Kartels: veel valkuilen, weinig succes

VAN 'ANTWERPEN 94' TOT 'DE STADSLIJST': ZO DOET 'SAMEN' HET BETER NIET

Mieke Vogels.
Mark Renders Mieke Vogels.
'Samen', het verbond van sp.a, Groen en onafhankelijken, zat deze week in het oog van de storm. Na de opschudding rond Tom Meeuws (sp.a) streek Wouter Van Besien (Groen) de plooien glad. Kartels in Antwerpen zijn zelden een succesverhaal. De geschiedenis leert Samen hoe het niet moet.

Burgemeester of havenschepen: de ambitie was groot bij Hugo Schiltz in 1994. Het boegbeeld van de Volksunie trok op zijn 67ste de kartellijst. CVP kreeg géén hoofdrol. Want op de lijst stond ook onafhankelijke kandidaat Eric Antonis, een jaar eerder de intendant van Antwerpen '93 Culturele Hoofdstad.


De verkiezingen bleken een afknapper: Antwerpen 94 haalde 15 procent, amper de helft van de optelsom van CVP en VU in 1988. De socialisten leverden de burgemeester: Leona Detiège. Schiltz werd schepen van Financiën en Toerisme, Antonis kreeg Cultuur. CVP'er Bruno Peeters mocht de decentralisatie uitrollen.


In 1997 wilde CVP al af van de naam Antwerpen 94 en verder gaan als CVP. Er kwam geen verlengstuk van het experiment.


Toen Groen nog Agalev heette en de partij haar eerste grote succes boekte. Dat gebeurde met de hulp van BSV: de Beweging voor Sociale Vernieuwing van Patsy 'Payoke' Sörensen. Geestelijke vader van de samenwerking was schrijver Tom Lanoye. Een schot in de roos, met een score van 15 procent. Goed voor zeven zetels, drie méér dan Agalev in 1988 had behaald. Binnen BSV was er al gauw ruzie toen Sörensen schepen werd. Voor Agalev zetelde Mieke Vogels in het bestuur. Beide dames verdwenen in 1999 uit het college. Sörensen verkaste naar Europa, Vogels werd Vlaams minister.


De echtscheiding tussen Agalev en BSV voltrok zich in de lente van 2000 door onenigheid rond de lijstvorming. Sörensen nam het ook niet dat de door haar ontslagen coördinator van Payoke, Veronique Grossi, op het kabinet van Vogels ging werken.


Met 11 procent van de stemmen ging dit kartel in 2006 af. Dat lag voor een groot stuk aan Patrick Janssens, die de lijst sp.a/Spirit naar 35 procent stuwde, nipt beter dan Vlaams Belang/Vlott. Spirit en Vlott stonden trouwens volledig in de schaduw van hun veel grotere kartelbroer.


Lijsttrekker van het kartel CD&V/N-VA was Philip Heylen, opvolger van Eric Antonis als Cultuurschepen. Heylen lag als belgicist wel moeilijk bij N-VA. Huidig gouverneur Cathy Berx stond op 2, Bart De Wever - toen nog geen stemmenkanon - op 3. Marc Van Peel duwde. Heylen en Van Peel behielden hun zitjes als schepen in het college. Zes jaar later wierp Janssens hen een reddingsboei toe met de Stadslijst.


Vreemd huwelijk tussen twee zo uitgesproken politieke families. Patrick Janssens overspeelde zijn hand en slikte ondanks een score van 28 procent een zware nederlaag. N-VA-boegbeeld Bart De Wever veegde iedereen weg met bijna 38 procent.


De Stadslijst ontplofte tijdens de onderhandelingen voor een nieuw bestuur. N-VA mocht Janssens dankbaar zijn: eerst had hij ervoor gezorgd dat CD&V in het kartel boven zijn gewicht bokste met vijf zetels, daarna wou hij enkel in een college stappen met Groen erbij.


CD&V blies het huwelijk op. Zo kon N-VA een centrumrechts bestuur vormen met CD&V en Open Vld.


De wittebroodsweken van het rood-groene verbond zijn voorbij na de heisa met Tom Meeuws (sp.a). Toch is de ambitie intact: Bart De Wever (N-VA) uit het stadhuis spelen.


Volgens politicoloog Dave Sinardet zullen Groen en sp.a een evenwicht moeten vinden tussen het opbouwen van de identiteit als kartel én die van de eigen partij. "Het risico bestaat dat Groen nu veel meer zijn stempel wil drukken. Maar in een tijd dat kiezers op zoek zijn naar iets wat de politieke partijen overstijgt, moet je zwaar investeren in een gezamenlijk project. Sowieso is Samen heel verschillend van de Stadslijst in 2012. Dat kartel had géén identiteit, sp.a en CD&V stapten met aparte programma's naar de kiezer. Met Antwerpen 94 (CVP/VU) zijn er parallellen. Er zaten toen ook onafhankelijken bij, het doel was om de macht te grijpen."


Sinardet besluit: "De Antwerpse kiezer heeft niet per se iets tegen kartels. Succes of mislukking hangt af van het verkiezingsresultaat en de samenwerking nadien. Als een kartel in de stembus faalt, is de kans groot dat het uit elkaar valt."

Eric Antonis.
Photo News / Danny Gys Eric Antonis.
Hugo Schiltz.
Vangroenderbeek Eddy Hugo Schiltz.
Patsy Sörensen.
Marie Theuns Patsy Sörensen.