste van aanpakken als onze bezittingen op het spel staan."Ondernemers houden dan weer vooral van risico en uitdagingen. Op de beursvloer van New York zag ik de boodschap: 'Wij hebben 200 Chinese elektriciteiscentrales omgevormd van steenkool naar gas. Omdat dat nog nooit is gedaan.' Die versie van het klimaatverhaal -'Wij zijn helden die dingen doen die niemand anders doet' - spreekt de meest agressieve en competitieve mensen ter wereld zeer sterk aan, sterker dan 'We hebben nog eens honderd miljard dollar verdiend'."Alleen als beter wordt gezocht naar welke emoties en waarden bij de zwijgende massa verbonden kunnen worden met de klimaatdreiging, gaan we de opwarming tegenhouden. Want voor zo'n groot probleem hebben we iedereen nodig."

Erkennen we het klimaatprobleem, dan krijgen al onze dagelijkse handelingen een negatieve betekenis. Daarom verwerpen we het

Milieu-expert George Marshall

Wie is George Marshall ?

¿ Medeoprichter van Climate Outreach Information Network

¿ Communicatie-adviseur voor de regering van Wales

¿ Schrijft voor The New Statesman, The Guardian, New ScientistenThe Ecologist

¿ Auteur vanDon't Even Think About It: Why Our Brains Are Wired To Ignore Climate Change