Exclusief voor abonnees

Waarom vooral tienermeisjes last hebben van stress in de examenperiode

De examens hoeven geen blok aan je been te zijn

Stephanie Planckaert, hier met dochters Iluna (14) en Elara (4) vertelt hoe Iluna omgaat met stress: “Faalangst heeft ze niet, maar ze legt de lat wel heel hoog.”
Dieter Bacquaert Stephanie Planckaert, hier met dochters Iluna (14) en Elara (4) vertelt hoe Iluna omgaat met stress: “Faalangst heeft ze niet, maar ze legt de lat wel heel hoog.”
De decemberexamens staan weer voor de deur. Voor veel tieners is de blokperiode geen prettig vooruitzicht en een voedingsbodem voor stress en faalangst. Tienermeisjes hebben daar dan nog meer last van dan hun mannelijke leeftijdsgenoten, zo blijkt. En dat heeft verschillende redenen, zo merken experts. “Jongeren kampen nu al met klachten die lijken op een burn-out.”  

“Vroeger was de adolescentie een periode waarin jongeren zorgeloos konden experimenteren en daarvoor ook de tijd kregen’”, zegt klinisch psychologe Sandy Vermeir van psychologiepraktijk G-rakker in Londerzeel. “Ik merk nu een algemene stijging van stress, zowel bij jongens als bij meisjes, voor langere periodes doorheen het schooljaar. Een beperkte periode of mate van stress hoeft niet slecht te zijn, omdat het ons aanzet om beter te presteren en uit onze comfortzone te treden, maar als we ons mentaal en lichamelijk slecht gaan voelen door langdurig en te veel stress, is dat een probleem. En dat merk ik meer en meer bij jongeren die in mijn praktijk langskomen. Ze kampen met klachten die lijken op een burn-out.”

Faalangst

Uit onderzoek in verschillende landen, waaronder België, blijkt dat meisjes daar veel meer onder gebukt gaan dan jongens: 30 procent van de meisjes ondervinden stressgerelateerde klachten, bij jongens slechts 18 procent. Bij meisjes uit die stress zich op het vlak van depressieve symptomen en faalangst en lichamelijke klachten als buikpijn en hoofdpijn en soms zelfs hyperventilatie. Ze lijken vatbaarder te zijn voor stress dan jongens. “Ik merk dat meisjes zich veel zorgen maken over hun schoolprestaties”, vertelt Sandy Vermeir. “Ze ervaren dus ook meer examenstress. Ze vertellen me dan dat ze tot een stuk in de nacht studeren om punten te halen die ze eigenlijk niet nodig hebben. Als ze dan ook nog extreme angst vertonen om ouders of leerkrachten teleur te stellen, is dat echt een probleem. Het verschijnsel van faalangst begint zich uit te breiden bij jongens, maar het zijn toch vooral meisjes die ermee kampen. Naar mijn gevoel komt dat omdat succes of je waarde als persoon tegenwoordig gelijk wordt gesteld aan prestaties. Andere facetten, zoals je persoonlijkheid, de normen en waarden volgens dewelke je leeft, en de hechtheid van je sociale relaties, worden daar steeds meer ondergeschikt aan. En zo kampen ze met een negatief zelfbeeld: ‘Ik ben dom, ik kan niets, anderen zijn beter dan ik.’

Verwachtingsdruk

Meisjes zijn ook gevoeliger voor wat de sociale media hen voorspiegelen in dit digitale tijdperk. “Meisjes moeten zich toetsen aan een onrealistisch schoonheidsideaal, en er ligt ook op het vlak van het prestatiegerichte een enorme verwachtingsdruk op hen”, zegt -Sandy Vermeir. “Door die voortdurende sociale vergelijking met heel vaak oppervlakkige en zorgvuldig uitgekozen posts die leeftijdsgenoten gaan delen op sociale media, voelen ze zich nog onzekerder worden. Concurrentie speelt bij hen een veel grotere rol dan bij jongens, en jaloezie steekt de kop op. In de puberteit worstelen ze met het conflict tussen lief zijn naar hun vriendinnen toe en hechte vriendschappen uitbouwen, maar tegelijk is er ook die competitie. Ik merk dat ambitieuze meisjes die hun best doen zich vaak in bochten moeten wringen om door vriendinnen niet als streber bestempeld te worden. Soms gaat het zo ver dat ze goede schoolresultaten gaan minimaliseren, of gaan ontkennen dat ze er hard voor hebben moeten werken.”

Hoe help ik mijn tiener door de examenperiode?

1. Zorg voor voldoende slaap

Tieners hebben gemiddeld negen uur slaap per nacht nodig. Tienermeisjes zijn zelden uitgerust wanneer ze naar school moeten. De link tussen slaapgebrek en minder goed kunnen omgaan met stress is snel gelegd. Ze zijn dan sneller geïrriteerd en kunnen moeilijker om met de problemen die zich aanbieden.

2. Geef het goede voorbeeld

Het is belangrijk om in de aanloop naar de examens als ouder model te staan van hoe je omgaat met stresssituaties. Zoals je bij een kleuter best geen paniek vertoont wanneer die op de grond valt, ga je ook bij tieners kalm blijven wanneer ze zich angstig of gestresseerd voelen.

3. Maak er geen drama van

Het is voor tieners belangrijk dat je hun gezonde angstgevoelens erkent. Het is nu eenmaal vervelend voor hen onder zo veel druk te staan, en daar kan je best begrip voor opbrengen. Minimaliseer het niet, maar geef aan dat het heel normaal is dat examens stress en angst met zich meebrengen.

4. De boog kan niet altijd gespannen staan

Verwacht niet dat je zoon of dochter de hele tijd met zijn of haar neus boven de boeken zit. Na vijftig minuten studeren verdienen ze een rustpauze. En ook tijdens de examens is het leven meer dan studeren alleen. Sta hen toe om in het weekend uit te gaan of te sporten om hun gedachten te verzetten.

5. Wacht tot ze gekalmeerd zijn

Goede raad geven helpt zelden wanneer je kind een emotionele uitbarsting of paniekaanval heeft. Wacht liever om het probleem te bespreken tot ze rustig zijn en meer voor rede vatbaar. 

Stephanie Planckaert communiceert open met haar 14-jarige dochter

Als mama van tienerdochter én -zoon (en hun 4-jarige zusje Elara) kan Stephanie Planckaert het beamen: er is wel degelijk een verschil in hoe Iluna (14) en Mageno (12) met stress omgaan. “Iluna is snel gestresseerd en maakt zich meer zorgen dan haar broer. Niet alleen over school, ook over haar uiterlijk, haar karakter, hoe ze zich gedraagt... Ze vraagt zich af of ze wel leuk genoeg is, en of ze op school gezien wordt als een streber of een seut. Ze wil voldoen aan de verwachtingen van anderen, en ze heeft een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Ze is ooit midden in de nacht opgestaan om te controleren of haar pennenzak wel in haar boekentas zat”, vertelt Stephanie.

De examenperiode is aangebroken. Wat doet dat met haar stressgehalte?

Iluna zit nu in het derde middelbaar en studeert Latijn-Grieks. Dat is een richting waar heel veel gestudeerd moet worden, maar omdat ze het hele jaar door hard werkt, maakt ze zich tijdens de examens niet zoveel zorgen. Faalangst heeft ze niet, maar ze legt de lat wel heel hoog. Met minder dan negentig procent is ze niet tevreden. Haalt ze eens 14 op 20, dan is ze daar erg van aangedaan en doet ze er alles aan om de volgende keer beter te doen. Ze zet in alles haar tanden, bijvoorbeeld ook in het piano spelen. En als dingen minder vlot gaan, maakt ze zich druk. Daarom leren we haar relativeren. En met het ouder worden lukt dat ook steeds beter.

Hoe leer je haar concreet omgaan met stress?

Ik raad haar aan om op moeilijke momenten aan iets leuks te denken, en regelmatig naar relaxatiemuziek te luisteren, een geurkaars aan te steken of een bad te nemen. Maar het allerbelangrijkste is dat ze kan ventileren, en met ons kan praten. Dat doet ze gelukkig ook. Over zulke zaken praat ze zelfs liever met ons dan met haar vriendinnen. Als moeder ken ik haar natuurlijk als de beste.

Wat is jouw rol tijdens de examens?

Iluna maakt haar eigen planning en al haar samenvattingen liggen al dagen op voorhand klaar. Ze werkt dus heel zelfstandig, en dat moet ook, want ik werk. Soms verwen ik haar wel door een paar uurtjes met haar te gaan shoppen, want voor Engels en Nederlands moet ze eigenlijk niet studeren.

Voelt ze druk van jullie om te presteren, denk je?

Nee, het belang dat ze hecht aan goede resultaten, is haar eigen visie. Christopher en ik benadrukken zelfs dat hoge punten niet zo belangrijk zijn, en dat ze geen reflectie zijn van je persoonlijkheid. Mageno haalt minder hoge punten, maar we zijn even trots op hem omdat hij dan weer erg sociaal is. Soms staat Iluna in tweestrijd. Enerzijds voelt ze zich door haar goede cijfers verplicht om naar de universiteit te gaan, anderzijds vraagt ze zich af of ze niet liever in onze chambres d’hôtes wil werken.

Premiere - Aladdin Musical 

Chris Van Tongelen met zijn partner Annelies en zijn dochter Lila-Jane
Dieter Bacquaert Premiere - Aladdin Musical Chris Van Tongelen met zijn partner Annelies en zijn dochter Lila-Jane

Chris Van Tongelen ziet Lila-Jane de lat hoog leggen

Ook Chris Van Tongelen merkt dat meisjes gevoeliger zijn voor examenstress dan jongens. ‘Bij Toon heb ik daar nooit iets van gemerkt, maar Laura was vroeger wel een stresskieken. De onzekerheid speelde haar parten. ‘Zal ik het wel kunnen?’ Of blijven leren en dan denken dat je niets meer weet. Ik heb meermaals moeten zeggen: ‘Je zult het wel kennen.’ Of: ‘Je hebt je best gedaan en meer kun je niet doen.’ Daar had Laura wel nood aan. Maar mijn jongste dochter Lila-Jane, de enige die op dit moment nog studeert, is op het vlak van examens dan weer veel chiller – of misschien kan ze het beter verbergen. Enkel vlak voor ze een examen moet afleggen, heeft ze wat last van gezonde stress.’

Lila-Jane is nochtans een perfectioniste.

Als ze niet allemaal A’s heeft op haar rapport, dan kan ze daar even zeer ongelukkig van zijn. Terwijl ik dan denk: het is een fantastisch rapport, wees eens blij. Ze legt de lat heel hoog voor zichzelf.

Is dat niet goed?

Ik vind dat zeker niet slecht, maar je moet daar ook niet in overdrijven. Als je soms eens onder die lat door gaat, is dat geen ramp.

Je legt haar dus geen extra druk op?

Nee, helemaal niet. Er zijn ouders die dat wel doen, maar het ligt niet in mijn natuur om een kind af te blaffen als het slechte resultaten heeft. Ik stimuleer haar wel om haar best te doen. Maar meer kan je ook niet doen.

Lees ook binnen HLN+:

‘De Twaalf’-acteur Peter Gorissen vecht ook in het echt tegen demonen: “Ik ben verslaafd en dakloos geweest”

Waarom raak ik van slag als iemand onaardig doet? Enkele experts geven antwoord

Status: offline. Zo kegel je jouw sociale media er (af en toe) uit




1 reactie

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Flor Peeters

    Neem de smartfoon af en doe ze studeren, het zal dan wel lukken.