Armoede duidelijk zichtbaar in de hersenen van kinderen

THINKSTOCK
Dat armoede en leerachterstand vaak hand in hand gaan, is helaas niet nieuw. Wat neurologen echter pas recent konden aantonen, is dat de gevolgen van een laag inkomen ook effectief zichtbaar zijn in de hersenontwikkeling van een kind. Vooral de regio's verantwoordelijk voor taal, geheugen, redeneren en ruimtelijk inzicht zijn opvallend kleiner in vergelijking met kinderen uit gezinnen met een stabiel inkomen.

Voor de studie, gepubliceerd in Nature Neuroscience, werden de hersenen van meer dan duizend kinderen en jongvolwassenen tussen drie en twintig jaar oud bestudeerd. De onderzoekers ontdekten zo een duidelijke link tussen de grootte van de hersenschors (cortex cerebri) en socio-economische factoren.

Armoede
Bij kinderen uit arme gezinnen blijken kleine verschillen in het inkomen gelinkt te zijn aan relatief grote afwijkingen in de oppervlakte van de hersenschors. Loonsverschillen bij kinderen uit de middenklasse of uit rijke gezinnen zijn dan daarentegen gelinkt aan opvallend kleinere afwijkingen. Bij kansarme kinderen is de relatie tussen inkomen en de structuur van de hersenen het sterkst, klinkt het besluit.

Achterstand
"We weten al langer dat armoede en een gebrekkige toegang tot middelen om de leeromgeving van kinderen te verrijken leidt tot schoolachterstand, slechtere prestaties en minder opleidingsmogelijkheden. Nu kunnen we dit ook effectief verbinden aan iets fysiek in het brein", verklaart onderzoeker Elizabeth Sowell van het Children's Hospital Los Angeles.

Een mogelijke verklaring voor deze afwijkingen in de hersenen is volgens Sowell een gebrek aan kwalitatieve voeding en gezondheidszorg. Daar komt nog bij dat kansarme gezinnen doorgaans veel chaotischer leven. De stress die daaraan gekoppeld is, zou eveneens een gezonde hersenontwikkeling afremmen.

Het is frappant hoe krachtig economische invloeden zijn op iets dat zo fundamenteel is als de hersenstructuur.

Kritiek
De onderzoeksresultaten lokken kritiek uit omdat het genetische aspect van intelligentie aan de kant wordt geduwd. "Mensen met minder capaciteiten die trouwen met mensen met minder capaciteiten, krijgen kinderen die gemiddeld genomen ook minder capaciteiten hebben", oppert psycholoog James Thompson van het Londense University College. "Mijn mond valt ervan open dat we al zolang weten dat intelligentie erfelijk is en dat dit aspect geen kans krijgt in deze discussie", gaat hij verder.

Groei
Toch benadrukt het team dat kansarme kinderen helemaal niet gedoemd zijn om te falen op academisch vlak. "Hersenen kunnen groeien en veranderen, ze kunnen ongelofelijk worden vervormd door ervaringen, zeker in de kindertijd", klinkt het. Deze stelling wordt ondersteund door mensen die dag in, dag uit werken met kansarmen.

"Voor de meerderheid van kinderen is er niets fysiek dat bepaalt of ze gaan falen of slagen wanneer ze aan hun schoolcarrière beginnen. Er zijn zeker maatschappelijke factoren die het moeilijker of gemakkelijker maken om te leren. Kinderen in armoede kampen vaak ook met meer fysieke problemen wanneer ze niet goed verzorgd worden, maar zijn ze in staat om te leren? Absoluut", getuigt Mike Feinberg van het Knowledge is Power Program (KIPP).

In dit netwerk van 162 scholen in Columbia wordt gewerkt met 59.000 kinderen, waarvan 85 procent uit gezinnen met een laag inkomen komt. "Al deze kinderen zijn perfect in staat bij te leren, los van hun achtergrond of economische situatie", luidt het besluit.

Hersengrootte is gekoppeld aan IQ, IQ gemeten in de kindertijd is gekoppeld aan het inkomen als volwassene en het IQ van ouders is gekoppeld aan dat van kinderen. Het zou me verbazen als er geen verband zou zijn tussen hersengrootte en welvaart.

THINKSTOCK