Exclusief voor abonnees

Omarm de duisternis: “Al dat licht maakt ons letterlijk ziek”

Getty Images
Voormalig zenboeddhistisch monnik Clark Strand (62) dwaalt sinds zijn jeugd geregeld ’s nachts over straat. We moeten de duisternis weer leren waarderen, zegt hij in zijn boek Wakker zijn in de nacht dat gisteren verschenen is.

U schrijft dat u als kind al ’s nachts in de buurt wandelde. Als je dat elke nacht doet, ben je overdag toch niks waard?

“Ik word al van jongs af aan midden in de nacht wakker, op zoek naar de duisternis. Die gewoonte heb ik nog steeds, en ik voel me er prima bij. Sterker: het verbetert de kwaliteit van mijn slaap alleen maar. Ik heb wel geluk: mijn vrouw en ik wonen in een gebied waar de straten echt donker zijn, en omdat ik schrijver ben, kan ik mijn dagen min of meer zelf indelen. Dat maakt het mogelijk op deze manier te leven. Wat overigens minder vreemd is dan het lijkt; uit onderzoek blijkt dat we ooit - ver voor de industriële revolutie - allemaal in gedeelten sliepen: vier uur slaap, één of twee uur wakker-zijn en weer vier uur slapen.”

“In de jaren 90 deed Thomas Wehr, onderzoeker van het National Institute of Mental Health, een interessant experiment. Hij dacht dat de mens zijn nachtelijke slaapperiode heeft samengeperst in een overzichtelijk blok van acht uur, net als de werkdag. En dat zou komen door allerlei soorten kunstlicht, van laptopschermen tot de heldere lichten van grote steden. Hij vroeg zich af: sliepen mensen in de prehistorie meer? Sliepen ze anders, of misschien beter?”

En? Wat liet het experiment zien?

“De resultaten waren verbluffend. De proefpersonen werden een maand lang tussen de avond- en ochtendschemer weggehouden van elke vorm van kunstlicht. Na een paar weken vond een drastische verandering plaats. De proefpersonen sliepen evenveel uren als voorheen, maar hun slaap was nu in tweeën verdeeld. Ze begonnen de nacht met een blok van ongeveer vier uur diepe slaap en waren vervolgens twee uur wakker. Wehr noemde die twee uren de ‘stille rust’. Daarna sliepen ze nog eens vier uur. Tijdens dat gat tussen hun eerste en tweede slaapblok waren de proefpersonen niet wakker, maar ze sliepen ook niet echt. Wehr vergelijkt die staat met wat de meest gevorderde beoefenaars van meditatie ervaren.”

Ik vraag me af of al die duizenden mensen die ’s nachts wakker liggen dat ook zo ervaren…

“Veel mensen worden midden in de nacht wakker en komen dan niet meer in slaap omdat ze piekeren. Vaak doen ze het licht aan om door die slapeloze uren heen te komen. Of ze nemen een pilletje dat de huisarts heeft voorgeschreven - liever dat dan het risico lopen wakker te liggen. Want in het duister kan niets ons afleiden van de zorgen die we hebben over ons dagelijks leven. Eigenlijk is het probleem, zoals Wehr al beschreef, niet dat we ’s nachts wakker worden, maar dat door het gebruik van kunstlicht onze nachtrust is samengeperst tot één blok. En dat is een tegennatuurlijke toestand.”

Wat wilt u daarmee zeggen? Dat het echte probleem de enorme hoeveelheid kunstlicht om ons heen is?

“Absoluut. Ik ben ervan overtuigd dat veel slaapstoornissen zouden verdwijnen als mensen minder kunstlicht gebruiken. Straatlantaarns, verkeerslichten, koplampen, lichtreclames, computers, de lampen in huis, televisie- en telefoonschermen; al dat licht maakt ons letterlijk ziek. Mensen praten erover hoe verslavend de sociale media kunnen werken, maar ze kijken niet naar het probleem dat eronder ligt: de hoeveelheid licht die ons, als we niet oppassen, 24 uur per dag omringt. Ooit leefden mensen in een natuurlijk ritme waarbij ze zich voortplantten in de zomer, wanneer de dagen lang waren en er genoeg voedsel voorhanden was. In de winter waren ze minder actief, simpelweg omdat de dagen korter waren en er minder te eten was. Tegenwoordig denkt ons lichaam dat het elke dag augustus is, waardoor we ons voortplanten en eten alsof er geen morgen is. Ons bewustzijn staat altijd ‘aan’.”

Hoe zetten we onszelf ‘uit’?

“Mensen zullen nooit vrijwillig afstand doen van alle kunstlicht, vrees ik. Maar je kunt beginnen met de lampen ’s avonds iets eerder uit te doen. Ervaar hoe het duister voelt. Realiseer je dat onze angst voor het donker niets anders is dan de angst alleen te zijn. In eerste instantie voelt dit misschien vreemd en eng aan; onze verslaving aan kunstlicht is hardnekkig. We zijn niet alleen verslaafd aan kunstlicht, maar aan alles waar het voor staat: zekerheid, vooruitgang, perfectie, de superioriteit van onze eigen macht en kennis, het geloof dat alles duidelijker wordt in het licht. Naarmate je er langer mee oefent, zul je merken dat de duisternis je veel kan brengen.”

Wat brengt de duisternis dan?

“Zet de lampen uit en laat ze uit, en na een paar weken ontdek je iets wonderbaarlijks. Als de zon ondergaat, zal je geest tot rust komen. Alles wat zogenaamd belangrijk was - de dingen waarover je piekerde, de dingen die je ’s nachts wakker hielden omdat je het gevoel had vast te zitten - dat alles zal vervagen, alsof de stekker eruit is getrokken. Neem je plek in het donker in en je lichaam neemt het over, het lost de problemen op die je niet aankan, het zal alles wat overdag ingewikkeld lijkt versimpelen. Die slechte keuze, die verkeerde ambitie; dat waartoe de maatschappij ons verleidt, worden in de afwezigheid van de duizend watt aan spanning ontmaskerd als illusies. Doe de lampen uit, laat ze uit en je zult je herinneren wie je diep vanbinnen bent.”

‘Wakker zijn in de nacht’, uitgeverij Ankh-Hermes, € 17,99.




8 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Catherine MISTIAEN

    Interessant en actueel artikel. In jan, feb en mrt de school- en werkactiviteiten die niet 'moeten' gebeuren, 2u verzetten, m.a.w. 2u làter beginnen en in de winter de schoolkinderen laten UITSLAPEN, en niét de straat opsturen in het donker!! 's Zomers zonsopgang om 5u ipv om 4u 's ochtends!!! M.a.w. Voer de permanente zomertijd in, AUB! Als de zon zich niet aanpast aan de mens (= natuurwet), dan màg de mens zich aanpassen ... aan de zon (= cultuurwet).

  • Mario Tersago

    Zoals met alles.. Een gezond, natuurlijk evenwicht.

  • Jan Marens

    Er is hier rond Antwerpen snachts even veel licht als overdag, dus zal hier niet lukken

  • René Mattyns

    Ik wil ze de kost niet geven, de nachtmensen.

  • Ronald Van Beneden

    Ik omarm het donker en de stilte maar wat stel ik vast. Al het gespuis kruipt uit de grond en denken hun slag te kunnen slaan. Komt daarbij dat de poorten aan de grens wagenwijd openstaan en lijkt op een afhaalchinees.