Exclusief voor abonnees

Zit dik zijn in de genen? Arts en diëtist nemen DNA af om gepast voedingsadvies te geven

James Arthur
Is overgewicht erfelijk, of is het gewoon een handig excuus om die extra kilo’s goed te praten? Dankzij een DNA-test die je voedingsprofiel minitueus ontleedt, krijg je eindelijk een wetenschappelijk gefundeerd antwoord. “Maar ook wie gezonder wil eten of de ideale sportvoeding zoekt, heeft er veel baat bij”, zegt diëtiste Julie Turelinckx. Enige nadeel: het hoge prijskaartje.

Negenennegentig procent van je DNA deel je met de rest van de mensheid, slechts één procent maakt dat jij jij bent. Dat ene procent bepaalt ook de manier waarop je lichaam op voeding reageert. Terwijl de ene al bijkomt van nog maar naar een zakje chips te kijken, kan de andere dozen petit fours naar binnen werken zonder een gram aan te komen. De schuldige? Je DNA.

Op het internet vind je al langer tal van doe-het-zelfkits waarmee je je DNA kan laten analyseren, maar sinds januari kan je ook in België bij je diëtist of arts terecht voor een wetenschappelijk onderbouwde test. “Het onderzoek naar zulke DNA-testen is al een tijd aan de gang, maar de uitvoering ervan is lang tegengehouden om ethische redenen”, zegt voedingsdeskundige Julie Turelinckx. “Vandaag wordt je DNA-staal alleen getest op wat relevant is voor je voedingspatroon. Je zal dus niet te weten komen hoe groot je risico op pakweg kanker is. De test geeft van liefst 639 voedingsmiddelen aan of ze al dan niet aan te raden zijn voor jouw profiel. Er worden 384 zaken ontleed, van je gevoeligheid voor bruin brood tot de manier waarop je lichaam vetten verwerkt”, legt Turelinckx uit. 

Als je op voorhand weet welk dieet voor jou het meeste effect heeft, kies je meteen de juiste methode én bespaar je jezelf de teleurstelling van een mislukking

Julie Turelinckx

“De test bestudeert je verbrandingssysteem. Als je van plan bent om een bepaald dieet te volgen, is het interessant om te weten hoe snel of traag je lichaam vetten verbrandt. Gaat dat langzaam, dan kan je bijvoorbeeld beter geen ketodieet volgen, want dat is vooral gebaseerd op het eten van vetten. Als je op voorhand weet welk dieet voor jou het meeste effect heeft, kies je meteen de juiste methode én bespaar je jezelf de teleurstelling van een mislukking.”

Dikmakers

Met die info kan je naar eigen goeddunken aan de slag, want de resultaten kun je op verschillende manieren inzetten. Wil je alleen maar gezonder leven, dan focus je op die producten die het beste zijn voor jouw profiel. Een product met een rood bolletje erachter laat je in dat geval het best staan. Wil je afvallen, dan zie je op de lijst meteen welke voedingsmiddelen dikmakers zijn voor jouw lichaam.

Elk verkeerd voedingsmiddel geeft ontstekingsreacties. Soms zijn die zo miniem dat je ze niet meteen voelt, maar ze verzwakken toch je lichaam en immuunsysteem

Julie Turelinckx

Ook atleten zijn gebaat bij zo’n DNA-voedingsprofiel, aldus Turelinckx. “Zo lieten de spelers van RSC Anderlecht er al één opstellen. Elk verkeerd voedingsmiddel geeft ontstekingsreacties. Soms zijn die zo miniem dat je ze niet meteen voelt, maar ze verzwakken toch je lichaam en immuunsysteem, en dat kan een sporter natuurlijk missen als kiespijn. Bovendien geeft de test inzicht in genetisch bepaalde tekorten van vitaminen en mineralen, waardoor ze hun inname van supplementen kunnen optimaliseren.”

Vermoed je aan gluten- of lactose-intolerantie te lijden? Wil je weten of je gevoelig bent voor hoge cholesterol? Een tekort aan vitaminen en ijzer? Of ben je nieuwsgierig naar het aantal calorieën dat je lichaam per dag nodig heeft? Ook op die vragen biedt het DNA-profiel een duidelijk antwoord. “Staat er ergens ‘hoog risico’, dan is de kans groot dat je dat probleem in de toekomst zal ontwikkelen, ook al is je cholesterol vandaag oké en heb je helemaal geen last als je gluten of melkproducten eet”, zegt Turelinckx.

Obesitas en diabetes

De DNA-test, die geanalyseerd wordt in Barcelona, het rapport van meer dan honderd pagina’s, twee consultaties en het persoonlijke voedingsschema kosten bij deze diëtiste 550 euro. Dat is de richtprijs, maar elke arts of diëtist is vrij om zijn prijs te bepalen. En die kan tot meer dan 1.000 euro oplopen, afhankelijk van hoe uitgebreid je de analyse wil. “Je doet zo’n test wel maar één keer in je leven, want je DNA verandert niet”, zegt Turelinckx.

Over mogelijke ziektes doet de test dus geen voorspellingen, behalve voor je aanleg voor obesitas en diabetes type 2. “En dat is zeer interessant, omdat ook omgevingsfactoren er een grote rol in spelen. Als je weet dat je genetisch slechter scoort op obesitas en diabetes, weet je ook hoe belangrijk het is om tijdig je levensstijl en voeding aan te passen. Zo verkleint de kans dat je de ziektes ontwikkelt meteen een pak.”

Online goedkoper

Toch blijft de prijs pittig, zeker in vergelijking met de kits die je op het internet kan bestellen. Daarmee neem je zelf een druppel bloed af via een vingerprik, die je opstuurt voor analyse. Voor ‘slechts’ 209,99 euro valt het resultaat in de bus. “Die tests zijn lang niet zo uitgebreid”, stelt de diëtiste. “Om het voorbeeld van diabetes type 2 te nemen: bij bepaalde online tests worden maar twee genen onderzocht, terwijl deze er tien bekijkt. Bovendien krijg je geen professionele begeleiding, en die is toch wel nodig voor een juiste interpretatie van de resultaten. Anders kan je weleens erg gaan panikeren als je bij diabetes plots ‘hoog risico’ ziet staan.”

(Lees verder onder de foto).

James Arthur

Speeksel verzamelen

Omdat we zelf nieuwsgierig zijn naar ons voedingsprofiel, boeken we een test bij Julie. “Eén uur op voorhand niet eten en alleen water drinken”, instrueert ze. “Ook tanden poetsen moet ruim op voorhand gebeuren. Sterke smaken zoals munt, citroen of look blijven immers in je speeksel zitten en kunnen het resultaat van de test beïnvloeden.”

Voor het wattenstaafje in onze mond gaat, vullen we eerst een vragenlijst in: geboortedatum, lengte, gewicht, buik- en polsomtrek worden minutieus genoteerd. Julie peilt ook naar ons bewegingspatroon, alcoholgebruik, ziektes en operaties, cholesterolgehalte en bloeddruk. Allemaal parameters die straks helpen om een zo accuraat mogelijk voedingsprofiel op te stellen. Pas dan wordt het speekselstaal afgenomen. Het doosje waarin het wattenstaafje zit, dien ik zelf te openen om contaminatie met ander DNA dan het mijne te voorkomen. Het stokje moet ik eerst tien seconden op mijn tong duwen, waarna ik er met een draaiende beweging de binnenkant van mijn beide wangen mee bewerk. 

De uitdaging is om er zoveel mogelijk vocht op te krijgen. “Anders stuurt het labo de test terug en kunnen we opnieuw beginnen”, aldus Julie. Ik onderteken nog een verklaring waarmee ik toestemming geef voor de analyse, en dan gaat het staafje in een enveloppe de post op richting Barcelona. Na vier tot vijf weken volgt het resultaat. Benieuwd of ik die tien extra kilo’s écht aan mijn genen te danken heb.

(Lees verder onder de foto).

Onze journaliste Inge Stiers (rechts) deed de DNA-test bij Move to Cure.
James Arthur Onze journaliste Inge Stiers (rechts) deed de DNA-test bij Move to Cure.

De test stap voor stap

1) Eet niet of drink geen water in het uur voor de staalafname. Poets minstens één uur op voorhand je tanden niet.
2) De diëtist meet je lengte, gewicht, buik- en polsomtrek en peilt naar je bewegingspatroon, alcoholgebruik, ziektes en operaties, cholesterolgehalte en bloeddruk.
3) Het speekselstaal neem je zelf af (foto linksboven) door een wattenstaafje eerst tien seconden op de tong te duwen. Daarna bewerk je met een draaiende beweging de binnenkant van beide wangen.
4) Het speekselstaal wordt opgestuurd naar het laboratorium in Barcelona.
5) De resultaten krijg je vier tot vijf weken later.

Wij bundelen alle adviezen van experts over voeding en beweging binnen Jouw Gezondheid.

Lees ook:

Diëtiste Sanne Mouha waarschuwt voor appelazijn en citroenwater als wondermiddeltjes om af te vallen: “Je vermagert er niet van én ze zijn schadelijk” (+)

Afvallen door te vasten: hoe werkt het en is het wel gezond? Diëtisten leggen uit (+)

Waarom onze darmen veel belangrijker zijn dan we inschatten: “Stoelgang vertelt hoe rijk of arm je darmflora is” (+)