Vuurzee Notre-Dame doet oudere Aalstenaars terugdenken aan brand in Sint-Martinuskerk: “72 jaar geleden, maar zoiets vergeet je nooit”

Anita Van Neck zag de brand in de Sint-Martinuskerk.
Rutger Lievens Anita Van Neck zag de brand in de Sint-Martinuskerk.
De verschrikkelijke brand in de Notre-Dame van Parijs roept bij de oudere Aalstenaars herinneringen op aan de brand in de Sint-Martinuskerk. Op 29 maart 1947 was het bij de brandweer van Aalst alle hens aan dek toen er vlammen en rook uit het dak van de oudste kerk van de stad opstegen. Anita Van Neck was toen 14 jaar, woonde vlakbij de kerk en is die dag nooit vergeten.

Zaterdag 29 maart 1947. Het is zaterdagmarkt, maar de marktkramers op de Grote Markt staan werkloos toe te kijken. Het is een koude, kille dag en de wind blaast fel uit het zuidoosten. Klanten blijven weg. Wat verderop in de Sint-Martinuskerk is het op de dag voor paaszondag wel druk. Veel gelovigen willen nog te biechten voor Pasen. De kerk zit nooit vol, maar het is een komen en gaan van volwassenen.

Twee loodgieters gaan in de voormiddag de wenteltrap van de Sint-Martinuskerk omhoog. De hele voormiddag voeren ze herstellingswerken uit aan de kerk aan de kant van het Sluierstraatje. Al drie dagen zijn ze aan het werk en vanavond zouden ze klaar moeten zijn. Op zolder staan emmers water en zand, de vuurbestrijdingsmiddelen uit die tijd.

Apotheek

Rond 16.20 uur staat het hulpje in apotheek Van Neck wat doelloos achter de toonbank. De zaak is leeg. Het pand van apotheek Van Neck ligt in de schaduw van de Sint-Martinuskerk. Tegenwoordig staat het pand leeg en staat rechts ervan het bekende danscafé Den Heiligen Gheest. In 1947 woonde Anita Van Neck er en had haar vader er een apotheek. “De assistent van mijn vader had een bureautje waar hij wat aan het werken was. Hij keek naar buiten en zag rook opstijgen uit de Sint-Martinuskerk”, zegt Anita Van Neck. “Hij was de eerste die de brandweer belde.” De hoorn bleef rinkelen, maar er komt geen antwoord. De man gooit de hoorn neer en loopt naar het stadhuis op de Grote Markt om er de brandweer te verwittigen.

De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.
Stadsarchief Aalst De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.

Menselijke ketting

Anita Van Neck zag de Sint-Martinuskerk als 14-jarige met eigen ogen branden. “Toen ik de beelden zag van de Notre-Dame moest ik meteen aan de brand in de Sint-Martinuskerk denken. Die toren die in brand stond en instortte, dat gebeurde ook voor mijn ogen. Het was net hetzelfde”, zegt ze. 72 jaar geleden werd er een menselijke ketting gevormd om de belangrijkste kunstwerken uit de Sint-Martinuskerk te redden en dat gebeurde aan de Notre-Dame ook. Op dat vlak is er niks veranderd. ‘De Pestlijders’ van Rubens wordt als een van de eerste werken naar buiten gehaald en naar het college gebracht.

Nu is de omgeving rond de Notre-Dame geëvacueerd, maar een evacuatie was er in Aalst niet. “Ik kan me niet herinneren dat ik geëvacueerd ben toen. Er was overal paniek. Mensen haalden beelden uit de Sint-Martinuskerk. Ook op draagberrie’s. Mijn vader was de kerk ingelopen om te helpen, met zijn witte schort aan. Ik weet nog dat ik op een gegeven moment dacht dat hij op zo’n draagberrie naar buiten werd gedragen, wat gelukkig niet zo was”, vertelt Anita. “We hadden een grote koer achter ons huis en ik weet nog dat kleine brandende stukjes van de kerk tot in onze tuin vlogen.”

Leerkrachten, geestelijken en een pak moedige burgers halen alles wat kostbaar is uit de Sint-Martinuskerk. Aan de ingang van de kerk staat een agent die iedereen die binnenloopt om te helpen, waarschuwt voor de gevaren.

De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.
Stadsarchief Aalst De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.
De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.
Stadsarchief Aalst De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.

Het dak gaat eraan!

Deken Reynaert, toen een 74-jarige kunstkenner en doctor in de filosofie die drie boeken schreef over de pracht van de Sint-Martinuskerk haalde hoofdschuddend een remonstrants uit de kerk. Rond 16.21 uur is het dak aan de hoofdingang volop aan het branden. Wanneer brandweerofficieren Philip De Paepe en De Somer via de wenteltrap op verkenning gaan zien ze de rode, hete, gloeiende vlammen en weten ze: het hele dak gaat eraan. Leerkrachten van het Sint-Jozefscollege helpen ondertussen bij de evacuatie van de kerk zelf. In de Dames van Maria brengen ze emmers water naar de zolder, voor moest het vuur overslaan op de schoolgebouwen. De brandweer van Gent, Dendermonde en Brussel is opgeroepen.

Rond 16.33 uur is het dak van de Sint-Martinuskerk een toorts met een rookpluim die overal in de stad te zien is. Een volksmassa die het schouwspel komt bezichtigen groeit. Winkeliers verlaten hun zaak om te komen kijken, mensen van ver gekomen met de fiets aan de hand, vrouwen met boodschappentassen en kinderen... De stilte is verbijsterend. De hitte is tot aan het belfort voelbaar. Rond 16.58 uur stort de toren in en worden duizenden vurige schilfers over de stad geblazen.

De brandweer zet een ladder in van 45 meter hoog. Tegen 17.35 uur is het dak volledig uitgebrand. Pas tegen 19 uur zal het vuur onder controle zijn. Pas de dag nadien tegen 23 uur zal de brandweer de bluswerken volledig stopzetten.

De brand in de Sint-Martinuskerk.
Stadsarchief Aalst De brand in de Sint-Martinuskerk.

De klok op de kerkvloer

Later als het gevaar geweken was, mocht Anita een kijkje gaan nemen in de kerk. “Ik weet nog dat er een put was in de kerk, op de plek waar de klok gevallen was. Niet zo’n diepe put, maar het was toch een gat in de grond. Met ons gezin zijn we nadien een hele tijd in het Sint-Jozefscollege naar de mis geweest, dat was het dichtste bij”, zegt ze.

De Sint-Martinuskerk was gebouwd in 1480 en is nog altijd de hoofdkerk van Aalst. De restauratie van de kerk duurde van 1947 tot 1955. “72 jaar geleden al, maar zoiets vergeet je nooit”, zegt Anita.

De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.
Stadsarchief Aalst De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.
De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.
Stadsarchief Aalst De brand van de Sint-Marinuskerk van Aalst.



Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.