Exclusief voor abonnees

In de wintertuin vieren klassieke Vlaamse groenten nu hoogtij: plant deze, en je zal er elk jaar van oogsten

De wintermoestuin
Laurence Machiels De wintermoestuin
Er is iets merkwaardigs aan de wintertuin. Nu de blaadjes gevallen zijn en de bloemen verwelkt, veert de moestuin ineens op en vallen er verrassend veel lekkere wintergroenten te oogsten. ‘Eeuwige’ of doorlevende groenten zijn ideaal voor luie tuiniers. Je plant ze één keer en oogst er jaar na jaar van. Ook je stress voor lentevorst, nattigheid of slakken en rupsen is voorbij, want het zijn de diehards van de moestuin. Meer advies voor onderhoud van je tuin lees je in ons dossier.

Sommige wintergroenten, zoals aardperen, komen zelfs jaar na jaar terug zonder dat je wat hoeft te doen. Vaak kunnen ze ook wat schaduw hebben.

Je zet er geen bedjes vol van — variatie is troef — maar net genoeg om er tussendoor, in perioden van schaarste, van te oogsten.

De allermakkelijkste is zonder twijfel de aardpeer. Staat die in je tuin, dan heb je hem voor de rest van je leven. Aardperen zijn familie van de zonnebloem en groeien makkelijk twee meter hoog. In de late zomer bloeien ze met gele minizonnebloemen. Ze zijn ijzersterk en trekken zich niets aan van de vorst. 

Je plant ze vanaf maart, zo’n 10 cm diep, in de zon of lichte schaduw. Eén of twee planten leveren makkelijk een emmer knollen op. In tuinen met lichte zandbodem durven aardperen weleens te veel ruimte in te nemen. Regelmatig oogsten is de kunst, of in een grote kuip planten. Zet aardperen aan de noord- of westkant van je tuin, waar ze de wind tegenhouden maar niet de zon blokkeren. Oogst wat je nodig hebt, en laat de rest zitten.

Ben je niet zo’n fan van aardperen, dan kun je die andere grappige knol proberen: Japanse andoorn of crosne. Die doorlevende, van oorsprong Chinese plant met herkenbare spiraalknolletjes werd in Europa voor het eerst in Frankrijk gekweekt, in het stadje Crosne. Plant 10 cm diep. Plant er gerust een paar per plantgat op 1 cm diepte. Crosne wordt zo’n 40 cm hoog en oogsten kan vanaf november, wanneer het loof is afgestorven. Het vraagt soms een beetje zoekwerk in de aarde, maar de knollen zijn wel winterhard. Je kunt er de hele winter van oogsten. Gebruik crosnes of krollekes zo snel mogelijk, rauw, gekookt of gebakken. Flink schrobben hoort erbij, want een crosne heeft veel plooitjes.

Net spinazie

In een beschutte tuin kun je nu nog verse blaadjes plukken van zuring, maar ook van eeuwige spinazie of spinaziezuring (Rumex patientia), een oude, doorlevende zuringsoort die veel minder zuur smaakt. Eind mei schiet de plant in het zaad en is het afgelopen met oogsten, vanaf september kan het weer. Zaai spinaziezuring in augustus.

Brave Hendrik levert permanent blaadjes die smaken als zachte spinazie. Pluk er regelmatig van; de jongste blaadjes zijn de lekkerste. Knip de plant tot op de grond af wanneer ze vanaf de zomer in zaad komt: er komt snel weer vers groen. Het is een bijzonder makkelijke en sterke plant. Als je hem plant, heb je hem voor altijd in de tuin. Beide eeuwige spinazievarianten houden van voedzame, vochthoudende grond en lichte schaduw.

Vaste kolen

Kolen zet je elk jaar opnieuw in de tuin, maar vaste kolen hoef je maar één keer te planten, waarna je er elk jaar weer van kunt plukken. Beschouw ze als leuke extra’s, want je haalt er geen emmers van op.

De blaadjes van zeekool smaken ziltig. Lekker als extraatje in de stoemp, maar vanaf februari kun je ook de stengels bleken onder een emmer en krijg je een delicatesse. De bloemknoppen pluk je ’s zomers als broccoli.

Eeuwig moes produceert het jaar rond verse koolblaadjes, een verfijndere variant van boerenkool. Hij groeit het liefst in de zon, op goed bemeste, niet te lichte grond. Je kunt hem laten uitgroeien, tot een meter hoog of breed, of in een bolletje knippen en in de siertuin houden.

Van de nine star perennial broccoli oogst je witte, knapperige roosjes die wel bloemkool lijken, en dat zo’n drie tot vijf jaar lang. Daarna moet je hem opnieuw planten. Een tuin met veel schaduw? Plant ook

Hosta’s. De jonge blaadjes en bloemknoppen in de lente eet je rauw of gestoofd.

Tweelingen

Artisjokken zijn prachtige planten met een bijzondere oogst: je eet de gesloten bloemknoppen. Ze hebben veel warmte en voeding nodig om goed te kunnen produceren. Het eerste jaar zijn ze het kwetsbaarst. Plant ze begin april al in een pot in de serre, om in mei na de IJsheiligen meteen een flinke plant in de tuin te zetten. Staan ze op een warme plek met veel compost en organische mest of stalmest, dan oogst je vijf tot tien artisjokken per plant. Hoe ouder je plant, hoe vroeger en royaler de oogst. Artisjok is een meerjarige groente, mits je ze beschermt tegen vorst. Strooi een dik pak bladeren rond de plant, of bind de bladeren op en pak ze in met stro.

Het verschil tussen kardoen en artisjok is klein. Het zijn tweelingzusjes van dezelfde familie. Kardoen is ook doorlevend, maar kweek je niet voor de bloemknoppen. De bladstelen eet je ’s winters als bleekgroente. Ook RABARBER is doorlevend, al zullen we die eerder als fruit eten en verwerken.

En dan zijn er nog de asperges: één keer geplant, oogst je ze makkelijk tien jaar. Je hebt er wel lichte zand- of leemgrond én wat geduld voor nodig. De eerste asperge komt pas na twee of drie jaar, maar daarna is het jarenlang feest in mei. Net als artisjok en kardoen zijn ook asperges te volumineus voor een kleine moestuin.

En we blijven oogsten...

In de wintertuin vieren de klassieke Vlaamse groenten nu hoogtij. Geen tomaten of courgettes meer, maar alle ingrediënten voor smakelijke winterkost. Wintergroenten hebben geen last van de kou. Meer nog, na een beetje vorst smaken sommige net zoeter.

• Prei is de meest winterharde groente van de moestuin. Zelfs harde vorst kan haar niet deren. Maar hoe oogst je in steenharde, bevroren grond? Strooi nu een dik pak bladeren tussen de planten. Dat houdt de aarde heel lang vorstvrij, zodat je ook bij ijskoud weer kunt oogsten.

• Spruiten en boerenkool weerstaan probleemloos vorst, en ook savooien kunnen een beetje vorst verdragen. Rode kool, spitskool en witte kool moet je beschermen, bijvoorbeeld met een vliesdoek. Of oogst ze op tijd.

• Pastinaken worden net als spruiten, boerenkool en aardperen zoeter als de vorst er is overgegaan. Dan zetten ze hun zetmeel om in suikers, als een antivriesmechanisme. Laat ze gerust zitten, eventueel onder een pak bladeren, zodat je ze ook bij stevige vorst uit de grond kunt halen.

• Voor een wintersalade pluk je nu veldsla, winterpostelein en radicchio (roodlof). Die kunnen best wel een paar graden vorst hebben. Veldsla is de sterkste van alle slasoorten: tot -7 °C geven de blaadjes geen kik.

• Wellicht vind je ook nog wat groene kruiden, als je eraan dacht je peterselie en kervel met een vliesdoek af te dekken. Die kunnen best wel een tikje vorst hebben.

• Zoek je groen om te stoven, dan is er de winter door warmoes (snijbiet), waar je telkens de buitenste stelen en bladeren van afhaalt, groenlof (‘suikerbrood’), een gesloten vorm van andijvie, en andijvie zelf, dat je rauw of gestoofd kunt eten.

• Wortelen, rode bieten, knolselder, schorseneren en rapen zijn wél gevoelig voor vorst. Je kunt een deel in de grond laten zitten, onder een pak bladeren, en gokken op een milde winter, of ze (deels) uitgraven en in een bakje zand of oude droge potgrond leggen in een frisse, niet te droge kelder.

Of je nu een groot gazon hebt of een kleine stadstuin: groen vergt onderhoud. Maar welke onderhoudsbeurten mag je echt niet overslaan? Met de adviezen van onze tuinexperten wordt de verzorging van je tuin een fluitje van een cent. Je leest alles in ons dossier

Actieplan voor november: zo maak je je tuin helemaal klaar voor de winter

Bye bye onkruid: onze experte toont hoe je zelfs de hardnekkigste soorten uit je tuin weert

Zo leg je een prairietuin aan: weinig onderhoud nodig en ijzersterke planten




1 reactie

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Ronald Van Beneden

    leerrijk en interessant.