Otto-Jan Ham onderzoekt de grenzen van het menselijk brein: “Misschien is middelmatigheid wel mijn grootste talent”

Kristof Ghyselinck
Hoewel hij de presentatie-fakkel van De Ideale Wereld doorgaf aan Jan Jaap van der Wal, blijft Otto-Jan Ham (41) bedrijvig op televisie. De komende weken onderzoekt hij op Canvas de mogelijkheden om zijn brein te boosten in Brain Man. “Ik pieker wat meer dan anderen, en word sneller moe. Dat maakt mijn leven niet per se gemakkelijker”, vertelt hij aan Story.

Hoe onze geest werkt: het is een vraag die Otto-Jan Ham boeit. Op Ketnet presenteerde hij ooit de wetenschapsquiz Chinees voor mij en vorig jaar testte hij de kennis van studenten in De Campus Cup. Zijn elf deelnames aan De Slimste Mens ter Wereld in 2012 ­bewezen bovendien dat het hem niet ontbreekt aan parate kennis. Maar waarom zou zo’n pientere kerel zich willen aanmelden als proefkonijn voor een aantal gewaagde experimenten en urenlang in scanners willen doorbrengen om op zoek te gaan naar een (nog) beter brein?

In die zoektocht staat hij alleszins niet alleen. Zijn Woestijnvis-­collega en boezemvriend Bart Van Peer (die je nog kan kennen uit De Ideale Wereld) is fysicus van opleiding en gefascineerd door nieuwe ontwikkelingen in de neurowetenschap. In Brain Man zorgen ze samen voor een unieke combinatie van wetenschap en humor – want de vette knipoog is nooit ver weg.

Waarom wou jij zo graag proefpersoon zijn, Otto-Jan?

Ik heb geleerd om niet zo snel meer ‘neen’ te zeggen tegen nieuwe uitdagingen. Af en toe moet je gewoon durven te gaan. En wie wil nu niet weten hoe je je brein kan pimpen? Als je risico’s gaat nemen, doe je er wel goed aan om iemand achter de hand te houden om je op te vangen als er zich problemen voordoen. Doordat Bart me begeleidt, voelde ik me al snel op mijn gemak. Ik kan me geen veiliger vangnet voorstellen. Ik heb hem wél duidelijk gemaakt dat hij zijn plaats moet kennen (lacht). Hij moet te allen tijde in mijn schaduw blijven staan, ook al kent hij soms meer van de wetenschappelijke kant van de zaak dan ik.

Bart omschrijft je als een stresskonijn en een meester in de chaos. Dan zou ik door een boezemvriend toch liever een gulle rondjesgever op café of een baken van vertrouwen genoemd worden.

Die laatste eigenschappen heb ik dan ook nog eens! Maar Bart schuwt de grote woorden niet en zal geen ­gelegenheid onbenut laten om mij in een kwaad daglicht te stellen. Ik zal hem hiervoor nog wel eens terugpakken (lacht). Nee, ik heb liever dat hij de dingen zegt zoals ze zijn. Hij heeft ook niet gelogen. In Brain Man proberen we juist die zeer ware karaktertrekken van mij, die hij meteen wereldkundig maakte, te verhelpen. Maar voor alle duidelijkheid: ik ga nooit stoppen met pinten te trakteren op café.

In welke mate bepalen chaos en stress jouw dagelijks bestaan?

Enorm! Bij momenten weet ik dat wel om te buigen tot iets positiefs, iets prettigs en iets waaraan ik iets heb in het leven. Maar ik kan niet ontkennen dat die status van geboren stresskonijn ook minder plezierige neveneffecten heeft. Ik pieker wat meer dan anderen en word sneller moe. In die zin maakt het mijn leven dus niet per se gemakkelijker.

Otto-Jan Ham en Bart Van Peer.
Kristof Ghyselinck Otto-Jan Ham en Bart Van Peer.

Geestverruimend

Heb jij jezelf altijd goed bedeeld gevoeld als het over de inhoud van je hersenpan ging?

Goh... Alles kan beter natuurlijk, maar het is iets waar ik de laatste tijd wel vrede mee heb: het feit dat middelmatigheid misschien wel mijn grootste gave of talent is. Het is wat het is. Ik excelleer niet, in wat dan ook, maar misschien weet ik al die middelmatigheid wel om te buigen tot een voordeel. Je hoort me niet klagen.

Hoe was je destijds als student op de Arteveldehogeschool in Gent?

Een droom (lacht). Kijk, ik ben verschrikkelijk ongecontroleerd en ongestructureerd en dat was tijdens mijn studentenjaren niet anders. Ik was nooit gefocust, op dat vlak was ik dus echt wel een slechte student. Dat parcours is erg hobbelig geweest voor mij. Maar misschien heeft me dat net wel geholpen op andere vlakken, zoals creativiteit. Al bij al ben ik dus niet ontevreden over die 1,4 kilo die in mijn hersenpan zit. Het had erger gekund (lacht).

Geestelijke aftakeling is voor veel mensen – niet het minst in de creatieve sector – een horrorscenario. Ook voor jou?

Absoluut. Het is wel iets waaraan ik soms denk. Brain Man heeft me nog maar eens gewezen op de kracht van ons brein, maar vooral op de broosheid ervan. Ik kan alleen maar hopen dat ik er nog lang in de best functionerende modus van kan genieten. De wetenschap is met die aftakeling bezig, en hopelijk komt er een moment dat ze een afdoend antwoord vinden op die problematiek. Maar ik vrees dat dat nog niet voor onze generatie zal zijn. Het is gelukkig iets wat in mijn familie en naaste omgeving niet veel voorkomt, maar dat maakt het onheil voor anderen natuurlijk niet minder erg.

Tot slot nog een vraag die je als geboren Nederlander misschien wel verwachtte. Heb je ooit geëxperimenteerd met geestverruimende middelen?

Jazeker. Ook voor dit programma trouwens. Er moet op dit vlak nog veel wetenschappelijk onderzoek worden verricht. Dat is ook nodig, want die geestverruimende middelen zitten nu nog steeds in een wat schimmige hoek.

Wat heb je genomen? En welk effect had dat?

Psilocybine, een hallucinogeen middel dat uit schimmels en paddenstoelen komt en in de helft van de vorige eeuw werd aangetroffen bij Mexicaanse indianen die het gebruikten bij religieuze rituelen. Het is de natuurlijke evenknie van lsd. En geestverruimend is wel het minste wat je ervan kan zeggen. Het wordt ook gebruikt in therapeutische omgevingen, ter bestrijding van trauma’s, depressies en verslavingen. Ik ben een groot voorstander van verder onderzoek hier rond, om te zien welke mogelijkheden het gebruik nog kan bieden. 

Tv-presentatoren Otto-Jan Ham en Bart Van Peer in 'Brain Man'.
Canvas Tv-presentatoren Otto-Jan Ham en Bart Van Peer in 'Brain Man'.



Reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.