De dieetkoffie met twee klontjes boter en een flinke scheut olie

Voedingsexperts hopen dat VS-hype niet naar Europa overwaait

Koffie met boter: het klinkt niet erg aanlokkelijk, maar Amerikanen vallen bij bosjes voor de trend.
THINKSTOCK Koffie met boter: het klinkt niet erg aanlokkelijk, maar Amerikanen vallen bij bosjes voor de trend.
Koffie met twee klontjes boter en een lepeltje olie. Het klinkt dwaas, maar in de Verenigde Staten is het een ware trend. Het heet Bulletproof Coffee en volgens de uitvinder is het goed voor het gewicht, voor de hersenen en voor lijf en leden. Toch mogen we hopen dat de hype de oceaan niet oversteekt, zeggen voedingsdeskundigen. "Een ontbijt dat enkel uit vet bestaat: geen topper voor een westerling."

Bulletproof Coffee maakt deel uit van het Bulletproof Diet, uitgevonden door investeerder en ondernemer Dave Asprey. Als voorzitter van het Silicon Valley Health Institute, een non-profit die zich bezighoudt met gezondheidseducatie, geldt hij als een belangrijke ambassadeur voor gezonde voeding. Toch kwam hij op de proppen met een dieet dat vooral bestaat uit vetten en eiwitten, weinig koolhydraten en fruit bevat en aangevuld moet worden met vitaminesupplementen.

Celebrities vallen bij bosjes voor het dieet, dat Asprey nauwkeurig beschrijft in het boek 'The Bulletproof Diet: lose up to a pound a day, reclaim energy and focus, upgrade your life'. In 'The Tonight Show Starring Jimmy Fallon' was actrice Shailene Woodley lyrisch over de voordelen van Bulletproof Coffee. Niet verbazend dat de grote massa mee op de hype springt.
Lees verder onder de video

Uitvinder Dave Asprey legt in een YouTube-video haarfijn uit hoe een Bulletproof Coffee gemaakt wordt.
YouTube/Bulletproof Uitvinder Dave Asprey legt in een YouTube-video haarfijn uit hoe een Bulletproof Coffee gemaakt wordt.

Het Bulletproof Diet is in de Verenigde Staten al enkele jaren in opmars. De hype is nog niet naar Europa overgewaaid, en dat is maar goed ook. Het dieet is bij voedingsdeskundigen in België niet gekend, maar op onze vraag hebben enkele experts het bestudeerd. Het Bulletproof Diet en zijn bijhorende Bulletproof Coffee kunnen maar op weinig enthousiasme rekenen.

"De Bulletproof Coffee is geen topper voor een westerling", stelt voedingsdeskundige en diëtiste Katty Uyttersprot. "Zo'n koffie is zeer stevig in calorieën. Als je dit als ontbijt in onze westerse eetgewoonten wilt inbouwen, zijn er de rest van de dag serieuze aanpassingen nodig. Je mag dan nog amper ergens vet gebruiken en moet de andere maaltijden voorzien van de voedingsstoffen die we normaal bij een ontbijt innemen."

450 kilocalorieën

Maar Dave Asprey lijkt alle regels over gezonde voeding aan zijn laars te lappen. In zijn boek adviseert hij 50 tot 70 procent van de dagelijkse calorieën uit vetten te halen, zoals boter, volle zuivelproducten en vlees. De ochtend wordt meteen stevig ingezet met een Bulletproof Coffee: een drankje van 450 kilocalorieën, dat bestaat uit twee kopjes hete koffie, twee eetlepels ongezouten boter en twee eetlepels MCT-olie (Medium Chain Triglyceride), een extract van kokosolie.

De koffie vervangt het ontbijt. En de rest van de dag wordt het er niet veel beter op: het dieet zit boordevol vetten en eiwitten en bevat weinig groenten en geen fruit. Asprey spreekt alle voedingsexperts tegen en stelt dat witte rijst gezonder is dan bruine omdat die makkelijker verteerbaar is. Hij raadt volle melkproducten aan in de plaats van magere of halfvolle en ondanks wetenschappelijk bewijs stelt hij dat rauwe melk veilig is én gezonder dan gepasteuriseerde zuivel. Het dieet bevat amper vitamines en mineralen; Asprey adviseert die als supplement in tabletvorm in te nemen.
Lees verder onder de video

Wie het dieet strikt volgt, mag zich volgens hem verwachten aan "een halve kilo gewichtsverlies per dag, meer energie en een verbeterde concentratie, de mogelijkheid om minder te moeten sporten om spiermassa te kweken, een kortere maar betere nachtrust en zelfs een betere vruchtbaarheid". Dat klinkt onvoorstelbaar, maar zijn theorie luidt dat deze combinatie van vetten en eiwitten het lichaam traint om vet te verbranden in de plaats van suiker, met gewichtsverlies tot gevolg terwijl de gezonde vetten het lichaam van energie voorzien en de cognitieve functies stimuleren.

Volgens Nina Hermans, docent Voedingsleer aan de Universiteit Antwerpen, is het effectief mogelijk op deze manier te vermageren, al gebeurt dat niet op een gezonde manier. "Als je het dieet volgt, zal je wel gewicht verliezen want je eet geen koolhydraten. Bovendien heb je heel weinig keuze in voedingsmiddelen. Na verloop van tijd zal je dus misschien de neiging hebben om minder te eten, omdat je er gewoon geen zin meer in hebt."

"Het dieet doet sterk denken aan het Atkinsdieet, dat ook een tijdlang heel populair is geweest in de VS, onder andere bij celebrity's", gaat Hermans verder. "Ook dat dieet bestaat uit heel veel vet, heel veel eiwitten en geen koolhydraten. Zulke diëten zijn sterk afwijkend van ons normale voedingspatroon en het zijn geen evenwichtige diëten die je ten allen tijde kan volhouden. Wanneer je ermee stopt, zullen de verloren kilo's ook snel weer terugkeren; zo krijg je een jojo-effect."

Het dieet doet sterk denken aan het Atkinsdieet, dat ook uit heel veel vet, heel veel eiwitten en geen koolhydraten bestaat. Het zijn geen evenwichtige diëten die je ten allen tijde kan volhouden. Wanneer je ermee stopt, krijg je een jojo-effect

Nina Hermans, docent Voedingsleer UAntwerpen

Gezondheidsrisico's

Het Bulletproof Diet is niet zonder gevaren. De koffie alleen al bevat 450 kilocalorieën en 52 gram vet, waarvan 44 gram verzadigd. Gebaseerd op wetenschappelijke onderzoeken is het algemene advies van voedingsexperts slechts 25 procent van de dagelijkse energie uit vetten te halen; Asprey adviseert het dubbele tot zelfs het driedubbele.

Dat heeft allerlei gezondheidsrisico's tot gevolg. "Een dergelijke hoeveelheid vet verhoogt het risico op cardiovasculaire aandoeningen", stelt Hermans. "Het is zeker geen aanrader voor mensen met een hartrisico, hoge bloeddruk, hoge cholesterol of een hoge bloedspiegel. Al die vetten kunnen tevens darmlast geven. Het is gewoon niet gezond."

Nochtans schermt Asprey in zijn boek met referenties en wetenschappelijke onderzoeken. "Het gaat hier vaak om kleinere studies, maar er is geen hard wetenschappelijk bewijs", zegt Nina Hermans. Enkele studies waarnaar Asprey verwijst, zijn oude studies, uit de jaren 70 of 80. Enkele wel met menselijke proefpersonen, maar een veel te klein aantal. Zijn bewering dat witte rijst voedzamer is dan bruine, is bijvoorbeeld gebaseerd op een studie op zes mensen. "Deze hype is vanuit voedingsdeskundig oogpunt niet te verdedigen", aldus Hermans.

"Een probleem is ook dat je hier de calorieën van de koffie verhoogt", stelt voedingsexpert Patrick Mullie, verbonden aan de VUB. "Vloeibare calorieën werken minder verzadigend dan vaste calorieën. Ze blijven minder lang in de maag, waardoor je sneller weer honger hebt. Wie het dieet volgt, zal 's middags enorm veel honger hebben."

Vloeibare calorieën werken minder verzadigend dan vaste calorieën. Wie 's morgens enkel een Bulletproof Coffee drinkt, zal 's middags enorm veel honger hebben

Patrick Mullie, voedingsdeskundige VUB

Marketingtrucs

Waarom is het dieet in de VS dan zo populair? "Het is altijd hetzelfde liedje", aldus Mullie. "Er worden allerlei verhaaltjes aan verbonden om de verkoop te stimuleren, ook al is zo een dieet wetenschappelijk niet bewezen."

Mullie lijkt een punt te hebben. Bulletproof, het bedrijf van Asprey, verkoopt allerhande ingrediënten om het dieet succesvol te kunnen volgen. Voor de koffie alleen al raadt hij zijn volgers aan Bulletproof-koffiebonen (17 euro voor 350 gram) en Brain Octane, zijn versie van MCT-olie (21 euro voor 475 milliliter) te kopen.

Gewone koffiebonen volstaan blijkbaar niet. De koffiebonen die gebruikt worden in het recept van Asprey zouden bereid zijn volgens een eigen, geheim proces zodat ze geen schadelijke mycotoxines (zoals schimmels) bevatten. De hele koffie-industrie is echter al decennialang op de hoogte van het feit dat deze stoffen zich aan koffiebonen kunnen hechten. Daarom gebruikt nagenoeg elke koffiebrander ter wereld een techniek waarbij bijna alle mycotoxines geëlimineerd worden, iets wat overigens internationaal gereguleerd is.

Bulletproof beweert daarnaast dat zijn versie van de MCT-olie, Brain Octane, niet de "onaangename geitachtige geur en smaak" heeft die andere oliën wel hebben. Nieuwsblog Gizmodo deed de test, en vond diverse oliën die even smaak- en geurloos waren als Brain Octane, en dat voor een derde van de prijs.

Gewone koffiebonen volstaan niet, aldus Asprey. Zijn Bulletproof-koffiebonen zijn bereid volgens een eigen, geheim proces en kosten 17 euro per 350 gram.
YouTube/Bulletproof Gewone koffiebonen volstaan niet, aldus Asprey. Zijn Bulletproof-koffiebonen zijn bereid volgens een eigen, geheim proces en kosten 17 euro per 350 gram.

Thee met jakboter

Asprey bedacht de Bulletproof Coffee nadat hij in Tibet thee had geproefd met jakboter en diep onder de indruk was van de heilzame werking. Daarom begon hij met de ontwikkeling van een volledig Bulletproof Diet, dat hem volgens eigen zeggen al meer dan 45 kilo hielp verliezen en zijn IQ deed toenemen met 20 punten.

Nina Hermans is vertrouwd met de thee met jakboter en proefde hem in Nepal. Maar een vergelijking gaat niet op, stelt ze. "Je kan de voedingsbronnen in Nepal of Tibet totaal niet vergelijken met wat wij aan dagelijkse voeding op ons bord kunnen krijgen. Bovendien zijn de mensen in Nepal fysiek veel actiever dan wij."