Schilderijen na 78 jaar terug naar huis

MUSEUM HIELD WERKEN FRITS VAN DEN BERGHE IN BEWARING

Anne Schiettekatte, schepen Annelies Storms en directrice Catherine de Zegher bij de twee schilderijen die op 27 september definitief worden teruggeven.
Foto James Arthur Anne Schiettekatte, schepen Annelies Storms en directrice Catherine de Zegher bij de twee schilderijen die op 27 september definitief worden teruggeven.
Het Museum voor Schone Kunsten zorgt al 78 jaar voor twee schilderijen van Frits Van den Berghe (+1939) die het in bruikleen kreeg voor een tentoonstelling. Maar de eigenaar, de Joodse Emile Henri David, verdween spoorloos in de Tweede Wereldoorlog. Pas nu konden zijn dochters worden opgespoord, en op 27 september worden de werken teruggegeven.

Het was 1939, toen ene Emile Henri David twee schilderijen van Frits Van den Berghe in bruikleen gaf voor een tentoonstelling over Van den Berghe. Die retrospectieve vond plaats in Antwerpen. "Na WO II werden de stukken per ongeluk naar het MSK gebracht, waar ze al die tijd bewaard werden", klinkt het vandaag bij het MSK. "Het museum wilde de schilderijen aan Emile Henri David teruggeven, maar de man bleek spoorloos. Het MSK deed in al die jaren geregeld opzoekingen naar de man, maar zonder succes."


Tot in 2014 het verhaal aan de oren kwam van sp.a-fractieleider Anne Schiettekatte. "Ik wil het verhaal van die man kennen, weten wat er met hem gebeurd is", zegt ze. "Kenden hij en Frits Van den Berghe elkaar? En ik wilde dat hij zijn werken terug kreeg. Hij was afkomstig uit Sint-Martens-Latem, waar ook mijn vader is opgegroeid. Er waren nog vage herinneringen aan Emile Henri David, maar elk spoor liep dood."

Geroofde goederen

Door de vragen die Schiettekatte in de gemeenteraad stelde over de schilderijen, werd het dossier toegevoegd aan de Cel recuperatie geroofde goederen tijdens de Tweede Wereldoorlog in België, die door Kris Peeters was opgericht in Brussel. "Deze werken waren nooit geroofd door de Duitsers, maar omdat de eigenaar een Jood was, werd het dossier toch aan de Cel toegevoegd."


En nu is er dus nieuws. "De man zelf zou overleden zijn in 1957, maar blijkt uit zijn tweede huwelijk twee dochters te hebben", zegt cultuurschepen Annelies Storms. "Die wonen evenwel in het buitenland. Er kwam een notaris aan te pas, maar op 27 september kunnen 'Zittende Naakten' en 'Naakt met Sleep' eindelijk aan één van de dochters worden teruggegeven."

Nog vier werken

Dat de twee kunstwerken dus eindelijk naar huis gaan, is een mooi verhaal. Maar het MSK heeft nog vier kunstwerken in haar bezit waarvan de rechtmatige eigenaar nog niet gevonden werd. "Deze werken werden wel degelijk geroofd door de Duitsers, en later door de Belgische Staat terug gerecupereerd", zegt Storms. "Het MSK heeft die in bruikleen. Het gaat om 'De Kruisdraging' van Monogrammist DR, 'Landschap met Boerderij' van Pieter de Bloot, 'Sint-Joriskermis' van Gillis I Mostaert en 'Dorpsadvocaat' van Pieter II Breughel. De Commissie Schadeloosstelling van de Joodse Gemeenschap heeft geen Joodse herkomst van deze werken kunnen vaststellen. Maar van wie ze dan wel zijn, blijft een raadsel. De Stad Gent noch het museum hebben ooit beweerd eigenaar te zijn van de werken."