Waren 'eerste Europeanen' van Baal?

BODEMSCAN TOONT MOGELIJKE SPOREN VAN 4.500 JAAR OUDE NEDERZETTING

Nadine Van den Bergh aan de archeologische opgravingen op het immense terrein waarvan zij mede-eigenaar is.
Foto Sven Ponsaerts Nadine Van den Bergh aan de archeologische opgravingen op het immense terrein waarvan zij mede-eigenaar is.
Archeologen van de KU Leuven zijn in Baal (Tremelo) op zoek naar sporen van de 'eerste Europese bewoners'. Een bodemscan - uitgevoerd na een toevallige ontdekking van een 'schattenzoeker' met metaaldetector - wees immers uit dat langs het Kapellestraatje mogelijk sporen van zo'n 4.500 jaar oude bewoning te vinden zijn.

Zit er langs het Kapellestraatje in Baal - tussen het dorpscentrum en de Balenberg - een 4.000 jaar oude nederzetting in de grond? Omdat daar aanwijzingen toe zijn, laat Onroerend Erfgoed er archeologen van de KU Leuven momenteel een archeologisch bodemonderzoek uitvoeren.


Het vele hectaren grote terrein dat wordt onderzocht is, net als heel wat omliggende percelen, eigendom van de omvangrijke Baalse familie Van den Bergh. "Deze landbouwgrond werd zijn hele leven lang door nonkel Louis bewerkt", zegt Nadine Van den Bergh (50), een van de 27 huidige eigenaars. "De broer van mijn vader overleed ruim een jaar geleden op 82-jarige leeftijd. We wisten dat hij nog toestemming had gegeven voor een oppervlaktescan. Blijkbaar vertoonde die aanwijzingen dat er hier al bij de overgang van de Steentijd naar het Bronstijdperk - dus 4.000 tot 4.500 jaar geleden - bewoning was. Dat er vandaag door Erfgoed Vlaanderen ook effectief zou gegraven worden, was ook voor ons echter een complete verrassing, en zelfs even schrikken."

Schattenjager

Opmerkelijk: het was een amateur met metaaldetector die mijn zijn vondst enkele jaren geleden de bal aan het rollen bracht. Wat de 'schattenjager' precies uit de Baalse akkergrond opdiepte, wordt niet gezegd, wat het mysterie over het waarom van de opgravingen alleen maar voedt. Even ging er in Baal het gerucht dat de archeologen wel eens de restanten van een burcht zouden willen opdiepen. Maar navraag bij de onderzoekers leert dat een dergelijke ontdekking er niet inzit. "Bij mijn weten heeft nonkel Louis hier ook nooit iets waardevols opgeploegd", lacht Nadine. "Wat hij ons wel altijd verzekerde, is dat dit hier erg vruchtbare grond is. Mijn oom teelde hier altijd witloof, en de laatste jaren ook mais. De oudste beschikbare kaart van Ferraris toont ook dat er hier in 1780 aan de straat een grote hoeve stond. Op een kaart van 1840 was daar echter al geen spoor meer van", weet de mede-eigenares.


"We zien dat er elders op het terrein inderdaad zeer veel postmiddeleeuwse activiteiten zijn geweest", zegt archeoloog Bart Vanmontfort, die met enkele collega's van de KU Leuven de bodem onderzoekt. "Maar wat wij hier zoeken, zijn nog véél oudere sporen. De aanwijzing dat er hier mogelijks restanten zijn te vinden die teruggaan tot 2.500 jaar vóór Christus, is immers redelijk uitzonderlijk - we spreken toch uit de periode van de eerste Europeanen", weet de archeoloog van de Dienst Prehistorische Archeologie van de KU Leuven.

Nederzettingssporen

"Zeker omdat er over de site nog niets was gekend, wou onze opdrachtgever Onroerend Erfgoed dit toch graag verder onderzoeken. De vraag is nu of wat hier eerder met een metaaldetector werd aangetroffen een geïsoleerde vondst was, dan wel of we een hele archeologische site kunnen vinden", zegt Vanmontfort. "Onze taak is nu om vast te stellen of er hier nog nederzettingssporen van de eerste Europeanen te vinden zijn."


Gisteren bleven de vondsten nog beperkt tot enkele minuscule scherven en houtskoolrestjes.


"Voor ons zijn dat zeer waardevolle elementen om een goede datering te maken. Maar verwacht dus geen schat, en ook geen burcht. Die zullen we hier écht niet vinden."