Muskusrat dringt via Frankrijk West-Vlaanderen binnen: “Hun aantal is verviervoudigd in 5 jaar, maar het is dweilen met de kraan open”

Wij gingen op pad met de meest productieve vangers van de provincie

een muskusrat
Joke Couvreur een muskusrat
In 2018 werden er in West-Vlaanderen 2.499 muskusratten gevangen. Dat zijn er liefst 1.851 meer dan vijf jaar geleden. Straffe cijfers die er op lijken te wijzen dat de muskusratten aan een stevige opmars bezig zijn in onze provincie. Tweede vaststelling is dat de overgrote meerderheid van die beestjes gevangen wordt in de gemeentes tegen de Franse grens. We gingen luisteren bij de rattenvangers van Heuvelland.

“Zie je deze kale plek in het gras? Hier zijn muskusratten uit de beek geklommen om te eten. Het gras is nog niet terug gegroeid, dus het moet heel recent geweest zijn. Met wat geluk hebben we prijs.” Aan het woord zijn Bernard Meersseman en Patrick Hossey. Ze werken al respectievelijk 23 en 30 jaar als fulltime rattenvangers voor de gemeente Heuvelland. Elke dag stappen ze zowat tien kilometer beek af in Heuvelland af op zoek naar sporen van muskusratten. Voor elk hol hangen ze een val. Ratten die hun kop naar buiten steken en daarbij in de klem komen zijn op slag dood. 

Patrick Hossey en Bernard Meersseman tonen hun gevangen muskusrat
Joke Couvreur Patrick Hossey en Bernard Meersseman tonen hun gevangen muskusrat

Jagersinstinct

De jagers kennen hun vak. Bernard en Patrick vingen vorig jaar 430 muskusratten en zijn daarmee de meest productieve muskusrattenvangers van heel West-Vlaanderen. Nog geen twee minuten later toont Patrick ons een klem met daarin een dikke dode rat. Twintig meter verderop is het weer prijs. Bernard tovert een kooi te voorschijn met daarin twee dode ratten. “We kennen het terrein en weten waar ze zitten. Maar het blijft altijd opletten. Als je een hol mist dan verspreiden ze zich snel.”

een klem
Joke Couvreur een klem

Muskusratten zijn in tegenstelling tot bruine ratten vegetariërs en zijn relatief ongevaarlijk voor mensen. Het grote probleem is dat ze holenstelsels graven in de oevers van beken en vijvers, waardoor die oevers kunnen instorten. Het zijn bovendien uitheemse dieren (zie kader) zonder natuurlijke vijanden, ze kweken snel en ze zijn goede zwemmers.

“Toen ik 23 jaar geleden begon zaten ze nog over heel de gemeente”, vertelt Bernard. “De laatste decennia zijn we er in geslaagd om ze terug te dringen tot tegen de Franse grens en nu draait het erom ze daar ook te houden. Dat is in zekere zin onze frontlinie. Als we ze daar niet tegenhouden, verspreiden ze zich naar het binnenland. De Fransen zijn veel minder streng op vlak van rattenbeheersing. Wij gaan preventief te werk en hanteren een nultolerantie, maar in Frankrijk komen er pas maatregelen als de situatie kritiek is. Zo is het voor ons wel soms wat dweilen met de kraan open.”

Patrick Hossey en Bernard Meersseman in actie
Joke Couvreur Patrick Hossey en Bernard Meersseman in actie

Grenswachters

Cijfers van de provinciale dienst Waterlopen bevestigen dat. Nagenoeg alle West-Vlaamse gemeenten die hun grens delen met Frankrijk of Wallonië doen dienst als bufferzone. Er worden (veel) meer muskusratten gevangen dan in het centrum van de provincie (zie tabel). “In 2012 zijn we er in geslaagd om de muskusrat volledig te verdrijven uit midden-West-Vlaanderen”, zegt Jan Vandecaveye, directeur van de Provinciale Dienst Waterlopen. “Maar het vergt steeds meer inspanningen om ze aan de grenzen tegen te houden. Als er een koppeltje door de mazen van het net glipt dan verspreiden ze zich snel. In elke gemeente moet er daarom actief op jacht gegaan worden.”

Patrick Hossey en Bernard Meersseman tonen hun gevangen muskusrat
Joke Couvreur Patrick Hossey en Bernard Meersseman tonen hun gevangen muskusrat

Frankrijk en Nederland hanteren echter een andere strategie. Ze jagen niet actief op ratten als de populatie onder een bepaald peil blijft. “Beide landen maken eigenlijk een kosten-batenanalyse. Een rattenvanger op pad sturen kost geld en dat valt pas te verantwoorden als die man ook effectief veel ratten kan vangen. Er is uiteraard overleg met onze buurlanden, maar echt jagen op de ratten, zoals in Heuvelland gebeurt, gaan die landen voorlopig niet doen. Wij daarentegen maken de overweging dat de instorting en afkalving van onze oevers een grotere maatschappelijke kost kan hebben. Per slot van rekening kan dat tot overstromingen leiden.”

Wachtmateriaal bij de waterlopen aan de provinciegrenzen blijft nodig. We hebben in West-Vlaanderen 3.650 kilometer waterlopen van tweede categorie. Dat allemaal afstappen en klemmen voor de holen hangen is onmogelijk.”

Doodsstrijd

Volgens Vandecaveye staat de rattenvangst aan de provinciegrenzen onder druk. “We doen alles wat we kunnen met het materiaal dat we hebben. Daar hoort ook wachtmateriaal bij zoals fuiken of schijnduikers, al staat het gebruik daarvan wat ter discussie. Ratten die daarin vast zitten zijn namelijk niet op slag dood en op internationaal vlak wordt al langer gepleit voor een zo kort mogelijke doodsstrijd bij dieren. Maar het gebruik van wachtmateriaal bij de waterlopen aan de provinciegrenzen blijft nodig. We hebben in West-Vlaanderen 3.650 kilometer waterlopen van tweede categorie. Dat allemaal afstappen en klemmen voor de holen hangen is onmogelijk.”

Patrick Hossey en Bernard Meersseman in actie
Joke Couvreur Patrick Hossey en Bernard Meersseman in actie

Ook in Heuvelland wordt nog met wachtmateriaal gewerkt. “Af en toe vinden we een levend exemplaar in de kooien”, vertelt rattenvanger Patrick. “Dan verlossen we het dier zo snel mogelijk uit z’n lijden met een metalen pin die we bij hebben.” 

Patrick Hossey bekijkt het geslacht van de muskusrat
Joke Couvreur Patrick Hossey bekijkt het geslacht van de muskusrat

De meeste muskusratten werden vorig jaar gevangen in:

Heuvelland 430
Veurne 358
Damme 228
Alveringem 197
Mesen 193
Wervik 172
Lo-Reninge 143
Poperinge 122
Avelgem 133
Diksmuide 117

In Brugge, Torhout, Oostende, Roeselare en Tielt werden er nul gevangen. In Kortrijk liepen er wel 35 in de val. 

Patrick Hossey en Bernard Meersseman tonen hun vangst
Joke Couvreur Patrick Hossey en Bernard Meersseman tonen hun vangst



21 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • ROBERT GERTS

    Het is vipuil en smerig ongedierte. In de jaren 60-70, kreeg men zelfs een vergoeding per dode muskusrat. Je moest de staart meebrengen naar de dienst als bewijs. En als kleinzoon van waterkers kwekers, kan ik u 100% garanderen dat ze WEL gevaarlijk zijn! Waterkers betekend constant in het water ploeteren. Als er 1 niet weggeraakt,of met jongen zitten, vallen ee zelfs aan! VELE malen gezien als kind/puber! Vergif kon niet. Dus vallen & tweeloop! Vele terrier honden verloren de strijd !

  • Rayan El Arami

    Uitheems? Echt? Ik heb nochtans een buur die als kind WO II meegemaakt heeft en zich nog goed kan herinneren dat ze toen op muskusratten gingen jagen om ze de pot in te draaien. En volgens hem was het nog lekker eten ook. Dat er nu te veel zitten komt doordat we de natuurlijke vijanden: vos, bunzing, hermelijn, havik en bosuil, in de streek bijna volledig weggejaagd hebben.

  • Ludwig Vanden Boer

    Ze werden niet uitgeroeid want ze horen hier gewoon niet thuis. Door het domme, egoïstische handelen van enkelingen komen er dieren hier in het wild terecht die hier niet thuishoren. Sommigen worden dan de hemel ingeprezen en welkom geheten ondanks het feit dat we er niets mee zijn en anderen worden verwenst maar de meeste hebben hier geen natuurlijke vijanden, gedijen hier dus goed en hebben geen enkel positief nut. Laat ze dus aub waar ze zijn.

  • Sébastien Bo

    Eerst katten castreren, en nu er weinig katten zijn, klagen dat er geen natuurlijke vijand meer is

  • Marianne Van den Lemmer

    Kleine hondjes die hun hoofd in die klem steken zijn dus ook meteen dood?

Video