Exclusief voor abonnees

Zo slagen je goede voornemens wel: manipuleer je hersenen

Ana Jaren
In het nieuwe jaar moet het maar eens gedaan zijn met dat vieze roken, die rommel in je auto of dat wijntje elke avond voor de tv. Met elk goed voornemen dat je maakt, schiet een mogelijke nieuwe gewoonte uit de startblokken. Maar omdat onze hersenen zo geprogrammeerd zijn dat ze vaak op de automatische piloot werken, verval je makkelijk in je oude (slechte) gewoonte. Gelukkig kunnen we ons oerbrein herprogrammeren. Hello, new me!

Alvast goed nieuws: je bent nooit te oud om te leren. “Ons brein is prima in staat om nieuwe verbindingen te leggen”, legt dokter Luc Swinnen uit. “Elke dag worden er nieuwe hersencellen bijgemaakt. Als we ons ergens op toeleggen en het vaak genoeg herhalen, creëert ons brein een soort snelweg naar die actie. En daarmee is een nieuwe gewoonte geboren.”

Denk maar aan leren fietsen, een vaardigheid die in het begin veel oefening en concentratie vraagt. Trappen, sturen, remmen, vóór je kijken. Elke dag oefenen, minstens een uur aan één stuk, tot je het eindelijk onder de knie hebt. Zodra we kunnen fietsen, verleren we het nooit meer en doen we het zonder na te denken. “Maar goed ook, want anders zou de batterij van ons brein leeglopen nog voor de dag om is. Om vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week te kunnen functioneren, moet de automatische piloot af en toe aan. Telkens als er zich een handeling aandient die past in een van de ‘snelwegen’ die al in je hoofd zitten, zal die als vanzelf uitgevoerd worden, op exact dezelfde manier als al die duizenden keren daarvoor.”

Foutje in de evolutie

Een ingenieus systeem is het, dat oerbrein: bijna de helft van wat we dagelijks uitvoeren, verrichten we op de spaarstand. Zo houden we genoeg breincapaciteit vrij voor zaken die onze aandacht vragen. Toch heeft dat handige systeem ook zijn nadelen. “Eigenlijk gaat het om een evolutiefout”, zegt dokter Swinnen. “Het oerbrein is een restant van ons prehistorische verleden. Daarin bestond denken aan morgen of overmorgen niet, alleen het nu was van belang. Nu hebben we langetermijnvisie, maar ons oerbrein stuurt voortdurend aan op behoeftebevrediging op korte termijn.” Het verschil tussen goed of slecht is daarbij niet van belang. “Bijna alle menselijke onhebbelijkheden en gewoontes vinden hun oorsprong in het reptielenbrein, zoals het oerbrein ook genoemd wordt. Snoepen is zo’n typische. Vettig en suikerrijk eten zoals chocolade, chips en roomijs zijn droomvoedsel voor onze prehistorische zelf. Het is kant-en-klaar en smaakt heerlijk, de beloning volgt dus onmiddellijk.”

Bovendien hebben onze hersenen een ingebakken neiging om van herhaald gedrag een routine te maken. Plots is het duidelijk waarom we altijd naar chips grijpen voor tv. “Na een vijftal keer knabbelen tijdens het kijken is de verbinding gelegd. De begingeneriek van je favoriete programma werkt als een trigger. En dus sta je op om een zak te halen.”

Goede intenties volhouden? Focus op de lange termijn

Hoe goed onze intenties ook zijn, de innerlijke oermens dreigt de boel telkens te saboteren. Want zeg nu zelf, een avondje voor tv is toch een stuk gezelliger dan jezelf afbeulen in de fitness? Terwijl het je op lange termijn nochtans meer plezier zal opleveren dan dat eerste. Net op die manier nadenken is het ultieme wapen tegen de slechte invloed van het reptielenbrein. “Om honderdduizend jaar geleden in grote groepen te kunnen leven, hadden we zelfbeheersing en rationaliteit nodig. Het mensenbrein zorgt ervoor dat we prikkels juist kunnen herkennen, beoordelen, selecteren en zo nodig wegfilteren. Het stelt ons in staat om verder te denken dan de volgende maaltijd, aan morgen, overmorgen of zelfs ons leven over tien jaar. Zo is langetermijndenken de remedie tegen hardnekkige slechte gewoontes. Kijk naar je gedrag in het verkeer. Je staat in de file voor de afrit en ziet ineens een andere auto voorbijzoeven op de pechstrook. Je oerbrein vindt dat meteen een goed idee, want zo zal je sneller op je bestemming raken. Onmiddellijke behoeftebevrediging! Op zo’n moment moet je even in- en uitademen terwijl je stilstaat bij de gevolgen. Een ongeluk of een boete om vijf minuten te winnen?”

Dokter Swinnen: “Een ander goed voorbeeld is de marshmallowtest. Een groepje kinderen krijgt individueel een marshmallow en mag kiezen: het snoepje nu opeten, of wachten en beloond worden met een tweede. Een deel eet het snoepje meteen op. Het andere deel slaagt erin om zich te beheersen en hun behoefte aan snoepjes uit te stellen. Wat bleek dertig jaar later? De wachters stonden succesvoller in het leven. Zelfbeheersing voorspelt betere schoolprestaties, bevordert het sociaal functioneren en helpt bij uitdagingen zoals omgaan met stress of op gewicht blijven.”

Kijk niet naar wat je niet wil, maar naar wat je wel wil

Makkelijker gezegd dan gedaan, horen we je denken. Want als het reptiel weer eens aan je mouw trekt, lijken die goede voornemens plots niet zo aantrekkelijk meer. Een kwestie van op je tanden bijten en focussen op morgen? Niet altijd, vindt Inge Rock. Als coach begeleidt ze mensen bij het breken met hun gewoontes. Haar raad: kijk niet naar wat je níét meer wil, maar prent je in wat je wél wil. “Iemand die wil afvallen, gebruikt een foto van de dikste versie van zichzelf als screensaver, als afschrikmiddel. Helaas wordt de gewoonte zo in stand gehouden. Wat
herhaald wordt, blijft in je onderbewustzijn hangen.”

Wat veel beter werkt, is een beeld dat je doel belichaamt: “Een stralende foto van jezelf in je favoriete jurk, met het figuur waar je ooit tevreden over was. Of een zalig moment op het terras met vrienden, zonder de sigaret. Visualisatie is een opstap naar een nieuwe gewoonte.”

Nog goede raad van Rock om je slaagkansen te verhogen: dream big. Van twintig kilo afvallen tot een marathon lopen, ‘If you can dream it, you can do it’, zei Walt Disney al. “Ik vraag mensen wat ze zouden wensen als ze zeker waren van succes. Dat haalt de focus weg van alles wat je níét meer wil zijn: sloddervos, roker, couch potato... Je voornemen positief formuleren is ontzettend belangrijk.” Je doel mag groots zijn, maar de stappen ernaartoe kan je beter zo klein mogelijk maken. “Zodra je jouw droombeeld voor ogen hebt, kap je het in behapbare stukjes. Die haltes maken je vooruitgang toetsbaar in de vorm van kleine succesjes. Met elke stap kweek je zelfvertrouwen.”

Pas op voor valkuilen

Voornemens maken kan iedereen, maar de sleutel tot échte gedragsverandering is volharding. Hoelang het duurt voor je je brein geherprogrammeerd hebt, hangt af van de gewoonte die je wil doorbreken: 28 dagen, 90 dagen ... Helaas is het oppassen voor valkuilen. Inge Rock: “Onze gewoontes zitten diep in ons onderbewustzijn verankerd, waardoor we de richting uit geduwd worden die we niet meer willen. Naar de snoepkast of naar de zetel in plaats van de sportschool. Ook de schuld van je onderbewustzijn: wanneer je vingers als vanzelf de naam van je ex lijken te typen in de zoekbalk van Facebook, hoe hard je je ook voorneemt om hem of haar uit je hoofd te zetten.” Een tweede valkuil: niet geloven in onszelf. “Terwijl je élk voornemen kan realiseren. Als het binnen de grenzen van het haalbare ligt.” 

Tot slot kan ook je omgeving ervoor zorgen dat je goede voornemens in de koelkast belanden. “We zetten elkaar
weleens onder druk. ‘Allee, eentje maar’ kan iemand die probeert te stoppen of minderen met drinken al gauw doen wankelen.” En toch is af en toe de mist ingaan met je goede voornemens volstrekt normaal, verzekert Inge Rock. “Krabbel overeind en wees mild voor jezelf. Het is een cliché, maar een nieuwe dag brengt nieuwe kansen. En soms kan groepsdruk net een positief effect hebben. Supporters kunnen je erdoor halen. Omring je met mensen die hetzelfde doel hebben of die je steunen, en alles wordt mogelijk.”

Lees ook binnen HLN+:

Moeite om je te concentreren? Zo lukt het wel om je te focussen.

Hoe zorg je ervoor dat je perfectionisme niet de spuigaten uitloopt?

Je brein fopt je, ook in je baan: zo pak je denkfouten aan.




3 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • jenny stevens

    Ik geloof erin

  • jeff De Boeck

    Ik heb mij voorgenomen om te blijven smoren , drinken en niet te sporten. Lukt prima en ik ben gelukkig.

  • marie-claire de bosscher

    heb voor het eerst in jaren weer een goed voornemen gemaakt, en ik hou het idd al sedert 1 januari vol..... en begin er zelfs aan te wennen !