Een onderzoeksteam van de universiteit van Leicester slaagde er in 2013 voor het eerst in het afsterven van hersencellen te stoppen bij muizen. Experts spraken van een mijlpaal, maar het middel dat gebruikt werd bleek onbruikbaar bij mensen omdat het schade berokkende aan andere organen.

Dezelfde wetenschappers hebben nu twee nieuwe medicijnen ontdekt die hetzelfde beschermende effect hebben. Bovendien worden ze al - veilig - gebruikt door patiënten met andere ziekten. De onderzoekers willen nu zo snel mogelijk starten met tests bij dementiepatiënten. Binnen de drie jaar hopen ze te weten of de medicijnen effectief werken.  

Giftig voor pancreas
De nieuwe benadering is gebaseerd op het natuurlijke defensiemechanisme in de hersencellen. Wanneer een virus in een hersencel dringt, leidt dat tot een ophoping van virale eiwitten. De cellen reageren door de eiwitproductie stil te leggen om een verdere verspreiding van het virus te voorkomen.

Ook bij neurodegeneratieve hersenziekten - een grote groep van al dan niet erfelijke aandoeningen zoals de ziekten van parkinson en alzheimer - worden defecte eiwitten aangemaakt. Dat leidt tot dezelfde reactie, maar met veel ernstigere gevolgen. De productie van eiwitten wordt zo lang stilgelegd dat de hersenen uiteindelijk 'verhongeren' en afsterven.

Bij de studie uit 2013 slaagden de onderzoekers erin met een chemische stof te voorkomen dat het defensiemechanisme in werking trad bij muizen met prionziekte, een aandoening vergelijkbaar met alzheimer. Verder onderzoek wees uit dat het middel ook werkte bij andere neurodegeneratieve ziekten, maar het bleek wel giftig voor de pancreas.

Sindsdien zijn meer dan duizend bestaande medicijnen getest op wormen, muizen en menselijke cellen. Twee medicijnen bleken dementie en prionziekte te kunnen voorkomen - ze zorgden ervoor dat de hersencellen niet konden afsterven. Het bekendste van die twee middelen is trazodone, een medicijn dat ook verkrijgbaar is onder de merknaam Trazolan, en wordt gebruikt om depressie tegen te gaan. Het andere medicijn, DBM (dibenzoylmethaan), wordt getest bij kankerpatiënten.

Tests bij mensen met hersenziekten moeten nu uitwijzen of de middelen ook hier baat hebben. De onderzoekers benadrukken wel dat de kans klein is dat de ziekten volledig genezen kunnen worden. "Maar als de ontwikkeling tegengehouden kan worden, wordt alzheimer een ziekte waar je mee kan leven", luidt het.