Wetenschappers stellig: "Gorilla's kunnen leren praten"

Apen die praten, dat is goed voor sf-films uit de jaren 60, maar realistisch is anders, toch? Think again. Onderzoekers van de universiteit van Wisconsin-Madison hebben ontdekt dat de gorilla Koko nu gedrag heeft aangeleerd dat de basis vormt om te kunnen leren spreken.

Koko de gorilla is al een heuse beroemdheid, omdat ze via gebarentaal kan communiceren met haar verzorgers. Nu hebben onderzoekers van de universiteit van Wisconsin-Madison ook ontdekt dat ze de juiste stem- en ademcontrole heeft aangeleerd om te kunnen leren spreken.

Tot dusver dachten wetenschappers dat dat hoegenaamd niet mogelijk was. In de jaren 30 en 40 zijn er pogingen geweest om chimpansees te leren spreken. Die mislukten schromelijk. Sindsdien werd ervan uitgegaan dat apen de mentale capaciteit missen om hun stemgeluid en ademhaling doelbewust te (leren) controleren. De geluiden die ze maken, zouden volgens wetenschappers puur reflexmatig gebeuren en hun vocale repertoire zou vastliggen.

Maar bij onderzoek van 71 uur aan beeldmateriaal van de gorilla Koko, merkten wetenschappers dat zij negen verschillende en doelbewuste gedragingen vertoonde die controle vereisten over haar vocalisatie en ademhaling. Die gedragingen waren aangeleerd: dat gaat van haar neus snuiten en hoesten over het ademen op een bril om die te poetsen, tot blaasinstrumenten bespelen. De motivatie daarvoor kan verschillen: muziek speelt ze bijvoorbeeld voor haar plezier, maar hoesten lijkt ze op commando te doen.

De ontdekking weerlegt de idee dat spraak een evolutionair fenomeen is dat enkel in de menselijke tak van de familie van 'mensachtigen' is ontstaan

Niet enkel voor de mens

"Ze produceert geen mooi, periodiek geluid wanneer ze die gedragingen tentoonspreidt, zoals wij doen wanneer we praten", legt onderzoeker Marcus Perlman uit. "Maar ze kan haar strottenhoofd voldoende controleren om een gecontroleerd gebrom te laten horen." Perlman gaat ervan uit dat Koko niet meer begaafd is dan een andere gorilla in het wild. "Het verschil is gewoon haar omgeving. Je ziet zulke dingen natuurlijk niet in populaties in het wild."

Voor een echt pratende gorilla is het veel te vroeg. Maar de technieken om het leren, dragen apen dus wel in zich. De conclusie mag daarom heten dat de evolutionaire basis voor spraak vermoedelijk al gelegd is bij de gemeenschappelijke voorouders van de mens en de gorilla, zo'n 10 miljoen jaar geleden. Dat weerlegt de idee dat spraak een evolutionair fenomeen is dat enkel in de menselijke tak van de familie van 'mensachtigen' is ontstaan.