Exclusief voor abonnees

Terug naar school: maar wat als je kind hoogsensitief is?

Katja Retsin en haar zoontje Matisse.
Kristof Ghyselinck Katja Retsin en haar zoontje Matisse.
Hoogsensitiviteit. Anno 2019 is de term flink ingeburgerd, vooral bij volwassenen. Bij kinderen verloopt het soms nog wat moeilijker. Hoe kan je het herkennen? En hoe ga je daar als ouder het best mee om, zeker nu het nieuwe schooljaar voor de deur staat? 

2 september nadert met rasse schreden, en dat zorgt voor een dubbel gevoel bij Katja Retsin. Haar zoontje Matisse is immers hoogsensitief en moet straks met z'n boekentasje naar de speelplaats vertrekken. “Sommige dingen komen harder binnen bij Matisse, en hij is heel gevoelig voor sfeer”, zegt ze daarover in Story. “Tegen het einde van vorig schooljaar voelde ik een zekere angst bij hem. Iedereen heeft het natuurlijk voortdurend over dat eerste leerjaar, en ik had de indruk dat Matisse het plots te snel vond gaan, alsof hij liever even op de rem wilde staan. Maar hij heeft hij een deugddoende vakantie achter de rug waarin hij geen enkele druk voelde. Daar ben ik blij om.”

Wat is het?

Kans is groot dat het verhaal van Katja en Matisse herkenbaar klinkt. Maar liefst 1 op de 5 kinderen is hoogsensitief, zo blijkt uit onderzoek. Maar wat is het juist? “Hoogsensitiviteit duidt op kwaliteiten en bijzondere talenten, niet op een afwijking”, benadrukt psychotherapeute Suzanne Keyaerts. Zij begeleidt al meer dan tien jaar kinderen, jongeren en hun gezinnen bij hun zoektocht naar hoe ze kunnen omgaan met hun hoogsensitiviteit. 

Velen linken hoogsensitiviteit aan overgevoeligheid voor prikkels, hoge pieken en diepe dalen, zeer hoge empathie ... maar dat stereotiepe beeld strookt niet altijd met de werkelijkheid. “Recent onderzoek van klinisch psychologe Elke Van Hoof betekent daarin een grote doorbraak”, zegt de psychotherapeute. “Heel wat van de kenmerken die lange tijd op hoogsensitiviteit gekleefd werden, blijken nu te beperkend te zijn. Bij hoogsensitiviteit draait het vooral om diepteverwerking. Wie hoogsensitief is, verwerkt informatie op een andere manier. Terwijl anderen een filter hebben die bepaalt welke indrukken binnenkomen, nemen zij alle prikkels op om het even welk moment op. Hun brein functioneert anders. Ze beschikken als het ware over een achtste versnelling, waardoor ze heel snel kunnen redeneren en tot oplossingen komen. Vanuit die andere waarneming kunnen eigenschappen ontstaan zoals overprikkeling, emotionaliteit, het aanvoelen van anderen ... maar dat geldt zeker niet voor iedereen. Ieder kind is uniek.”

Als elk kind uniek is, hoe kan je hoogsensitiviteit dan herkennen? Volgens Keyaerts zijn er een aantal handvatten waar ouders zich aan kunnen vasthouden. “Vaak beschikken hoogsensitieve kinderen over een groot plichtbewustzijn en rechtvaardigheidsgevoel. Ze beleven de dingen erg intens en lijken daardoor vaak ‘rare’ kronkels te hebben. Zo nemen ze bijvoorbeeld meestal geen genoegen met typische antwoorden als ‘Daar ben je nog te klein voor’ of ‘Daarom’. Bij zulke dooddoeners blijven ze op hun honger zitten.”

Dat heeft zo z’n voordelen: het is fantastisch om met hen te praten, te filosoferen en dieper op dingen in te gaan. Maar net omdat ze vaak vragen stellen of dingen vertellen die niet bij hun leeftijd lijken te passen, weten ouders niet altijd hoe ermee om te gaan. “Hun kind is al zo gevoelig, ligt vaak wakker of piekert ... Ouders willen het niet nog moeilijker maken. Maar je kan je afvragen wat er eerst was: de kip of het ei. Zonder duidelijke antwoorden creëert je kind zijn eigen verhaal. Ik ben een voorstander van open communicatie. Tast af wat je kind wel en niet aankan en hou rekening met zijn leeftijd, maar durf de confrontatie aan te gaan. Zelfs over moeilijke thema’s ontstaan zo mooie gesprekken.”

In de buik

Hoogsensitief word je niet, dat bén je. Vanaf dag één. Suzanne Keyaerts: “Moeders vertellen me vaak dat ze al tijdens de zwangerschap het een en ander opmerkten. Dat hun kind al in de buik fel op aanraking reageerde of erg hevig was bijvoorbeeld. Als baby hebben ze het vaak moeilijk met externe prikkels, daar waar andere baby’s er geen moeite mee hebben. Ze kunnen om schijnbaar onverklaarbare redenen overstuur raken.”

Foto ter illustratie.
Getty Images/Cultura RF Foto ter illustratie.

Erfelijkheid speelt een rol. “Als ouders zelf niet hoogsensitief zijn, dan komt het vaak wel in de familie voor: bij een grootouder, tante, oom ...,” verduidelijkt de therapeute. “Zelfs al lijkt het niet altijd zo. Zeker bij de vorige generaties was het not done om emoties te tonen. Vooral jongens durfden hun gevoelige kant dikwijls niet te ontwikkelen. Door emotionaliteit te onderdrukken creëer je een vat vol emoties, met veel boosheid en zelfs agressie tot gevolg, waardoor je op het eerste gezicht niet aan hoogsensitiviteit zou denken. Dat toont meteen aan waarom je hoogsensitiviteit niet mag negeren. In een maatschappij waarin burn-outs en tijdsdruk hoogtij vieren, is het meer dan ooit belangrijk om kinderen te leren hoe ze met hun bijzonderheden kunnen omgaan. Hun hogere gevoeligheid voor prikkels maakt hoogsensitieve kinderen extra kwetsbaar. Waak erover dat je voldoende de mooie kwaliteiten van je kind benoemt, zodat het voelt dat het de moeite waard is en er echt niets mis mee is om een beetje anders te zijn.”

Ontploffingsgevaar

We kennen hen vaak als introvert, rustig en eerder verlegen, maar dat beeld klopt niet altijd. “Overprikkeling zorgt bij hoogsensitieve kinderen - en vooral jongetjes - net voor ontploffingsgevaar”, verduidelijkt Suzanne Keyaerts. “Situaties die andere kinderen niet deren - lawaai, een opmerking van de juf, iets onrechtvaardigs dat op de speelplaats gebeurt, pesterijen, een auto die toetert ... - kunnen bij hen sterke reacties veroorzaken.” 

“Het boek ‘Draakje Vurig’ (van Josina Intrabartolo en Janneke van Olphen, nvdr.) brengt dat prachtig in beeld. Vurig verwijst enerzijds naar de creativiteit, het enthousiasme, het ondernemende karakter van hoogsensitieve kinderen en anderzijds naar de explosiviteit die we vaak zien. Het verhaal schetst hoe kleine teleurstellingen de staart van het draakje steeds meer doen rijzen. Bij de finale opmerking ontploft het draakje en spuwt het vuur. In het boek zie je ook hoe mama draak haar kind probeert te kalmeren en zo de staart van het draakje stilaan weer zakt. Ik lees het verhaal graag voor aan ouders, omdat het hen doet beseffen dat ze niet weten wat er overdag allemaal op het pad van hun kind komt. Welke kleine teleurstellingen het mogelijks ondervond. Ieder draagt zijn bagage mee, waardoor je de ene dag sneller kan ontploffen dan de andere.”

Las voldoende rustmomenten in

Van school naar de opvang naar de winkel en sportclub ... Het programma van kinderen zit vaak al even tjokvol als dat van hun ouders. Maar niet ieder kind kan daar goed mee omgaan. “Hoogsensitieve kinderen hebben behoefte aan voldoende rust”, zegt de therapeute. “Prikkelarme momenten om alle impulsen van de dag even los te laten.” 

Je kind kan daar zelf nog niet voor zorgen. Het is jouw taak om voldoende rustmomenten in te bouwen, stelt ze. “Leer je kind om goed voor zichzelf te zorgen. Yoga, ademhalingsoefeningen, tekenen ... kunnen zinvol zijn, maar ieder kind is anders. Luister dus goed naar wat jouw kind nodig heeft. Ik raad ouders aan om veel met hun kind te praten. Durf daarbij echt in de diepte te gaan. Kinderdagboekjes met gerichte, positieve vragen als ‘Wat ging vandaag goed?’, ‘Wat heb je geleerd?’, ‘Kijk je uit naar morgen?’, ‘Wat ging wat minder?’ zijn een handig hulpmiddel. Laat je kind voelen dat zijn stem belangrijk is. Ik ben ook fan van familievergaderingen om belangrijke gebeurtenissen, vakantie ... te bespreken. Installeer je met z’n allen rond de keukentafel, maak het gezellig en moedig je kind aan om mee in gesprek te gaan. Ook bij het slapengaan ontstaan vaak mooie gesprekken. Kinderen die uit eigen beweging weinig vertellen, stellen zich dan dikwijls wél open. Zorg voor een vast bedritueel, zo weet je kind wat hem te wachten staat. Je kan samen een dagboekje invullen, samen naar rustgevende muziek luisteren, een verhaal vertellen ... Maak tijd voor je kind en zoek uit wat voor hem werkt.”

Structuur loont

Naast voldoende rust hebben hoogsensitieve kinderen behoefte aan voorspelbaarheid. Suzanne Keyaerts: “Het overkomt iedere ouder weleens dat je ‘vergeet’ te praten over wat er te gebeuren staat, en dan kan het fout lopen. Een gezinskalender waarop je de belangrijkste activiteiten weergeeft, kan helpen. Staat er een familiefeest gepland? Vertel je kind dan vooraf wie er komt, wat er te gebeuren staat, hoelang jullie ongeveer zullen blijven ...” 

Je kind rust en structuur bieden, betekent niet dat je nieuwe uitdagingen uit de weg moet gaan. Ook hoogsensitieve kinderen moeten af en toe uit hun comfortzone komen. “Die stretch is belangrijk: niet te veel zodat er kwetsuren komen, maar wel genoeg om weerbaar te worden. Ouders hebben soms de neiging om hun kind onder een stolp te plaatsen om het niet ‘nog moeilijker’ te maken. Maar dat helpt je kind niet vooruit. In plaats van zomaar te beslissen dat de jeugdbeweging of sportclub niets voor je kind is, kijk je liever naar wat het nodig heeft om het wél te doen lukken. Misschien wil je kind eerst eens met de leiding spreken of het clublokaal zien? Ontdek samen welke stappen helpen en geef niet te snel op. Spreek af om het minstens een paar keer te proberen. Ging het moeilijk? Bekijk dan wat je kan doen om het de volgende keer makkelijker te maken. Vaak hebben kinderen daar zelf ideeën over. Kinderen leren zo ontdekken hoe ze toch tot succes kunnen komen, zodat ze jouw hulp daar na een tijdje niet meer bij nodig hebben.”

Rustig blijven

Een tik, een overdreven felle reactie waarvan je meteen spijt hebt ... Wat als je stoppen toch eens doorslaan? “Ook als ouder komt er veel op ons af: een drukke dag op het werk, een opmerking van je baas, een sneer van je collega ... Dan kan die ene driftbui van je kind of dat glas dat op de grond valt genoeg zijn om uit te barsten”, zegt Suzanne Keyaerts. 

“Is het je allemaal even te veel? Geef dan ook aan wat jij nodig hebt. Vertel je kind hoe jij je voelt en dat je bijvoorbeeld graag even ongestoord een bad zou nemen. Ga je toch eens de mist in? Durf dat dan ook met je kind te bespreken zodra je weer gekalmeerd bent. Het is goed dat kinderen ook leren dat hun ouders ‘sorry’ kunnen zeggen, dat ook zij niet steeds alles op een rijtje hebben en het ook hen soms te veel kan worden. Het leert hen dat zelfzorg en praten belangrijk zijn. Blijf niet met vragen zitten, maar schakel hulp in als je er behoefte aan hebt. Zelf werk ik vooral rond psycho-educatie. Soms nodig ik het kind mee uit, maar evengoed zie ik alleen de ouders. Een paar gesprekken zijn meestal voldoende om hen weer op weg te helpen. Dat maakt het zo fijn om rond hoogsensitiviteit te werken.”




14 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • Carinabotte Botte

    Francinne, waar heb jij je nieuwe definitie van hoogsensitiviteit gehaald? Je weet blijkbaar echt niet waar je over praat! Ik heb een dochter van 8 die hoogsensitief en ik ken een aantal kinderen die hoogsensitief zijn. En ik kan je verzekeren dat het stuk voor stuk pareltjes zijn die gebeurtenissen en emoties anders opvatten en verwerken. Zij zijn enorm begaan met de medemens. Ik ben dus BLIJ dat er zulke personen zijn in de koude maatschappij van vandaag!

  • Iris Smagghe

    Wat een reacties hier zeg. Als je er zelf niets vanaf weet, dan zwijg je er beter over. En jullie hebben duidelijk geen idee wat hoogsensitiviteit inhoudt. Het is helemaal niet gemakkelijk om hiermee te leven, zeker in de harde wereld waarin wij leven en al helemaal niet omdat mensen zoals hier zo veroordelend reageren. Blijkbaar ben je nu een watje als je een lage prikkelgrens en een hoog empathisch vermogen hebt? Wat voor zielige karakters zijn jullie zeg...

  • Eva Munet

    Inderdaad Piet, iedereen wil gewoon een reden hebben om een speciale behandeling af te dwingen. En als argumenten niet werken dan doen ze wel een beroep op emoties.

  • ringo van der pulst

    Vroeger waren er die ook maar ze liepen er meestal bij voor spek en bonen.Die zogenaamde rare die meestal uitgesloten werden.

  • Albert Jacobs

    Bestond vroeger niet weer zo een geleerd woord door een prof uitgevonden... Goeie studenten waren altijd de eerste van de klas en ook op de unif waren ze primus en de rest betreffende loopbaan ging vanzelf