Exclusief voor abonnees

De houtskool die u gebruikt is niet altijd even koosjer: grillmasters beoordelen katoenbriketten en maïskolven

Gelukkig voor de milieubewuste barbecuefan raken steeds meer ecologische alternatieven beschikbaar: naast de al langer ingeburgerde briketten van kokos (onderaan rechts) zijn er nu ook van katoen en maïs
Unsplash Gelukkig voor de milieubewuste barbecuefan raken steeds meer ecologische alternatieven beschikbaar: naast de al langer ingeburgerde briketten van kokos (onderaan rechts) zijn er nu ook van katoen en maïs
Altijd maar die houtskool op de BBQ: echt vriendelijk voor het milieu kan je dat helaas niet noemen. Er komen gelukkig steeds meer ecologische alternatieven voor houtskool, tot katoenbriketten en maïskolven toe. Grillmasters testen ze uit en geven hun mening. Daarnaast licht het World Wildlife Fund (WWF) de problematiek rond houtskool toe. 

Dat Belgen graag hun barbecue aansteken, heeft u de voorbije weken ongetwijfeld meermaals zelf geroken, en blijkt uit volgend cijfer: jaarlijks wordt in ons land minstens 71.000 ton (!) aan houtskool ingevoerd. Noodgedwongen, omdat in België zelf geen gram wordt geproduceerd. 

Helaas is die houtskool niet altijd even koosjer, bewijst onderzoek door de Belgische afdeling van het World Wildlife Fund (WWF). Samen met het Houtlaboratorium van het Afrikamuseum in Tervuren analyseerde het WWF zo’n twee jaar geleden achttien zakken houtskool uit de Belgische supermarkten en doe-het-zelfzaken. In liefst de helft — of negen zakken — bleek kool van gedeeltelijk of volledig tropisch hout te zitten. En als je weet dat uit 12 kilogram hout hooguit één kilogram houtskool wordt gepuurd, is de ingrijpende ecologische impact duidelijk.

Alleen al tussen 2010 en 2015 verloor Nigeria een vierde van al zijn natuurlijke bossen. Ongeveer een kwart daarvan diende voor de productie van houtskool

WWF

“Labo-analyse wees bij zes zakken op het gebruik van de boom Ziziphus spina-christi, die massaal voorkomt in Nigeria”, ontdekte men in het Houtlaboratorium. Niet toevallig het land met een van de hoogste ontbossingscijfers ter wereld. “Alleen al tussen 2010 en 2015 verloor Nigeria een vierde van al zijn natuurlijke bossen. Ongeveer een kwart daarvan diende voor de productie van houtskool”, klinkt het bij het WWF.

Ook vandaag nog zou zowat de helft van alle gebruikte houtskool in België uit Nigeria komen. Vooral bij de goedkoopste zakken uit supermarkten en doe-het-zelfzaken is de kans groot dat er Nigeriaanse houtskool in zit. Al wordt daar, ietwat verrassend, geen wet mee overtreden. Volgens de Europese wetgeving is de invoer van hout uit illegaal gekapte bossen verboden, maar enkel voor hoofdproducten als houten balken voor de bouw. Afgeleiden zoals houtskool vallen buiten die regels en kunnen dus nog altijd probleemloos geïmporteerd worden. Niet alleen uit Nigeria overigens. “Ook andere landen met een acute druk op de tropische bossen, zoals Indonesië en Paraguay, transporteren houtskool naar België”, weet men bij het WWF.

Vanuit milieustandpunt is het beter om mellifera-bomen om te hakken en er houtskool van te maken

Ecologische alternatieven

Gelukkig voor de milieubewuste barbecuefan raken ook steeds meer ecologische alternatieven beschikbaar. Zo is er intussen houtskool van de mellifera – ook een boom, maar dan een schadelijke. Vooral in het zuiden van Afrika, met Namibië op kop, toont de mellifera-boom zich zeer invasief. Door alle grondwater in zijn ruime buurt op te slorpen, laat hij niets meer over voor de andere gewassen en verandert hij de grond rondom zich langzaam maar zeker in dor woestijngebied. Vanuit milieustandpunt is het dus beter om zulke bomen om te hakken en er houtskool van te maken. 

 Ook organisch afvalmateriaal lijkt steeds vaker een tweede leven op het barbecuerooster te krijgen. Naast de al langer ingeburgerde briketten van kokos zijn er nu ook van katoen en zowaar maïs. Onder meer warenhuisketen Colruyt verkoopt binnenkort beide nieuwigheden: “Onze katoenbriketten komen uit China”, klinkt het daar. “Ze worden gemaakt van de uitgebloeide takken van de katoenstruik, die na de oogst gesnoeid moet worden. Vroeger werden de gesnoeide takken op het veld verbrand; nu koopt onze leverancier ze op om te verkolen in industriële ovens. Daardoor wordt de roetuitstoot beperkt én halen de katoenboeren een extra inkomen uit de verkoop van hun gesnoeide takken.”

Voor de maïskolven klopte de warenhuisketen dan weer in Frankrijk aan, waar die al iets langer als barbecuebrandstof gebruikt worden. Het gaat voor alle duidelijkheid om ‘afgekloven’ maïskolven waarvan de korrels al werden verwijderd voor de voedingsindustrie. Maar ook die lege kolven hebben volgens Colruyt “een hoge calorische waarde (verbrandingswarmte, red.), waardoor die samen met een langzame verbranding heel geschikt zijn voor de barbecue en het lang grillen van rood en wit vlees.” 

Zonder afbreuk te willen doen aan katoenbriketten of maïskolven blijft een echte grillmaster zweren bij de klassieke houtskool of een blokje eikenhout

Rudy Jaques (BBQ-club De Fielesoofen)
Grillmasters zweren voorlopig nog trouw aan de oldskool brandstoffen
Unsplash Grillmasters zweren voorlopig nog trouw aan de oldskool brandstoffen

Lichte maïstoets

Ook zouden de kolven beter vet opnemen én dus tot gezondere bereidingen leiden. Klinkt allemaal mooi, maar worden ze ook aangeraden door grillmasters? “Wij hebben ze alvast nog nooit gebruikt en zijn dat ook niet van plan”, zegt Rudy Jaques van BBQ-club De Fielesoofen, die ook de Belgian Barbecue Association BBQA voorzit. “Ook van andere aangesloten clubs hoorde ik nog geen ervaringen met deze nieuwe ‘brandstoffen’. Zonder afbreuk te willen doen aan katoenbriketten of maïskolven blijft een echte grillmaster zweren bij de klassieke houtskool of een blokje eikenhout. Voor ons is dat nog altijd de ideale ‘brandstof’ om een barbecue op een voldoende hoge en lange continue temperatuur te krijgen.” 

Op barbecueblogs in Frankrijk, waar de maïskolven al enkele jaren in de winkel liggen, zijn de reacties alvast niet eensluidend positief: “Ze zijn toch wel vrij snel uitgedoofd en lijken enkel geschikt voor grillbereidingen korter dan tien minuten, zoals worstjes en visfilets”, klinkt het onder meer op YouBarbecue. Al lijkt ook een lichte maïstoets in de smaak niet te vermijden: “Ze laten toch wel een licht parfum op de bereidingen na en bij delicate producten zoals schaal- en schelpdieren of witte vis is dat misschien toch niet altijd gewenst.” 

Al vielen ook voordelen op: “Ze absorberen het vet inderdaad veel beter dan klassieke houtskool, zodat je tijdens het grillen niet met plotse steekvlammetjes door vallend vet zit. Net zoals ze amper as achterlaten en in tegenstelling tot klassieke roetzwarte houtskool probleemloos met de handen in de barbecue gelegd kunnen worden.”

Voor wie het binnenkort zelf eens wil proberen: voor een zak van 4 kilo maïskolven betaalt u bij Colruyt 5,99 euro. Een zak van 5 kilo katoenbriketten kost 5,99 euro.

Van l naar r: katoenbriketten, kokosbriketten en maïsbriketten
rv Van l naar r: katoenbriketten, kokosbriketten en maïsbriketten

Toch houtskool? Let op het FSC-certificaat
Voor grillmasters die bij hun vertrouwde houtskool blijven zweren, heeft het WWF slechts één raad: “Kijk altijd of er op de aangekochte zak een FSC-label prijkt. Die certificeringsnorm wordt door milieuorganisaties als de strengste beschouwd en garandeert niet alleen dat de houtskool uit verantwoord beheerde bossen komt, maar ook dat o.m. aan de veiligheid van de arbeiders is gedacht.” 
Onder meer op de (duurdere) houtskool uit supermarkten als Carrefour en Delhaize prijkt dit label, net als op de kolen van bekende merken als Weber. Vrijwel altijd gaat het om een mix van hout uit Europese bossen, waarvoor vooral loofbomen als eik, haagbeuk, es, els en linde zijn gebruikt.

Zo wordt houtskool gemaakt
Zoals de naam laat vermoeden, is houtskool door hitte verkoold hout. Bij de industriële productie gebeurt dit in speciale ovens waar geen zuurstof aan het hout kan: zo kan het op geen enkel moment ont- en opbranden. Maar het kan wel voldoende opgewarmd worden om er water en andere vluchtige bestanddelen uit te verwijderen, zodat uiteindelijk alleen koolstof overblijft. 
Bij de ‘ambachtelijke’ methode, die in Nigeria nog altijd gangbaar is, wordt het hout onder een berg zand gestopt om de zuurstof weg te houden en gedurende enkele uren voldoende opgewarmd, zodat ook hier alleen de koolstof rest.

Lees ook:

“Elke man wordt gelukkig van een gevulde gereedschapskoffer”: Vijf leuke cadeaus voor klusgrage papa’s (+)

Deze zomer je kinderen thuis zoet houden? Duurzaam buitenspeelgoed brengt redding (+)

Hoe kan je samen maar toch ‘apart’ feesten? Eventplanners delen hun creatieve oplossingen (+)