Exclusief voor abonnees

Waarom we wat vaker moeten knuffelen: “Het is het ideale medicijn tegen verdriet of stress”

Unsplash
Slapen moeten we. Eten moeten we. Drinken moeten we. Maar knuffelen evenzeer. Dat die laatste behoefte weleens onderschat wordt, is een understatement. Daarom werd 21 januari uitgeroepen tot Internationale Knuffeldag. Of waarom we allemaal beter wat vaker zouden knuffelen.

Baby’s hoeven er niets voor te doen. We vertroetelen ze alsof hun leven ervan afhangt, en eigenlijk is dat ook zo. Want net zoals een gebrek aan eten je maag doet rammelen, leidt een tekort aan intimiteit tot lichamelijk ongenoegen: huidhonger genaamd. Knuffelen is een basisbehoefte. 

Dat ontdekte de Amerikaanse psycholoog Harry Harlow al in de jaren zestig van de vorige eeuw. Hij wilde onderzoeken hoe groot de rol van de moeder was bij de ontwikkeling van aapjes en zette een controversieel experiment op. Harlow sloot een babyaapje op in een kooi met twee metalen ‘soortgenoten’. De ene surrogaatmama was van stof en had geen voedsel te bieden. De andere bestond uit een constructie van metaaldraad. Daarin zat wel een fles melk. Harlow veronderstelde dat het diertje voor de mama met het voedsel zou kiezen. Maar dat was niet zo: het aapje wilde de pluchen moeder niet loslaten, zelfs als dat verhongering betekende.

Warmte en kalmte 

Uit die testcase concludeerde Harlow dat niet voedsel de belangrijkste factor is voor gehechtheid, maar aanraking. En dat liefde en affectie het allerbelangrijkste zijn voor de ontwikkeling van een kind. De term ‘huidhonger’ was geboren. Ruim vijftig jaar blijft zijn besluit overeind. Niet voor niets hanteren materniteiten de mantra ‘zo snel mogelijk, zo lang mogelijk’ als het over huid-op-huidcontact gaat. Het lichaam van mama of papa biedt naast warmte ook kalmte.

Neonatologe Julie Lefevere en psychologe Eva Van Bocxlaer (beiden verbonden aan het UZ Brussel) leggen uit waarom kangoeroeën, het dragen van baby’s met huid-op-huidcontact, een must is. “Bij de geboorte komt een baby plots in een totaal andere omgeving. Terwijl hij daarvoor veilig en warm ingekapseld zat in de baarmoeder en dankzij het vruchtwater geluiden en bewegingen gedempt waarnam, komen er ineens allerlei prikkels op de baby af. Licht, geluid, koude: de schok is groot, en die abrupte verandering veroorzaakt stress. Met het eerste huidop-huidcontact start de dialoog tussen ouder en kind: ze raken op elkaar ingesteld. We weten dat die vorm van aanraking impact heeft op allerlei fysiologische processen bij beide partijen. De hartslag vertraagt, de ademhaling wordt rustiger en het stressniveau neemt af. Bovendien komt op die manier het hechtingsproces op gang. De baby voelt dat er iemand is die hem graag ziet en voor hem wil zorgen. Regelmatig knuffelen versterkt het veiligheidsgevoel, wat belangrijk is voor de verdere ontwikkeling.”

Hoewel elke pasgeborene het maximale voordeel uit knuffels en aanrakingen haalt, is het effect van huid-op-huidcontact vooral bestudeerd bij prematuren en zieke pasgeborenen. De resultaten waren opmerkelijk, zegt dokter Julie Lefevere: “Kangoeroezorg komt overgewaaid uit ontwikkelingslanden, waar premature kinderen dag en nacht op de borst van hun mama vertoeven bij gebrek aan couveuses of andere degelijke infrastructuur. Niet alleen wijzen studies uit dat het sterftecijfer drastisch teruggedrongen werd, ook het aantal infecties daalde en de kinderen groeiden sneller. Het effect op de mama’s was eveneens gunstig: het intense contact zet hormonale veranderingen in gang, waardoor de borstvoeding sneller en beter op gang komt.”

Ook in onze moderne wereld is kangoeroezorg onmisbaar. Op korte termijn zijn de voordelen legio: een betere band tussen ouder en kind, minder kans op vroegtijdig overlijden of infecties en een rustiger kind tout court. Op lange termijn is het moeilijk om harde uitspraken te doen: er werd geen onderzoek naar gedaan. “Wel weten we dat huid-op-huidcontact de hechting bevordert, en dat een veilig gehecht kind het beter doet op sociaal en academisch vlak.”

SNGL ZKT KNFFL

Seksuoloog Wim Slabbinck ziet in zijn praktijk wat huidhonger met een volwassen mens kan doen. “Een knuffel is het ideale medicijn tegen verdriet of stress. Als je die armen om je heen durft toe te laten, tenminste. Bij heel wat cliënten die problemen hebben met intimiteit, bevindt de oorsprong zich in hun jeugd. Ze hebben te weinig nabijheid ervaren toen ze jong waren en schieten daardoor in een kramp als iemand te dichtbij komt. In een relatie kan dat binnen en buiten de slaapkamer tot een mismatch leiden: de ene wil bijvoorbeeld knuffelen en laat de optie tot meer open, de ander wil rechttoe rechtaan seks wegens de ontspanning die het biedt. Soms wordt een simpele streling als ongemakkelijk ervaren. Kortom: wie als kind te weinig aangeraakt werd, begint zijn relationele leven met een achterstand.” 

Vanaf het moment dat we ter wereld komen, is aanraking essentieel voor ons gevoel van geluk, veiligheid en voldoening. Maar de hunkering stopt nooit, onderstreept Wim Slabbinck: “In onze individualistische samenleving verliezen we steeds meer uit het oog dat we zoogdieren zijn. In dat woord zit met ‘zogen’ de behoefte aan bescherming vervat. De primaten, die in wezen niet zoveel verschillen van ons, knuffelen erop los, omdat ze bij elke aanraking beloond worden met het knuffelhormoon oxytocine. Dat doet ontspannen, maakt socialer, scherpt de concentratie aan en vermindert angst. Het verlaagt de hartslag en bloeddruk, verbetert de spijsvertering en versterkt het immuunsysteem. Maar vooral: het maakt gelukkig.

Net daar hebben we anno 2019 een enorme behoefte aan. De eenzaamheid stijgt, het aantal depressies piekt en stress is de stoflong van de eenentwintigste eeuw. We strelen vaker onze smartphone dan onze dierbare. Onderzoek bewijst: wie meer dan twee uur per dag scrollend doorbrengt, voelt zich minder verbonden met de echte wereld. Alle technologische hoogstandjes ten spijt, intimiteit beleef je met ál je zintuigen. Blijft aanraking uit, dan ook geluk. Mensen kan je nu eenmaal niet vervangen door schermen.”

“Feit is: je kan niet je Facebook checken en vrijen tegelijkertijd. Al maak ik me het minst zorgen over de seks: er wordt nu minder gevrijd, maar de kwaliteit gaat erop vooruit. Het zijn vooral singles die aan huidhonger lijden. Tegenwoordig zijn er knuffelworkshops en intimiteitscoaches die contact maken met cliënten. Nobele initiatieven, maar ik vind dat we er als maatschappij over moeten waken dat intimiteit geen product wordt.”

Echte mannen knuffelen 

“Als het over aanraking gaat, tellen er voor mannen en vrouwen heel andere standaarden”, zegt Slabbinck. “In de puberteit betekent man worden fysieke afstand nemen, want boys don’t cry en echte mannen knuffelen niet. Laat staan dat ze elkaar een kus op de wang geven. De meisjes die vrouwen geworden zijn, blijven elkaar wel vastpakken. Nochtans hebben beiden dezelfde behoeften: uit recente onderzoeken blijkt dat zowel mannen als vrouwen bij onenightstands eerder hunkeren naar intimiteit dan naar seks. Helaas blijft dat net achterwege tijdens zo’n nacht met een vreemde. Daarom wint de ‘severalnightsstand’ aan populariteit: daarin zijn we gedurende een langere periode met dezelfde partner intiem, zonder de verplichtingen van een vaste relatie. Maar los daarvan: begin bij je kinderen en knuffel hen zoveel je kan.”

De tweede verandering dringt zich op in de laatste fase van ons leven. Wat ooit bekendstond als een rusthuis, kreeg nu de iets actievere naam ‘woon-zorgcentrum’ mee. Maar willen we dat tweede deel van de samenstelling respecteren, dan moet dat ‘zorgen’ uitgebreid worden, meent de seksuoloog. “We blijven nog te sterk steken bij de puur medicinale en hygiënische behoeften. Mensen zijn patiënt, en vaak niet meer dan dat. Zoiets raakt aan de essentie van menselijkheid: sociaal contact. Daar heeft de gemiddelde hulpverlener te weinig tijd voor. Een schouderklopje of een goed gesprek kunnen die andere klachten deels verlichten. Zoals ik al zei: een knuffel is het ideale medicijn. Hoog tijd om het vaker toe te dienen.”




3 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • Emi De graeve

    als dat echt zo'n goede werking heeft, dan graag knuffeluurtjes tegen kinderverdriet in de crèche en tegen eenzaamheid in het bejaardentehuis.

  • Koenraad Verstraeten

    En vlees, en Italiaans eten en Aziatisch eten en junkfood en fastfood en koffie en melk en brood allerhande en aardappelen en ....... :) . Let's hugg!!

  • Louis Bouduin

    Knuffelen geeft inderdaad eventjes een weldadig deugddoend gevoel, alsof je je even laaft en overgeeft aan de kracht van de ander... om daarna weer alleen te zijn. Ik heb hetzelfde met alcohol en chocolade.