Exclusief voor abonnees

Waarom raak ik van slag als iemand onaardig doet? Enkele experts geven antwoord

Getty Images/iStockphoto
‘Hé dikkerd!’, ‘Zou je niet beter een andere job zoeken?’, ‘Waarom ben jij altijd zo negatief?’ Als er iemand iets onaardigs tegen ons zegt, raken we vaak meteen van slag. Maar hoe komt dat nu? Enkele experts geven uitleg. 

Nederlandse psycholoog Steven Pont: “Er zijn twee mogelijkheden. Je bent van nature wat fijner afgesteld dan gemiddeld, of je gedrag komt voort uit je ‘kindconclusies’. Dat zijn aannames die je over jezelf hebt naar aanleiding van de manier waarop mensen vroeger met je omgingen. Dat zijn bijvoorbeeld je ouders, maar dat kunnen ook anderen zijn.”

“Iedereen heeft ooit zo zijn kindconclusies getrokken. En een deel van ons volwassen gedrag baseren we daarop. Bijvoorbeeld: als je streng bent opgevoed of bent gepest, heb je geleerd jezelf klein te maken. Je hebt dan (onbewust) de conclusie getrokken dat je niet deugt. Als iemand nu iets onaardigs tegen je zegt, schiet je weer in die kindrol. Als dit bekend klinkt, kun je therapie overwegen. Want het gaat dan niet zozeer om je gedrag, maar om het daaronder liggende beeld dat je van jezelf hebt.”

“Als dit niet jouw probleem is, en je bent van nature wat gevoeliger afgesteld, kun je een vaardighedentraining volgen. Je kunt leren je weerbaarder op te stellen.”

Onaardig gedrag

Jammer genoeg is onaardig gedrag overal. In het verkeer, op social media, het openbaar vervoer, de politiek en de supermarkt. Psycholoog Paul van Lange, hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam: “Iedereen wil hetzelfde: meer aardigheid.” 

Goed om in dat kader te onthouden: we vinden onszelf van nature aardiger dan ‘de rest’. Morele superioriteit, heet dat. Daarnaast gaan we ervan uit dat al die anderen, vooral de mensen die we niet kennen, vooral uit eigenbelang handelen. “Dat maakt de kans kleiner dat we aardig doen tegen anderen.” Waarom zouden we: zij denken ook alleen maar aan zichzelf. En we houden er als mensen ook helemaal niet van om ons anders te gedragen dan ‘de anderen’. Als die niet aardig zijn, zijn wij het dus ook niet.

Niet bewust

Zo kan het dat er vooral tegen onbekenden soms heel onaardig wordt gedaan. Het goede nieuws: dat gebeurt lang niet altijd bewust. Van Lange: “Een bumperklever heeft vaak gewoon haast om naar huis te komen. Die is zich helemaal niet bewust dat de bestuurder bij wie wordt gebumperkleefd zich helemaal kapot ergert.” Hetzelfde geldt voor luid bellen in de trein. “De beller wil zich graag gewoon extra goed verstaanbaar maken, vanwege het achtergrondgeluid.”

Het advies van de gedragswetenschapper: begin met nadenken over de gevolgen van gedrag, ga er daarnaast van uit dat anderen het helemaal niet zo slecht bedoelen en oh ja, denk niet dat je een uitslover bent door gewoon eens een beetje aardig te doen tegen een onbekende. “We zijn vaak wel aardig tegen de mensen in onze eigen omgeving. Maar juist leuk en aardig gedrag dat onverwacht komt, heeft hele grote effecten. Een voorbijganger die tien minuten de tijd neemt om een slachtoffer van bijvoorbeeld een ongeluk gerust te stellen, kan jaren therapie voorkomen.”




1 reactie

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Wannes Van De Velde

    Je bent opgevoed met waarden en normen. Zo heb je empathie en respect voor iedereen ,ongeacht afkomst, huidskleur of religie.