Exclusief voor abonnees

Waarom slachtoffers niet sneller vertrekken en andere vragen over emotioneel misbruik beantwoord

Foto ter illustratie.
Getty Images Foto ter illustratie.
Hij of zij lijkt de ideale partner die non-stop tijd met je wil doorbrengen tot je, voor je het goed en wel beseft, terechtkomt in een onderdrukkende en controlerende relatie. Vandaag raakte bekend dat er in ons land elke dag 43 mensen aangifte doen van emotioneel misbruik in hun relatie, al is dat slechts het topje van de ijsberg, want 96% van de slachtoffers stapt nooit naar de politie. Wij stelden 5 vragen over psychisch partnergeweld aan Mieke De Schepper van vzw ZIJN - Beweging tegen Geweld.

Hoe begint emotioneel misbruik in een relatie? 

“Meestal zijn plegers hele lieve, charmante en aangename mensen. Ze willen vaak veel tijd met hun partner doorbrengen, waardoor slachtoffers gevleid zijn en snel stapelverliefd worden. Het emotionele misbruik sluipt er pas langzaamaan in. Het begint vaak met af en toe een jaloerse of vernederende opmerking en op termijn komt daar meestal controledrang bij. Hij of zij wil altijd weten wat je doet en met wie, je moet jezelf beginnen verantwoorden en na verloop van tijd word je volledig geïsoleerd van je vrienden en familie. Doordat plegers hun slachtoffers het gevoel geven dat ze niks waard zijn, is hun zelfvertrouwen nihil. Er wordt ook vaak gedreigd met het beëindigen van de relatie, het afpakken van de kinderen en soms zelfmoord. Dat klinkt allemaal heel extreem, maar gebeurt vaak op een subtiele manier. Meestal zijn er ook lange goede periodes, waardoor veel slachtoffers niet eens beseffen dat ze emotioneel misbruikt worden. Ze associëren misbruik vaak ook enkel met fysiek geweld. Of ze trekken zich op aan die liefdevolle momenten. Als je verliefd bent, onthoud je nu eenmaal sneller de positieve dan de negatieve aspecten van de ander.”

Gaat psychisch geweld vaak gepaard met fysiek geweld?

“In principe staan de 2 vormen van geweld los van elkaar, aangiftes worden ook apart genoteerd door de politie. Maar ze komen wel vaak tegelijkertijd voor, waarbij psychisch misbruik fysiek misbruik uitlokt. Als we aan misbruik binnen een relatie denken, denken de meeste mensen aan wat psychologen ‘intiem terrorisme’ noemen: meestal een heteroseksuele man die ernstig fysiek en psychologisch geweld gebruikt ten opzichte van zijn partner. Het is echter minder eenzijdig dan dat, want in 80% van de gevallen van partnergeweld gaat het over situationeel koppelgeweld waarbij beide partners in de fout gaan in bepaalde situaties. Er zijn dan wederzijdse verwijten en aanvallen, als er spanningen of ruzies zijn in de relatie. Om een voorbeeld te geven: een man heeft een slechte dag op het werk gehad, staat daarna ook nog in de file en heeft honger. De partner thuis heeft zelf stress gehad om de kinderen op tijd van school op te halen en het eten klaar te krijgen en valt uit wanneer hij thuiskomt. Dat leidt tot een ruzie waarbij uiteindelijk klappen kunnen vallen. Er is dan langs 2 kanten nood aan macht en controle in ruzies.”

Waarom vinden slachtoffers het zo moeilijk om te vertrekken?

“Wie nog nooit te maken heeft gehad met partnergeweld in eender welke vorm, zegt vaak dat hij of zij het nooit zo ver zou laten komen en meteen zou vertrekken, mocht het voorvallen. In realiteit blijkt niets minder waar en duurt het meestal jaren voor een slachtoffer de relatie verbreekt. Als zij of hij dat ooit al doet. Waarom weggaan moeilijk is, heeft te maken met verschillende facetten. Omdat er zoals eerder gezegd vaak rustige en liefdevolle periodes zijn, is het slachtoffer - en de pleger overigens - meestal gewoon verliefd. Er spelen ook praktische zaken: wat met de kinderen en de afbetaling van het huis? Mensen willen niet alleen komen te staan en zijn bang voor wat hen te wachten staat. Hoe langer de relatie duurt, hoe moeilijker het is om eruit te stappen, omdat je samen al veel hebt opgebouwd. Er is ook de angst hoe het psychische geweld gaat escaleren, als de pleger gedumpt wordt. Dan gaat het heel vaak over in fysiek geweld. Door de onzekerheid van de slachtoffers, is er daarnaast nog de schrik om niet geloofd te worden door de omgeving.”

Hoe komt het dat mensen psychisch gewelddadig zijn tegen iemand ze graag zien?

“Eerst en vooral is het belangrijk om te weten dat psychisch misbruik zowel bij mannen als vrouwen voorkomt, in alle culturen, leeftijden, seksuele voorkeuren en sociale klassen. Het hangt dus niet af van ‘mannelijke dominantie’ bijvoorbeeld, maar kent verschillende oorzaken. Vaak dragen plegers een hele rugzak problemen mee, denk aan onzekerheden en onverwerkte trauma’s, en daar kunnen ze niet mee omgaan. Een klein conflict kan voor hen al de druppel zijn. Veel plegers zijn bijvoorbeeld vernederd en teleurgesteld in het verleden en misbruik is voor hen een uitweg om met die gevoelens om te gaan. Dat kan zich fysiek uiten, maar gebeurt veel vaker mentaal. Soms zit een relatie ook gewoon niet goed, wordt er amper gecommuniceerd bijvoorbeeld, wat tot misbruik leidt omdat er te veel onuitgesproken frustraties zijn.”

Eens een misbruiker, altijd een misbruiker? 

“Hoe vroeger psychisch geweld opgemerkt wordt in een relatie, hoe groter de kans dat een koppel eruit komt. Duurt het al 2 of 3 jaar, dan is er meestal te veel gebeurd en kan het vertrouwen nog moeilijk hersteld worden. Maar we zijn er sterk van overtuigd dat er iets aan gedaan kan worden, waardoor je relatie nog kan overleven. Of dat je althans later nog door één deur kunt en dat de pleger zijn of haar volgende partner niet ook demoniseert. Daarvoor is wel professionele hulp nodig, het liefst met het hele gezin samen. Kinderen die erin opgroeien dragen dat namelijk de rest van hun leven met zich mee en zijn bovendien vatbaarder om zelf pleger én slachtoffer te worden.”




2 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Paul Philippaerts

    Het is kwestie van bij het begin kordaat op te treden. Fysiek geweld begint met een stoot en een duw. Als daar niet drastisch op gereageerd wordt is het hek van de dam. Een relatie is een zaak van twee personen, die er iets moeten van maken of er iets moeten in zien. Maar het zijn altijd de mannen die het geweest zijn.

  • Dominique Hermys

    Dat zijn narcisten. Die vernederen en kleineren je tot en met.