30 jaar ‘Rain Man’: de film die onze kijk op autisme veranderde en Tom Cruise op de kaart zette

‘Rain Man’ wordt vandaag 30 jaar.
Matthias Wille ‘Rain Man’ wordt vandaag 30 jaar.
‘Rain Man’, het is niet alleen de enige Tom Cruise-film waarin hij niet de actieheld uithangt, het was ook één van de eerste films die autisme zo duidelijk aankaartte bij een groot publiek. 

Raymond ‘Rain Man’ Babbitt, briljant gespeeld door Dustin Hoffman, is niet zomaar iemand met communicatieproblemen. Hij heeft ook een fotografisch geheugen en leerde zowaar een half telefoonboek vanbuiten. Bovendien telt hij aan een sneltempo tandenstokers en kaarten. 

Het is vandaag 30 jaar geleden dat de Oscarwinnende film uit 1988 voor het eerst in de zalen verscheen, maar het nalatenschap van de prent zindert nog door tot vandaag. 

Realistisch?

De man wordt een autistische savant genoemd, omdat hij een genie is op bepaalde vlakken, maar in de gewone wereld niet functioneert. Maar zijn al die spectaculaire skills van Raymond wel realistisch? Toch wel, zo blijkt uit een publicatie van de campuskrant van KU Leuven in 2016. Rain Man zou autisme met zogenaamde ‘splintervaardigheid’ hebben, wat zijn trekjes verklaart. 

“Splintervaardigheid is een aangeboren eigenschap van je hersenen,” aldus Johan Wagemans, lid van het Leuven Autism Research consortium. “Personen met autisme ontwikkelen vaak erg beperkte interesses, en bij mensen met een splintervaardigheid is dat nog extremer. Of het nu tandenstokers tellen is, of Pokémonkaarten onthouden – is voor elke savant anders.”

“In het geval van Rain Man: Tandenstokers, kaarten, telefoonnummers... dat ligt allemaal in dezelfde lijn van snelle informatieverwerking en hoge geheugencapaciteit, vooral voor getallen. Dus ja, dat kan wel samengaan. Het zou pas onwaarschijnlijk zijn als hij ook een enorm talent had voor tekenen of muziek.”

Toch fouten

Nu we 30 jaar verder staan, is onze kijk op het autisme-spectrum uiteraard opnieuw veranderd. Dat brengt enkele denkfouten van vroeger aan het licht. Zo beweert een dokter in ‘Rain Man’ dat “de meeste autisten niet kunnen communiceren” en dat Raymond dus erg hoogfunctionerend is. Uiteraard communiceren vele mensen met autisme wél, al dan niet verbaal, en beseffen we nu beter dat er gradaties zijn wat autisme betreft. Vandaar dat we het ook een spectrum noemen. 

Daarnaast krijgt het einde van de film kritiek omdat het zo donker en negatief is: Raymond moet terug naar zijn instelling omdat hij niet in de gewone wereld kan functioneren. Dat is geen accurate representatie voor de meeste mensen met autisme, die wel zelfstandig kunnen wonen en leven. Langs de andere kant is de diagnose vandaag ook makkelijker te stellen, waardoor mensen met minder opvallende autistische trekjes meegeteld worden. In de Verenigde Staten heeft 1 persoon op 59 autisme, een diagnosecijfer dat in ‘88 nog veel lager lag. Vandaar dat hij toen nog representatiever leek dan hij daadwerkelijk was.

Tom Cruise

Niet alleen voor de publieke bewustwording, maar ook voor de carrière van Tom Cruise was ‘Rain Man’ essentieel. Het was de film die hem op de kaart zette als een serieuze acteur, die wel wat meer kon dan actieheldje spelen. Hij portretteerde de egoïstische Charlie Babbit - die naar het einde van de film toe tóch eindelijk respect en affectie krijgt voor zijn autistische broer - zo overtuigend dat hij meteen bij ambitieuze scriptschrijvers in het oog sprong. 

Voor ‘Rain Man’ was de acteur al te zien in actiefilms als ‘Top Gun’, ‘Cocktail’ en ‘Young Guns’. Daarna dook hij ook op in dramaproducties, zoals ‘Far And Away’, ‘The Firm’ en ‘Magnolia’. Voor zijn rol in ‘Born On The Fourth Of July’, zijn eerste film na ‘Rain Man’, kreeg hij een Oscarnominatie. Ook voor ‘Magnolia’ werd hij genomineerd. 

Over zijn prestatie in ‘A Few Good Men’ werd lang nagepraat en uiteraard ging hij in 1996 ook met de hoofdrol in één van de grootste filmfranchises ter wereld aan de haal: die van Ethan Hunt in de ‘Mission: Impossible’-reeks. 

Nooit meer

Vandaag de dag zou een film als ‘Rain Man’ nooit groen licht krijgen, aldus schrijver en regisseur Barry Levinson. “Zelfs toen al was het opmerkelijk. ‘Rain Man’ verscheen tegelijkertijd met ‘Back To The Future’, ‘Die Hard’, ‘Lethal Weapon’ en vele andere blockbusters. Dat het zo'n succes werd en er zelfs een Oscar aan te pas kwam, had niemand zien aankomen.”

“In de moderne tijd zou je geen producer meer vinden voor een film die gewoon over menselijke relaties gaat, zoals het verhaal van Raymond en Charlie. Een blockbuster zou het ook nooit meer worden, zoiets brengt geen geld meer op.” De prent bracht in totaal nochtans 172,8 miljoen dollar binnen, ofwel 152,5 miljoen euro. Een bedrag dat ver boven elke verwachting uitstak. “Toen kon dat nog, maar mensen komen er nu niet meer naar kijken. Zo zit de business momenteel gewoon in elkaar.” 

Toch, 30 jaar na de première is dit het ideale moment om tussen de superhelden-thrillers en romantische komedies door die goede oude ‘Rain Man’ nog eens van onder het stof te halen tijdens een donkere winteravond.   

 



2 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Marc Verschaeren

    De enige film die ik buitengewoon goed vond ! , de rest kan betitelt worden van vermakelijk tot het aankijken niet waart .

  • Catherine MISTIAEN

    Tom Cruise is een verbazingwekkend goeie acteur.