Exclusief voor abonnees

Een beetje stress is gezond, maar wanneer wordt het te veel? “De meeste mensen raken gestrest door banale, alledaagse situaties”

Beeld ter illustratie.
Getty Images/Cultura RF Beeld ter illustratie.
Een stresskip verander je niet zo snel in een zenmonnik, en dat hoeft ook niet.  “Werkstress kan je voor een stuk zelf in handen nemen. Door je prioriteiten beter te bepalen werk je efficiënter. Maar stress in je privéleven kan je niet altijd zelf oplossen.” Experts leggen verschillende technieken uit om je tot rust te brengen wanneer de stress je te veel wordt.

Laten we met het goede nieuws beginnen. Hoewel stress bij de meesten niet meteen fijne emoties teweegbrengt, hoeft het niet altijd negatief te zijn. “Stress is eigenlijk een zeer nuttige reactie”, benadrukt dr. Anne-Marie Frisque, psychotherapeute bij StressLabo. “Steek je de straat over en zie je een auto op je afstevenen, dan stijgt je adrenalineniveau, versnelt je ademhaling en spannen je spieren zich op. Die stressreacties maken je lichaam klaar om te vechten of te vluchten.” 

Stress helpt je te overleven en boost je prestatieniveau. “Bij weinig stress of uitdaging ga je doorgaans minder goed presteren. Denk aan hoogbegaafde kinderen die op school dikwijls op hun honger blijven zitten en daardoor onderpresteren. Hoe meer uitdaging, hoe meer stress, hoe beter je presteert. Stress levert namelijk extra energie, wat nuttig kan zijn om die belangrijke deadline te halen.” 

Alleen kent dat hele systeem zijn limieten. “Stress verloopt volgens een omgekeerde ‘U’. Aanvankelijk pusht het je om beter te doen, maar moet je aanhoudend topprestaties leveren, dan haalt stress je onderuit. Stress is gezond, op voorwaarde dat het niet te hevig is of te lang duurt.”

101 gezichten van stress

Terwijl de ene bij een nakende deadline de kalmte zelf blijft, verandert de andere in een furie. Opvoeding, de rugzak des levens en het karakter maken sommigen stressgevoeliger. Veel hangt af van de soort stress. De psychotherapeute: “Aan de ene stressbron kan je makkelijker iets veranderen dan aan de andere. Werkstress kan je voor een stuk zelf in handen nemen. Door je prioriteiten beter te bepalen werk je efficiënter en met minder stress. Een baan dichter bij huis bespaart je fileleed. Maar ligt te veel werk aan de basis van stress, dan zal ook je werkgever wat moeten bijsturen. Stress in je privéleven kan je niet altijd zelf oplossen. Denk aan stress waarbij chronisch belastende leefomstandigheden aan de basis liggen, zoals de zorg voor een zwaar ziek kind. Oplossingen zoals familiehulp kunnen zinvol zijn, maar nemen niet alle miserie weg.” 

“Hetzelfde geldt voor stress na traumatische ervaringen of een ingrijpende gebeurtenis, zoals een scheiding. Zelfs positieve gebeurtenissen zoals een huwelijk plannen kunnen stress veroorzaken. Een laatste belangrijke stresscategorie is de zogenaamde ‘ministress’. Heel wat mensen raken gestrest door banale, alledaagse situaties: ’s ochtends een kop koffie over je morsen of treuzelende kinderen. Natuurlijk zijn zulke kleinigheden niet erg, maar samen kunnen ze tot stress leiden.”

Bewegen loont

In extra stressvolle periodes verdwijnen sportsessies vaak als eerste uit de agenda. “Jammer, want net dan is het heel zinvol om je sportschoenen aan te trekken’, zegt dr. Sofie Lizin, huisarts gespecialiseerd in complementaire geneeskunde. “Bij acute stress stijgt de productie van stresshormonen in je lichaam. Je cortisol- en adrenalineniveaus nemen toe, waardoor je lichaam ook het antistresshormoon DHEA extra aanmaakt. In normale omstandigheden blijft het evenwicht zo bewaard, maar bij aanhoudende stress-situaties raakt dat systeem verstoord.” Met alle gevolgen van dien. 

Bewegen geeft je copingmechanisme een steuntje in de rug. “Het helpt om die adrenalinepiek op te ruimen. Anders raakt de nervus vagus, een belangrijke zenuw die vanuit de hersenen naar de organen en buikholte loopt, overprikkeld. Dat kan onder meer hartkloppingen veroorzaken. Ook al druist het in tegen je natuurlijke reflexen en heb je meer zin om in de zetel te kruipen: bij stress is bewegen altijd een goed idee. Daarvoor heb je geen duur fitness- abonnement nodig. Met een goede wandeling kom je al een heel eind.”

Leer relativeren

Nog zo’n vervelend neveneffect van stress: het doet ons met een donkerdere bril naar het leven kijken. In plaats van op te merken wat goed gaat, zien we vooral meer stressoren. “Daar bestaat een neurofysiologische verklaring voor”, vertelt dr. Frisque. “Bij mensen die zich ongelukkig of depressief voelen, werkt het voorste hersengebied, de frontale kwab, minder goed. Vooral de linkerkwab laat het afweten, het hersendeel dat we ons ‘optimistenbrein’ noemen omdat het ons doet kijken naar wat goed gaat. De rechterkwab functioneert beter, maar precies dat deel maakt ons alert voor wat misloopt.” 

Logisch dus dat je in mindere periodes vooral aandacht hebt voor wat misgaat. Hetzelfde geldt voor chronische stress. “Bij stress focussen we vaak op alles wat we nog niet gedaan hebben, terwijl je ook kan kijken naar wat je al wél neergezet hebt. Gelukkig bestaan er technieken om je hersenen te trainen, zoals de drie vragen voor geluk, een techniek ontwikkeld door een psychiater.”

Homeopathie

Er zijn ook homeopathische middelen om stresssymptomen te verminderen. Dr. Lizin: “Bij verdrietsituaties zoals rouw of relatieproblemen kan Ignatia verlichting bieden. Een middel als Sedatif PC helpt bij angsten, nervositeit en slecht slapen. Bij werkgerelateerde stress kan Nux vomica zinvol zijn. Vrouwen die tijdens de menopauze last hebben van vapeurs en slapeloosheid – ook bronnen van stress – kunnen met Sepia geholpen worden. Bij totale uitputting kan de homeopathische verdunning van DHEA en Phosphoricum acidum voor verbetering zorgen. Afhankelijk van de patiënt en zijn voorgeschiedenis zoeken we het middel dat het best bij hem past. Die aanpak is tijdrovender dan de klassieke aanpak, maar ook milder. Het belast het lichaam niet met chemie. Vaak combineren we homeopathische middelen met extra magnesium en vitamine B. Wie veel stress heeft, verbruikt die namelijk veel meer.”

Blijven ademen

Voel je stress de bovenhand nemen? Ademhalingsoefeningen kunnen erger voorkomen. Dr. Frisque: “De passe- partoutoplossing bij acute stress is eenvoudig: adem gedurende drie tellen in en gedurende zes tellen uit. Uitademen zorgt voor ontspanning, vandaar dat het belangrijk is om langer uit dan in te ademen. Piekeraars raad ik de vierkantsademhaling aan. Teken een denkbeeldig vierkant terwijl je ademt: trek een lijn omhoog en adem in vier tellen in. Teken een lijn naar rechts en hou je adem vier tellen lang vast. Ga naar onderen en adem in vier tellen uit. Teken ten slotte de lijn naar links en hou je adem vier tellen vast. Deze oefening houdt je hoofd bij je ademhaling, waar- door piekergedachten verdwijnen.”

Dr. Lizin gelooft sterk in de meerwaarde van eenvoudige antistressoefeningen. “Door je hoofd onder je knieën te brengen vloeit er meer bloed naar je hoofd en stimuleer je de parasympathicus: de rustgevende zenuwbaan. Dat doe je ook met een goede buikademhaling. Veel mensen ademen voortdurend te snel en oppervlakkig, waardoor ze ongemerkt chronisch hyperventileren. Maak er een gewoonte van telkens als je naar het toilet gaat om drie keer heel bewust via de buik te ademen. Let erop dat je buik opbolt bij het inademen en intrekt bij het uitademen. Zo stimuleer je telkens weer de para-sympathicus en gun je je lichaam een welverdiende pauze.”

Als stress chronisch wordt

Af en toe een beetje stress is geen probleem, maar heeft stress je in de greep? Dan doe je er goed aan om hulp te zoeken. Dr. Lizin: “Patiënten met chronische stress kampen vaak met een brede waaier aan klachten. De ene keer komen ze met rugpijn op consultatie, de andere keer klagen ze over slecht slapen, later hebben ze buikklachten... Ze denken dat ze met een ernstig fysiek probleem kampen, terwijl al die klachten één oorzaak hebben: chronische stress. Een eenvoudige nuchtere bloedname zegt veel over het stressniveau van de patiënt. Staan zowel de stress- als de anti- stresshormonen erg laag, dan weet je dat de patiënt zich in de uitputtingsfase bevindt. De bijnieren – onder meer verantwoordelijk voor de productie van je (anti)stresshormonen – werken dan onvoldoende, wat depressieve of burn-outklachten veroorzaakt.” Een pilletje zou dan mooi zijn. Maar zo simpel is het niet. “De bodem van het probleem moet aangepakt worden, vandaar dat samenwerken met therapeuten uit verschillende disciplines zo belangrijk is.”

Meer weten? Stresslabo.be en Opleiding RELCOM UHasselt.

Lees ook binnen HLN+:

Ben jij ook een pleaser? Tips om ermee te stoppen

Kies je beter voor ouderschapsverlof of tijdskrediet? Twee formules vergeleken

Sportpsychologe over burn-out: “Mensen denken dat je thuis moet zitten, maar dat is zó fout”




Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.