Uw belangrijkste vragen over corona beantwoord: wie loopt het meest risico? Hoe bescherm je je? Wanneer verdwijnt het virus?

Hulpverleners meten de temperatuur van een passagier op de luchthaven van Milaan.
EPA Hulpverleners meten de temperatuur van een passagier op de luchthaven van Milaan.
U hebt massaal gereageerd op onze oproep om vragen binnen te sturen over het coronavirus. Uit de meer dan 3.000 inzendingen hebben we de vijf belangrijkste vragen hieronder beantwoord.

Hoe raakt iemand besmet?

Er wordt aangenomen dat het virus overgedragen wordt via kleine druppeltjes die bij het hoesten of niezen vrijkomen uit neus, keel of longen. Die druppeltjes komen dan in de lucht terecht en dalen vervolgens neer. Het is voorlopig nog niet geweten hoelang het virus in de lucht kan blijven en zich zo verder verspreidt.

Het virus kan ook via oppervlakken zoals deurklinken worden doorgegeven. Waarschijnlijk overleeft het daar enkele uren, maar helemaal zeker is dat niet. Daar buigen onderzoekers zich nog over. Het virus heeft wel altijd een mens of dier nodig om lang “in leven te kunnen blijven”.

Het klopt ook dat het virus overdraagbaar is door iemand die zelf weinig of geen symptomen heeft. De incubatieperiode (de periode tussen het moment dat iemand besmet raakt en het moment dat iemand ziek wordt, red.) wordt op twee tot veertien dagen ingeschat. “Mensen kunnen dus al besmet zijn nog voor er symptomen als hoesten, spier- en hoofdpijn en koorts optreden.” Vaststaat wel dat hoe zieker iemand is, hoe meer virus hij kan verspreiden.

Wie loopt het meeste risico?

Iedereen kan besmet worden omdat niemand al antistoffen heeft opgebouwd. “Het is pas voor het eerst dat dit specifieke soort virus hier opduikt”, zeggen experts. De meerderheid van de patiënten zouden wel mannen zijn. “Dat is vaak zo bij luchtweginfecties”, aldus viroloog Marc Van Ranst (KU Leuven). “Ofwel omwille van hormonale redenen, ofwel omwille van blootstelling, bijvoorbeeld door roken. Sociologisch gezien roken er in die streken meer mannen dan vrouwen.”

Alle dodelijke slachtoffers in Italië zijn oudere mensen, en de meeste van hen hadden al gezondheidsklachten voordat ze besmet raakten. “De groep die bij een gewone wintergriep het hardst getroffen wordt, loopt ook nu weer het grootste risico”, zegt viroloog Van Ranst. “Het gaat meestal om ouderen die al onderliggende aandoeningen hebben.” Baby’s en kinderen lijken voorlopig minder getroffen te worden. “Alvast in China was dat het geval”, zegt Van Ranst, “maar daar waren de scholen dan ook gesloten. Ik durf er voorlopig geen uitspraken over te doen op lange termijn.”

“Er zijn inderdaad ook jonge slachtoffers”, zegt nog Van Ranst. “Maar dat zijn vooral gezondheidswerkers die dagelijks met het virus geconfronteerd worden zoals in China.” De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat de kans dat een besmette persoon ernstig ziek wordt op ongeveer 20%, en 2% dat hij zou overlijden. “Wanneer de longen door de aandoening het lichaam niet meer van voldoende zuurstof voorzien, kunnen andere orgaanfuncties zoals de nieren uitvallen of kunnen er complicaties optreden bij patiënten die al last hebben van long- of hartlijden”, klinkt het. In principe moet het afweersysteem van gezonde mensen het virus aankunnen.

Hoe bescherm je je het best?

Alle experts zijn het erover eens: “Neem dezelfde voorzorgen in acht om ook een griepinfectie te voorkomen.” Het belangrijkste is dus een goede hygiëne zoals handen wassen “vaker dan anders en zeker na het werk of het gebruik van het openbaar vervoer”. Gebruik ook altijd zeep. Wie niest, doet dat het best in zijn of haar elleboog. Een ander advies is zo min mogelijk ogen, neus en mond aan te raken. “Vermijd zeker ook contact met zieke mensen die besmet zijn of bij wie dat vermoeden bestaat”, klinkt het, “maar dat is natuurlijk een logische maatregel”.

“Om zelf niet ziek te worden, kunnen alleen professionele, chirurgische mondmaskers helpen. Bij die andere is het effect beperkt”, zegt Van Ranst nog die er bovendien op wijst dat de voorraad mondmaskers niet eindeloos is en best enkel gedragen wordt door mensen die ziek zijn of in de gezondheidszorg werken. “Belangrijker is om hygiënische maatregelen te respecteren.”

Wie van plan is te reizen, kan dat voorlopig wel nog altijd met een gerust hart, benadrukt dan weer viroloog Steven Van Gucht van federaal onderzoekscentrum Sciensano. Alleen voor China en Italië werd het reisadvies aangepast. Zo worden alle reizen naar de provincie Hubei - waar epicentrum Wuhan ligt en het virus eind december uitbrak - afgeraden. Ook niet-essentiële reizen naar andere Chinese provincies (uitgezonderd Hong Kong) worden beter uitgesteld. Voor Italië geldt dan weer de instructies van de lokale autoriteiten te volgen.

Wie toch ernstige griepsymptomen vertoont, neemt best contact op met de huisarts - zeker als er een link is met China of Noord-Italië waar elf dorpen zijn afgesloten. “Naar de spoedafdeling van een ziekenhuis gaan is niet nodig”, zegt Van Ranst. Er is inmiddels een speekseltest ontwikkeld om het virus snel op te sporen.

Zal het virus vanzelf verdwijnen?

“De epidemische curve die corona volgt, is vergelijkbaar met die van het SARS-virus in 2003: één van pieken en dalen”, zegt viroloog Van Ranst. “Toen was er eind maart, na twee maanden van gezapige stijgingen, plots ook weer een uitschieter. In vergelijking met SARS is er nu wel een grotere groep mensen die mild ziek zijn, waardoor het virus nu breder verspreid is.” De kans is groot dat het coronavirus in de zomer minder of niet meer zal voorkomen, maar zeker is dat lang niet. “Ik vrees dat we tegen dan al ingehaald zijn door de feiten”, zegt hij nog. “Het zou dus kunnen dat er tegen dan al zoveel besmettingen zijn dat het niet meer uitmaakt of het warmer wordt of niet (normaal verspreidt corona zich sneller als het kouder is, red.) Of - omgekeerd - dat het aantal besmettingen al zo fel gedaald is, dat het ook niet meer uitmaakt.”

“We stellen in België voorlopig twee doelen”, zei hij eerder al. “We willen de paasvakantie halen zonder extra besmettingen. Tegen dan is de griep het land uit en kan ze niet verward worden met het coronavirus. We willen ook juni halen zonder dat het virus zich in de scholen verspreidt.”

Hebben we dit virus onderschat?

De maatregelen die onder meer China genomen heeft - met miljoenensteden in lockdown en de snelle bouw van ziekenhuizen -, zijn ongezien. “Maar jammer genoeg blijft dit een virus”, zegt professor Van Ranst. “Dat wil zeggen: het kent geen grenzen en het gehoorzaamt niet. Je loopt praktisch áltijd achter de feiten aan. Bij een epidemie heb je niet alles onder controle. Al ken ik niemand die dit virus niet serieus neemt. Iedereen werkt dag en nacht om de ziekte tot in de kleinste details te leren kennen, en ook te vertragen. En om antivirale middelen te vinden en vaccins voor te bereiden die ons hiertegen te kunnen beschermen. Paniek is nog altijd niet nodig.”

Bekijk hier het volledige gesprek met Marc Van Ranst en Maggie De Block in VTM NIEUWS:

Leer alles over het coronavirus in dit dossier

Lees ook:

20 vragen die u zich stelt over het coronavirus: lopen zwangere vrouwen meer risico? Kan het virus nog muteren en waarom wordt niet iedereen op de luchthaven getest?