Collectie afgehakte penissen ontdekt

KUNSTENAAR VINDT KISTJE EEUWENOUDE MARMEREN EXEMPLAREN OP CITADEL

Kunstenaar Joeri Minnart met zijn opmerkelijke vondst: een kist vol marmeren fallussen.
RV Kunstenaar Joeri Minnart met zijn opmerkelijke vondst: een kist vol marmeren fallussen.
Voor de liefhebbers van marmeren penissen: Diest is waar u moet zijn dit weekend. Daar is namelijk een collectie afgehakte fallussen ontdekt. Maar hoe komt die daar terecht?

Wil je je eigen kunstwerk installeren, stoot je plots op een verzameling eeuwenoude fallussen. Het overkwam een lokale kunstenaar tijdens de voorbereidingen van het plaatselijke kunstenparcours op de citadel van Diest. Joeri Minnart groef woensdagavond samen met zijn zoon een kuil om zijn eigen installatie te kunnen plaatsen, maar stootte op een houten kistje. Daarin: een tiental marmeren penissen. De meeste tussen de 6 en de 10 centimeter lang, twee zijn met 15 centimeter iets meer uit de kluiten gewassen. Minnart deed wat navraag bij de Erfgoeddienst van Vlaams-Brabant en ging te rade bij een archeoloog en op het internet. Zijn conclusie: het zou wel eens kunnen gaan om de afgehakte fallussen van oude beelden. "In de 15de en 16de eeuw werden die vaak verwijderd omdat ze naakt niet meer tolereerden. Ze werden vervangen door een vijgenblad", leerde Minnart. Dat hij die vondst gedaan heeft in Diest, is blijkbaar ook bijzonder, aldus de kunstenaar. "De meeste van die fallussen worden naar het schijnt opgeslagen in het Vaticaan, achter slot en grendel."

In het Vaticaan

Afgehakte penissen die opgeslagen liggen in het Vaticaan: dat spreekt tot de verbeelding. Op het internet circuleren effectief getuigenissen van toeristen die het verhaal te horen kregen van hun reisgidsen in het Vaticaans museum.


Helaas is er niets van aan, lacht historicus Johan Verberckmoes (KU Leuven), gespecialiseerd in de geschiedenis van de 15de tot 18de eeuw. Het klopt zelfs niet eens dat de kerk destijds het bevel heeft gegeven om alle fallussen af te kappen. "Na het concilie van Trente (tussen 1545 en 1563, AVB) hebben een aantal geestelijken wel traktaten geschreven over naakte beeltenissen. Maar een algemene verordening dat penissen afgehakt moesten worden of bedekt met een vijgenblad, die is er nooit geweest."

Er naar kijken was al overspel

Neemt niet weg dat heel wat beelden en schilderijen die oorspronkelijk wel een blote piemel toonden, in de 16de eeuw werden aangepast. Dat komt door een oprukkend schaamtegevoel, weet Verberckmoes. Naaktheid werd ervaren als onbeschaafd, volks en het zou bovendien begeerte oproepen.


Koen Jonckheere van het Centrum voor de Studie van Christelijke Tradities aan de UGent bevestigt dat. "In de 16de eeuw werd zelfs kijken naar naakte beelden al beschouwd als overspel. Erasmus schreef hoe jongetjes bij de aanblik van dergelijke beelden opgewonden konden worden." De strijd tegen de penis moet ook gezien worden in het licht van de beeldenstorm, zegt Jonckheere. Protestanten hadden een groot probleem met de opkomst van verafgoding van de beeltenissen in de katholieke kerk en beschadigden of vernietigden die massaal. "Bovendien was de laat-middeleeuwse beeldcultuur er eentje in de traditie van de Vlaamse primitieven. Tijdens de Italiaanse renaissance werd er plots weer teruggegrepen naar de klassieke oudheid. Men was die grote naakte mensen niet meer gewoon."


Maar als de kerk nooit een bevel gegeven heeft tot afkappen, hoe komen die fallussen nu dan terecht in de Diestse citadel? Dat is een goede vraag, zegt Verberckmoes. "Het Vaticaan heeft nooit gedecreteerd dat het moest, maar er zijn wel zeker bisschoppen geweest die plaatselijk opdracht gegeven hebben tot het aanpassen van beelden. Het zou dus best interessant kunnen zijn om eens in de geschiedenis van Diest te duiken om te kijken of daar ooit een strenge geestelijke de plak heeft gezwaaid."


Een andere optie: de hele vondst is opgezet spel van de kunstenaar zelf. Maar dat ontkent Minnart in alle toonaarden. "Ik zweer dat ik de fallussen met mijn zoon heb opgegraven. Door de vondst mag ik mijn eigen kunstwerk niet plaatsen. Waarom zou ik dat verzinnen? Of ze echt authentiek zijn, weet ik niet. Dat zal nog onderzocht moeten worden."


Wie toch al nieuwsgierig is naar die Diestse fallussen: ze zullen te bezichtigen zijn tijdens het kunstenparcours De Bezetting dat morgen start. (AVB)