Exclusief voor abonnees

Bang dat je partner je elk moment gaat verlaten? Dan lijd je misschien aan het oplichterssyndroom

Getty Images/iStockphoto
“Als mijn partner ziet wie ik echt ben, dan zal hij mij verlaten.” Klinkt bekend in de oren? Dan heb je misschien wel last van het oplichterssyndroom. We kennen het al van op de werkvloer, maar ook in relaties komt het voor. Een relatietherapeute legt uit wat het is en wat je eraan kan doen: “We voelen ons allemaal weleens onzeker, maar dit gaat over een fundamenteel tekort.”

Op de werkvloer is het impostersyndroom, ook wel het oplichterssyndroom genoemd, ondertussen een gekend fenomeen. Je haalt nieuwe klanten binnen maar steekt het op geluk of je vreest dat je elk moment door de mand kan vallen. Kortom, ondanks de duidelijke bewijzen van je competentie, blijf je ervan overtuigd dat je dat succes niet verdient. 

“Het oplichterssyndroom wordt inderdaad gekenmerkt door mensen die succeservaringen niet toeschrijven aan zichzelf, maar aan externe factoren zoals toeval of geluk", bevestigt relatietherapeute Sarah Hertens, gekend van het reality-programma ‘Blind Getrouwd’. “Als je dat vertaalt naar een relatie, krijg je mensen die er diep vanbinnen van overtuigd zijn dat ze geen liefde waard zijn. Ze denken: ‘Als mijn partner ziet wie ik echt ben, dan zal hij mij verlaten’. Bijgevolg verzinnen ze allerlei redenen die niets te maken hebben met zichzelf, om te verklaren waarom hun geliefde voor hen heeft gekozen.”

Verlatingsangst

Het oplichterssyndroom is echter geen erkende aandoening. “Het is, wat relaties betreft, een andere benaming voor iets wat al langer bestaat: verlatingsangst”, zegt de expert. “Dat is in mijn ogen de echte, dieperliggende oorzaak van het syndroom. Iemand met verlatingsangst denkt ook dat hij/zij het niet waard is om een partner te hebben. Die persoon vreest dat de geliefde elk moment de relatie kan beëindigen. En net zoals bij het oplichterssyndroom zijn de pleasers en perfectionisten onder ons er erg vatbaar voor. Denk aan mensen die altijd ja-knikken, de perfecte partner, collega, vriend of vriendin willen zijn en de lat voor zichzelf hoog leggen. In mijn praktijk zie ik dat het zowel bij mannen als bij vrouwen voorkomt.”

Verlatingsangst uit zich op veel manieren. Vaak komt het neer op bevestiging zoeken, maar sommige mensen zijn ook emotioneel afstandelijk

Sarah Hertens

Onveilig gehecht

Op het werk wordt het oplichterssyndroom vaak afgeschreven als een gebrek aan zelfvertrouwen. “Maar in relaties is er veel meer aan de hand”, zegt de expert. “We voelen ons allemaal weleens onzeker. Dit gaat over een fundamenteel tekort. Mensen met verlatingsangst zijn meestal onveilig gehecht.” Wat dat juist betekent? “Veilig gehechte mensen hebben een goede basis meegekregen van hun ouders”, legt Hertens uit. “Als kind mochten ze zichzelf zijn, ze konden hun mening uiten en er was ruimte voor conflict." Onveilig gehechte kinderen daarentegen hadden ouders die ofwel erg beschermend, ofwel emotioneel onbereikbaar waren. “Overbeschermende ouders doen alles voor hun kind en geven het niet de ruimte om zelfstandig te worden. Dat creëert volwassenen die geloven dat ze niet zonder partner kunnen en dus bang zijn om de relatie te verliezen.” 

Bij kinderen van emotioneel afstandelijke ouders gebeurt het tegenovergestelde. Zij zullen op latere leeftijd onafhankelijk in het leven staan en hun partner sneller afwijzen. “Dat is immers minder pijnlijk dan afgewezen worden, want daar zijn ze bang voor. In hun jeugd leerden ze hun plan trekken. Ze leerden dat ze aangewezen waren op zichzelf. Daardoor geloven ze dat ze zich niet te veel aan iemand moeten hechten, omdat ze er uiteindelijk toch alleen voor staan.” 

Zie me graag

Hoewel onveilige hechting een vaak voorkomende oorzaak is van verlatingsangst, zijn er ook nog andere. “Kinderen die zelden bevestiging kregen van hun ouders of alleen werden gezien als ze braaf waren en goed presteerden, kampen later ook vaak met verlatingsangst. Ze denken dat ze moeten presteren om graag gezien te worden, en zijn bang dat die liefde hen elk moment kan worden afgenomen.” Ook je relatiehistoriek speelt een rol. Zo kan keer op keer afgewezen worden ook leiden tot verlatingsangst. 

De eerste stap in het genezingsproces is beseffen dat je partner die bodemloze put in jezelf niet kan vullen. Alleen jij kan dat doen

Sarah Hertens

Hoe herken je het?

Verlatingsangst uit zich op verschillende manieren. De meest voorkomende? Veel bevestiging zoeken bij je partner en je omgeving. “Maar we zien ook het tegenovergestelde: mensen die emotioneel afstandelijk worden. Je kan moeilijk doordringen tot zulke mensen. Omdat ze de neiging hebben tot pleasen, stemmen ze vaak met alles in zonder zelf initiatief te nemen. Ze durven niet te zeggen wat ze echt voelen en hebben moeite met op te komen voor zichzelf, omdat ze bang zijn om door hun partner afgewezen te worden.”

Intensieve therapie

Wanneer is het tijd om aan de alarmbel te trekken? “Als je er zelf last van hebt”, concludeert Sarah Hertens. “Merk je dat je je partner verstikt of dat al je relaties op de klippen lopen? Dan is het tijd om er iets aan te doen. Je kan bij wijze van spreken een assertiviteitscursus gaan volgen om je zelfvertrouwen een boost te geven, maar dan blijf je aan de oppervlakte. Als je echt iets wilt doen aan dit dieperliggend, fundamenteel tekort dan is therapie aangewezen. Anders zal je van je geliefde blijven verlangen dat hij/zij dat tekort opvult en hen het gevoel geven dat het nooit goed genoeg is. Jij zal ondertussen blijven zitten met het idee dat er niet aan je verwachtingen voldaan wordt.”

Veni, vidi, vici

Is het dweilen met de kraan open of kan je verlatingsangst en dat oplichterssyndroom echt overwinnen? “Dat kan zeker”, stelt de expert gerust. “De eerste stap is beseffen dat je partner die bodemloze put in je binnenste nooit kan opvullen. Jij bent de enige die dat kan.” Betekent aan jezelf werken dan het einde van je relatie? “Nee, je kan er samen mee aan de slag. Vraag jezelf bijvoorbeeld af wat voor jou veiligheid creëert in een relatie en zoek dan uit hoe jullie dat samen kunnen verwezenlijken. Of zoek uit wat je nodig hebt om voor jezelf op te kunnen komen en deel dat met je partner. Het is echt geen onoverkomelijk probleem, als je er maar aan wil werken.” 

Lees ook: 

Hebben we meer last van ‘oplichterssyndroom’ nu we thuiswerken, treft het vrouwen harder en hoe ga je het te lijf? Een arbeidspsycholoog licht toe (+)

Nooit meer bang van de liefde: in 6 stappen bevrijd van bindings- en verlatingsangst (+)

Blijven of breken? Twijfel hoeft volgens de relatietherapeut niet het einde van je relatie te betekenen (+) 




Reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.