Sicilië: rondreis door het Italië van 'The Godfather' en 'Il Postino'

Kos
Een rondreis in het spoor van 'The Godfather' en 'Il Postino' leidt naar Noord-Sicilië. De azuurblauwe zee, wijn onder een Italiaanse zon en vrouwen in enkelstrakke jeans zijn er de echte sterren. Nog spannender? Slaap dan in het landhuis van een maffiabaas.

Een filmdecor zonder toeristen
Een rondreis door Sicilië kan best spannend zijn. Niet omdat je de maffia tegen het lijf kunt lopen, wél omdat het Italiaanse verkeer enige koelbloedigheid vereist. Gelukkig kansen genoeg om volstrekt tot rust te komen.

Nog voor mijn reis heb ik meerdere autoverhuurbedrijven aangeschreven en ze op het hart gedrukt dat ik een grotere auto met gps nodig heb. Hier sta ik dan op de luchthaven van Catania naast een Ferrari-rode Fiat 500 zonder navigatiesysteem. "Mamma Mia!", schreeuw ik luid, voor ik me in het verkeer waag. Vanuit Catania stuur ik noordwaarts op de kustweg A18. Sicilië is helemaal nieuw voor me en toch klinken vele dorpsnamen me bekend in de oren.

Eerste stop: Savoca. In dit idyllische bergdorpje draaide in 1971 Francis Ford Coppola zijn 'The Godfather', de film over Michael (Al Pacino), de jongste zoon van de Corleone-clan, die in New York een paar mannen uit de Tattaglie-clan heeft vermoord en moet onderduiken.

Savoca
Kos Savoca

Bar Vitelli, waar Michael zijn Apollonia leert kennen en de San Nicolo-kerk waar ze trouwen, is nog steeds te bezoeken. Men zegt dat hier weinig toeristen komen en ik kan niet begrijpen waarom, want dit dorpje is een pareltje. Terwijl ik met een granita, een schaafijs, aan het tafeltje zit waar Al Pacino zijn toekomstige schoonvader om de hand van zijn geliefde vroeg, bedenk ik plots dat het natuurlijk de maffia is die niet van toerisme houdt. Sicilië heeft namelijk alles om een Kreta te zijn: prachtige fauna en flora, zandstranden, interessante steden, Romeinse overblijfselen... en toch is er van massatoerisme geen spoor.

Bar Vitelli
Kos Bar Vitelli

Eilandjes met karakter
Een dik uur later langs de A18 en A20 sta ik op de kade van Milazzo. "Presto!", schreeuwt de man op de kade als we inschepen voor de overtocht naar de Eolische eilanden. Nog nooit van deze eilandengroep voor de noordkust van Sicilië gehoord? Die kans is groot, want voor het gros van de Europeanen is dit vulkanische archipel een geheim. De zeven eilandjes zijn niettemin zo bijzonder dat de Unesco ze op hun Werelderfgoedlijst zette. Elk eiland heeft zo zijn persoonlijkheid: Stromboli is de mythische vuurspuwerin, Panarea de mondaine, Lipari de onderhandelaar, Vulcano de zwavelachtige, Alicudi en Filicudi de eenzame buitenbeetjes en dan uiteindelijk Salina, de groene met mediterrane flora. "Salina betovert zijn bezoekers. Wie er strandt, gaat er niet zo snel nog weg", merkt een oudere man op de veerboot op. "Hoewel het eiland niet veel meer te bieden heeft kappers, vis en zoete Malvasia-wijn, en vallende sterren tijdens de zomer."

Eolische eilanden
Kos Eolische eilanden

Na ongeveer een uur varen, met een korte tussenstop op het hoofdeiland Lipari, kom ik aan op Salina. Met een Vespa scheur ik vanuit het havenstadje Santa Marina Salina naar Pollara aan de andere kant van het eiland. Hier werd in 1994 'Il Postino', de filmklassieker over de vriendschap tussen een simpele postbode en de Chileense dichter Pablo Neruda, gefilmd. Als ik aankom in Pollara, loop ik net als Mario Ruoppolo, de postbode in de film, het pad op naar het rode huisje waar Neruda in ballingschap leefde. Het uitzicht is fenomenaal, deze plek magisch. Geen wonder dat ons voormalig vorstenpaar meermaals probeerde dit rode huisje te kopen. De eigenaar besliste uiteindelijk dat hij het toch liever verder blijft verhuren aan filmfans en de onderhandelingen sprongen af. Albert en Paola staken hun geld dan maar in de restauratie van het 300 jaar oude kerkje van Santa Marina.

Huisje van Pablo Neruda
Kos Huisje van Pablo Neruda

Druk druk druk
Van de volmaakte stilte gaan we naar het gekkenhuis. Autorijden op Sicilië is sowieso geen makkie en hier al zeker niet. De laatste kilometers naar de Siciliaanse hoofdstad zijn een bijna-doodervaring. Het verkeer errond is één groot claxonconcert, rode lichten lijken hier niet te gelden voor scooters en in eenrichtingsstraten stoot je nu en dan op een tegenligger. Ik adem opgelucht als Francesca - PR-dame voor de Teatro Massimo in Palermo - het stuur overneemt en me door de chaos loodst. Ook met de stad zelf is het geen liefde op het eerste gezicht: luid, hectisch, onoverzichtelijk. Een paar stadsdelen zijn zo verkommerd dat ze herinneren aan sloppenwijken. Op stadsplannetjes vind ik alleen de grote verkeersaders. "Is normaal hier", zegt Francesca terwijl ze me aan de arm - andiamo! - door de ravenzwarte en helverlichte steegjes van Palermo leidt. Ze brengt me naar een romantisch verlicht pleintje dat omringd wordt door prachtig gerenoveerde huizen. Is dat het 'andere' Palermo waarover iedereen praat? We staan in de rij met prachtige dames in zwarte enkelstrakke jeans en al even mooie mannen met dure blazers. We stappen in de lift, zoeven naar de bovenste verdieping waar nog meer mooie mensen samentroepen. Op het dak van warenhuis La Rinascente is een feestje gaande voor de rijken, mooien en invloedrijken van Palermo. Francesca is een van hen, en ik ben de geluksvogel die haar vanavond mag begeleiden.

Palermo vanuit de lucht
Kos Palermo vanuit de lucht

De buik van Palermo
Mijn blik zweeft over de daken van deze Fenicische, romeinse, byzantijnse, Arabische - kortom oeroude - stad richting de baai van Palermo. Aan mijn linkerzijde de Monte Pellegrino, die de dichter Goethe als ideale berg bestempelde, aan de rechterzijde de Capo Zafferano, nog een berg. Dat is dus de beruchte Conca d'Oro, de gouden schelp. Tijdens de zomermaanden kleurt deze vallei oranje door de sinaasappelplantages, 's nachts door de duizenden straatlampen. "Kijk daar", zegt Francesca terwijl ze met haar vinger op de donkere plek wijst tussen barokke gebouwen. "Dat is de ingang naar het doolhof van de Vucciria, de marktwijk van Palermo. Daar liggen overdag groenten onder geïmproviseerde markiezen naast gigantische zwaardvissen, octopussen en bloederige tonijn."

Marktwijk Vucciria
Kos Marktwijk Vucciria

"En 's nachts dan?", wil ik weten. We laten de rijken en schonen verder toastjes verslinden en benen richting de Piazzo Garraffello. Met open mond bekijk ik het bruisende leven aldaar: op een bijna braakliggend pleintje, te midden van een woonwijk, dansen honderden mensen op opzwepende livemuziek, marktkramers verkopen arancini, gefrituurde rijstballen gevuld met vleesragout en groenten, en stigghiole, lamsdarmen gevuld met uien. "Dit is toch niet Europa, dit is Arabië!", mompel ik. "Hou op! Palermo is geen 'opgepoetste' zuiderse stad zoals Barcelona of Rome. Voor Palermo moet je geduld en tijd hebben, en niet alleen overdag maar ook 's nachts. Take it easy! In een paar uur zie je de stad heel anders", giechelt Francesca, terwijl ze me een broodje pani ca'meusa, een broodje met gebakken milt en gehakte kalfslong, voor de neus houdt. Ook culinair stelt Palermo me blijkbaar op de proef!

De helderblauwe baai van Pollara op het eiland Salina.
Kos De helderblauwe baai van Pollara op het eiland Salina.

Maffiahol
Het is slechts 59 kilometer naar Corleone, de plaats die zo lelijk was dat Coppola in 1971 uitweek naar Savoca voor de opnames van 'The Godfather'. Lang woonden hier twee van de meest brutale Bosses van de Siciliaanse maffia, de Cosa Nostra: Salvatore Riina en zijn opvolger Bernardo Provenzano. De eerste zou de opdracht gegeven hebben voor de aanslag op twee onderzoeksrechters uit Palermo. Iets verderop, in een landhuis langs de SP4, werd Provenzano, ook wel Oom Bennie, na een zoektocht van 43 jaar uiteindelijk in 2006 gearresteerd. Riina bromt al sinds 1993.

Sinds 1996 is er een wet in Italië die het mogelijk maakt veroordeelde maffiosi te onteigenen en hun grond ten dienste te stellen van de gemeenschap. Zo zijn de voorbije jaren, onder de naam Libera Terra (Vrij Land), tal van coöperaties opgericht op voormalig maffialand, die pasta, honing, limoncello en hier, ten zuiden van Palermo, rode en witte wijn produceren. "De wijnranken waren totaal verwaarloosd toen we dit land kregen", zegt Francesco, een van de werknemers op de wijnboerderij en B&B Portella della Ginestra. "Vandaag produceren we onder het merk Centopassi biologische wijnen die zelfs naar New York en Japan worden geëxporteerd."

De naam ontleenden ze aan de film over de vermoorde anti-maffiastrijder Peppino Impastato, die 100 stappen 'cento passi' - van het huis van zijn moordenaar, maffiabaas Badalamenti, woonde. Alle merknamen van de wijn zijn overigens opgedragen aan activisten, journalisten en vakbondslui die hun verzet tegen de Cosa Nostra met hun leven hebben betaald. Op mijn vraag of het in gebruik nemen van ex-maffialand niet gevaarlijk is, volgt schouderophalen. Francesco loopt door de wijngaard, bekijkt druiventakken van dichtbij en wiedt hier en daar onkruid. "Ook zin in een glaasje Nero d'Avola?", knipoogt hij. Geen antwoord is natuurlijk ook een antwoord.

Kos

Zeker doen in Palermo!
- Flaneren over de drie markten: Vucciria, Ballaro & Capo
- Vreemde ijsvariaties proberen bij Cremolose, Piazza Alberico Gentili 16
- Wandelen in de parken Foro Italico en Orto Botanico
- Bar Royal Da Bobbucio: café op de hoek van de Via Volturno (nummer 83) met heerlijke espresso, Siciliaanse taartjes en ijs. Perfect na een bezoekje aan de Capo-markt.
- De Cappella Palatina bezoeken en je uitgebreid vergapen aan de mozaïeken.
- Antica Focacceria San Francesco: hier eet je de beste pani ca'meusa & antipasti, pasta en pizza in de stad. De patrons betalen geen beschermingsgeld, Antica Focacceria San Francesco
- Trattoria Supra I Mura: lievelingsrestaurant van vele medewerkers van de opera Teatro Massimo. Hier krijg je enkel verse vis van de Capo-markt. Piazza Porta Carini 5

Logeren
Savoca: Resort Borgo San Rocco: Omdat San Rocco vroeger een middeleeuws dorp was, liggen de kamers verstrooid over het terrein, 21 kamers. Vanaf €120 per kamer per nacht incl. ontbijt, Borgo San Rocco

Salina: Hotel I Cinque Balconi: driesterrenhotel in voetgangerszone nabij de haven en het strand. Het huis heeft prachtige mozaïekvloeren en overtuigt met kleine details. 10 kamers, vanaf €140 per kamer per nacht met ontbijt, I Cinque Balconi

Palermo: Hotel Porta Felice: perfect gerenoveerd palazzo op loopafstand van de jachthaven met dakterras en wellness, 33 kamers. Vanaf €120 per kamer per nacht met ontbijt, Hotel Porta Felice

Piana degli Albanesi: B&B Portella Della Ginestra: rustiek logeren in een romantisch zandstenen huis dat ooit een maffiabaas toebehoorde. Veel meubilair is nog origineel. Vanaf €60 per kamer per nacht met ontbijt.
Portella Della Ginestra

Praktisch
Erheen: Brussels Airlines vliegt direct in 2,5 uur naar Catania-Fontanarossa in Catania of naar Falcone-Borsellino Airport in Palermo.

Vervoer ter plaatse: Aan beide luchthavens zijn de internationale autoverhuurbedrijven vertegenwoordigd. Op de Eolische Eilanden kan geen (huur)auto meegenomen worden. Vanuit Milazzo en tussen de eilanden zijn onderling vele verbindingen naar de eilanden. (Siremar, Ustica Lines)

Reistijd: voor- en najaar: erg mooi en rustig. Vanaf midden juli tot eind augustus wordt het eiland door Italianen overrompeld (= hogere prijzen).

Reisgids: 100% Sicilië - Mo'Media