"Onze houvast? Qiyo is niet voor niets gestorven"

Hoofdverzorger zet zich in voor strijd tegen olifantenherpes

Ben Van Dyck, hoofdverzorger van de olifanten in ZOO Planckendael, heeft er een turbulente zomer op zitten.
Foto Pieterjan Luyten Ben Van Dyck, hoofdverzorger van de olifanten in ZOO Planckendael, heeft er een turbulente zomer op zitten.
Ben Van Dyck heeft er een turbulente zomer op zitten: de hoofdverzorger van de olifanten in ZOO Planckendael verloor drie dieren. Vooral de dood van de bijna driejarige Qiyo kwam hard aan. "Tussen de diagnose van herpes en het overlijden zaten amper 17 minuten", zegt hij. Met Qiyo als boegbeeld zet de verzorger zich nu volop in om olifantenherpes de wereld uit te helpen.

In de televisiereeks 'De Zoo: achter de schermen' maakte Vlaanderen kennis met de olifanten van Planckendael, maar ook met hun hoofdverzorger: de twee meter grote Ben Van Dyck (48) uit Houwaart. Zijn fascinatie voor exotische dieren pikte hij op van stripheld Nero. Ben speelde zelfs mee in het album 'De Neroberg' nadat hij een Nero-wedstrijd had gewonnen. Hij zal het nooit vergeten, net als de afgelopen zomer.

Drie olifanten stierven in amper een maand tijd.

"De drie sterfgevallen hebben weinig met elkaar te maken. We hebben gewoon heel veel pech gehad. Phyo Phyo is begin juni overleden aan nierfalen. Daar leed ze al langer aan, ze was 'in behandeling, maar plots ging het heel snel achteruit. Door de ziekte was ook haar kindje Tarzen erg zwak, hij stierf op 26 juni en was elf weken oud. Maar de dood van Qiyo kwam het hardst aan. We wisten wel dat het herpesvirus nefast kan zijn bij jonge dieren. Maar op zaterdag was Qiyo nog huppelend aan het spelen en op zondagochtend was ze al overleden. Tussen de eerste verschijnselen en haar dood zaten er amper 17 minuten."

Was ze te redden mochten jullie sneller hebben kunnen ingrijpen?

"Moeilijk te zeggen. Het virus is slapend aanwezig bij alle olifanten. Je kan het vergelijken met een griepvirus bij mensen, sommigen worden er ziek van en andere niet. Er zijn wel wat experimentele behandelingen met cortisone, maar dat slaat maar heel af en toe aan. Soms helpt een spoeling van de organen, maar voor Qiyo was er de tijd niet om in te grijpen."

Hoe verwerk je dat als verzorgersploeg?

"Qiyo is 'in mijn armen' gestorven, dat was natuurlijk een heel moeilijk moment. Maar er staan nog negen andere olifanten te wachten om verzorgd te worden. De verzorgers zaten diep, maar we moesten ook weer snel aan de slag. En we hebben de dood van Qiyo aangegrepen om een positief verhaal te schrijven: Qiyo is sinds haar dood een ambassadeur in de strijd tegen olifantenherpes. ZOO Planckendael zamelt met het Qiyo-fonds geld in voor onderzoek naar een herpesvaccin voor olifanten. Het is een houvast voor ons, Qiyo is niet voor niets gestorven."

Je zet je persoonlijk ook in tegen olifantenherpes. Je cafévrienden van Den Ouden Tijd in Aarschot schonken deze week een cheque van 400 euro aan het Qiyo-fonds.

"Het spreiden van de boodschap stopt niet. Enkele avonden per maand geef ik een lezing voor verenigingen. Ik vraag daar wat geld voor dat integraal naar het Qiyo-fonds gaat. Die centen zijn welkom, maar ik wil meteen ook de mensen bewust maken over de ziekte."

Van een huisdier krijg je wel wat liefde terug, hoe zit dat met olifanten?

"Ook, maar op een andere manier. Een knuffel van een olifant zou je niet overleven. Maar we krijgen respect van hen en zij van ons. We trainen hen, werken met hen samen, we vormen een eenheid. Sommige karakters passen beter bij elkaar dan andere, daardoor hebben de olifanten hun favoriete verzorger. Olifanten zijn heel intelligente dieren en heel genietbaar. De band tussen mij en Dumbo - de oudste olifant - is heel sterk. Ik heb nog tussen de olifanten gewerkt, dat is nu niet meer toegestaan. Ik heb jaren met Dumbo opgetrokken en er plezier mee beleefd. Nu loop je als verzorger niet meer tussen de dieren, maar de band is er nog. Dumbo is een beetje mijn olifant."

Waarom mogen de verzorgers niet meer tussen de dieren komen?

"Ik sta al 28 jaar in het vak en intussen zijn de ideeën over hoe je dieren moet verzorgen flink veranderd. Er gebeurt vandaag veel meer wetenschappelijk werk dan vroeger, de voedingsinzichten zijn veranderd, de manier van omgang met de dieren ook. Twintig jaar geleden was het de mening van gedragsspecialisten, dierenartsen en verzorgers dat je best zo dicht mogelijk bij de dieren stond. Vandaag bemoeien we ons niet meer met de groepsstructuur en dat vind ik een goede zaak."

Dieren opsluiten blijft toch controverse veroorzaken. Heb je daar begrip voor?

"Ach ja, dierenrechtenorganisaties zeggen wel dat een dierentuin geen goed idee is. Maar een dierentuin is ook een buffer voor dieren die in het wild met uitsterven bedreigd zijn. Ik besef best dat we onze olifanten morgen niet in het wild zullen uitzetten, maar er zijn projecten waarbij we dat wel al gedaan hebben. Zoals de Arabische oryx, de przewalskipaarden, de wisenten. Die waren in het wild uitgestorven, maar dankzij de dierentuin werden ze opnieuw in de vrije natuur geïntroduceerd. Dierentuinen hebben ook een heel educatieve taak, want je krijgt niet zomaar de kans om een zeldzaam dier in het wild te zien. Het is onze plicht hen in de best mogelijke verblijven en omstandigheden te verzorgen. Bij sommige dieren kan je je wel vragen stellen, zoals bij het houden van orka's. Maar andere dieren zijn perfect gelukkig bij ons."

Staan er nog nieuwigheden op stapel in Planckendael?

"Jawel, er komt een nieuw gebouw voor de bonobo's. Dat opent in 2019. Er staat ook een nieuw gebouw voor de berberapen op stapel. Voor andere plannen is het te vroeg om daarover iets te zeggen."


Voor een lezing kan je Ben Van Dyck contacteren via Fabianvanfallada69@outlook.com.