Spaans Fort komt weer tot leven

GEMEENTE WIL TOERISTEN LOKKEN NAAR SITE AAN DE MAAS

Een impressie van het voormalige Fort Navagne op de vroegere plek langs de Maas.
Karolien Coenen Een impressie van het voormalige Fort Navagne op de vroegere plek langs de Maas.
Van het Fort van Navagne, dat 380 jaar geleden op de grens van Moelingen met het Nederlandse grensdorp Eijsden-Magraten gebouwd werd, is vandaag nog weinig te zien. Wie goed kijkt, ziet wel nog waar de grachten en wallen lagen. "De resten blijven ondergronds, maar de geschiedenis van deze plek willen we wel in de kijker zetten", zegt archeoloog Tim Vanderbeken.

Om de geschiedenis van het Fort en zijn ligging tussen rivieren de Voer, Berwijn en de Maas maar ook de betekenis ervan voor de regio bekend te maken, werd gisteren aan de hoeve Navagne - daar wonen vandaag 10 gezinnen samen - het boek 'Navagne, een Spaans Fort aan de Maas' voorgesteld. Ook werden op het terrein twee zuilen onthuld die het verhaal van het fort in woord en beeld vertellen. Een gezamenlijk initiatief van Voeren en buurgemeente Eijsden- Margraten. "Het is een eerste stap om Navagne te doen herleven", zegt burgemeester Huub Broers (Voerbelangen).

Archeoloog Tim Vanderbeken geeft uitleg aan de site, waar ooit het Fort stond.
Karolien Coenen Archeoloog Tim Vanderbeken geeft uitleg aan de site, waar ooit het Fort stond.

25 hectare groot

"We willen ons gemeenschappelijk verleden zichtbaar en beleefbaar maken in het landschap", vertelt Broers. Het Fort van Navagne was een grote vesting die gebouwd werd door de Spanjaarden die in oorlog waren met de Nederlanden. "Het fort had een doorsnede van vijf kilometer en was ongeveer 25 hectare groot", legde Frank Hovens, de auteur van het boek, uit. "Deze plek die bij velen niet gekend. Daar willen wij verandering inbrengen. Dat het fort aan de Maas lag, was geen toeval. De Spanjaarden wilden niet enkel Maastricht (toen een centrum van macht) isoleren. Ook hadden ze het zeggenschap over de Maas. De schepen moesten tol betalen aan de Spanjaarden. En de laatsten heersten over het platteland en zijn bevolking. Die moesten hand- en spandiensten aan de Spaanse bezetter leveren."

1.500 soldaten

Uniek is dat het fort rond een al eerder bestaand kasteeltje van de adellijke familie Navagne werd gebouwd. "Het fort bestond uit vier bastions van waaruit met kanonnen werd geschoten op de vijand", stelt Tim Vanderbeken, archeoloog bij de Intergemeentelijke Onroerend Erfgdoeddienst voor Oost- Haspengouw en Voeren. Hij leidde de aanwezigen rond op het veld waar het imposante fort bijna 40 jaar stond. In 1674 werd het ingenomen en vernield door Franse troepen. "Rondom het fort waren drie verdedigingsgordels aangebracht met een watergracht. Op het hoogtepunt van het Spaanse fort verbleven daar 1.500 soldaten met 1.000 man voetvolk en burgers die onder andere kleding van de soldaten herstelden, eten voor hen maakten en de paarden besloegen." Navagne verdient het om een plek van herinnering te worden. "We weten veel over het fort dat ligt in een landschap dat door de mens is gemaakt", aldus Tim Vanderbeken. "Nu gaan Voeren, Eijsden en andere partners het verleden van het fort laten herleven door toeristen aan te trekken."