Exclusief voor abonnees

Waar komt die vermoeidheid toch vandaan en wat kan je eraan doen? Expert en controlearts geeft tips

Debora Lauwers
Of de Europese Commissie dit jaar de wintertijd opdoekt, is niet zeker. Ons algemeen welzijn zou er nochtans wel bij varen. En ook al hoef je niet per se wakker te liggen van de winterblues, soms is er meer aan de hand. Wanneer is de dip te diep? Wanneer zijn stress en onderdrukte emoties de oorzaak van vermoeidheid en is het tijd voor actie?

Leer opnieuw luisteren naar je lichaam

We zitten midden in de donkere dagen. Deze maand vormt de grootste uitdaging voor ons natuurlijke slaapritme. Gelukkig zijn er vitaminesupplementen, hete baden, weldadige winterwandelingen en netflixavonden onder een deken om zonder veel zorgen in maart te raken. Af en toe een offday betekent niet meteen een probleem. Maar als je energiepeil voor een langere tijd onder het vriespunt duikt, speelt er meestal meer. “Voel je je moe als je opstaat, een boek leest, tv-kijkt of de was ophangt? Dan spreken we van aanhoudende vermoeidheid, en dat wijst vaak op een lichamelijke disbalans door stress of onderdrukte emoties”, zegt dokter Kris Van Kerckhoven, controlearts en expert in chronische ziekten.

Chronische vermoeidheid ontstaat niet in een-twee-drie. Gelukkig maar. “Vaak volgen de klachten op een periode waarin mensen zich net buitengewoon sterk voelen”, weet dokter Van Kerckhoven. “Hard werken, een huis verbouwen, kinderen opvoeden, voor een zieke zorgen … In zo’n boostperiode vertoeft ons lichaam in een constante stressmodus. Meestal zonder het te beseffen. Je hebt op zo’n moment meer weerstand en veerkracht dan je mogelijk acht. Maar daarna volgt doorgaans een uitputtingsfase. Met meer klachten en minder energie.”

Het verhaal van de stier

“Die klachten zitten niet tussen je oren. Chronische vermoeidheid heeft een lichamelijke oorzaak en wordt gestuurd vanuit je zenuwen en hormonen.” Het verhaal van de stier illustreert dit goed. “Beeld je in dat je oog in oog met een stier staat. Wat gebeurt er dan in je lichaam? Je hartslag stijgt, je spieren trekken zich strak en je verbruikt veel energie, zelfs nog voor je het – hopelijk – op een lopen zet. Stel je voor dat je een maand voor de stier zou blijven staan, met een hoge hartslag en spiertensie. Dan kan je er zeker van zijn dat ontstekingen, krampen of andere kwalen opduiken. Dat is wat bij chronische stress gebeurt. Die stress kan het gevolg zijn van te veel spanning, maar ook van onderdrukte emoties: niet voor jezelf opkomen, verveling, irritatie, verdriet.”

Stress zet heel wat in beweging. Dokter Van Kerckhoven: “Je lichaam gaat in een soort van overlevingsmodus.
Het bloed wordt van de organen naar de spieren gepompt. Je bijnieren maken het stresshormoon cortisol aan voor ‘superkrachten’, zodat je in paniek zelfs over de stier zou kunnen springen. Terwijl je lichaam in de weerstandsfase op een indrukwekkende manier presteert, lukt dat na een tijdje niet meer. Het systeem is zodanig overbelast en je bijnieren zijn zo uitgeperst dat je lichaam in de uitputtingsfase niet meer adequaat op een stresserende situatie kan reageren. In plaats van scherp te staan, bevries je.”

Help jezelf genezen

Met chronische klachten moet je leren leven, krijg je vaak te horen. “Daar ben ik het niet mee eens”, benadrukt de arts. “Jezelf helpen genezen van uitputtingsziekten is mogelijk. Je lichaam spreekt tot jou in klachten. Als je erin slaagt om de onderliggende boodschap – meestal een onderdrukte emotie – van een klacht te begrijpen, kan je ermee aan de slag gaan.” Dat vereist wel wat inspanning. “Gewoontes veranderen is niet eenvoudig. Een goed begin is om de signalen die je lichaam geeft weer sneller op te pikken en op zoek te gaan naar de emotie erachter. Ik noem deze oefening ‘emotional pacing’. Check even wat ze inhoudt en ga eventueel samen met een arts of psycholoog door het parcours.”

Uitslapen

En wat met eens goed uitslapen om je chronische vermoeidheid aan te pakken? Het is complexer. “Dat je na een drukke dag behoefte hebt aan rust, is logisch. Maar een hele dag in bed liggen en je nog altijd moe voelen? Dat klopt niet”, zegt dokter Van Kerckhoven. “Dan ligt niet het harde werken maar de voortdurende stress – die enorm veel energie verbruikt – aan de basis van je moeheid.”

Wat geeft jou energie?

“Alle goedbedoelde adviezen – ga joggen, laat de hond uit, lees een boek – ten spijt: ze halen je wel uit je inactiviteit, maar als de actie niet uit jezelf komt, wordt het een extra energievretendeopdracht. Je kan beter elke dag een halfuur me-time inlassen en iets doen wat je energie geeft.” 

En wat als je niet meer weet waar je blij van wordt? “Experimenteer dan. Trek het bos in en ontdek wat een wandeling doet. Niets aan? Luister naar muziek of ga op zoek naar een bijzondere vogel. Wat je doet, maakt niet uit. Zodra je iets doet vanuit passie, levert het energie op. Doorvoelen, denken en handelen op één lijn te brengen, heeft je lichaam geen reden meer om van slag te zijn.”

Emotional pacing in de praktijk

Emotional pacing (EP) helpt je om oude gewoontes te doorbreken. Voel je een lichamelijke klacht? Voer dan de drie stappen van de EP-oefening uit. Neem pen en papier en begin eraan.

Stap 1:  Verwoord wat er hier en nu in de situatie aanwezig is.

Voorbeeld: Stel je voor dat je een tijdlang je verdriet opgekropt hebt, en je meer hoofdpijn en spierspanning krijgt op het moment dat je met je moeder praat en je de foto van je overleden vader ziet staan. Dan noteer je: Ik sta bij mijn moeder, praat met haar en zie de foto van mijn vader staan. 

Stap 2:   Benoem jouw emoties. Wat voel je op dit moment?

Voorbeeld: Ik voel verdriet en gemis.

Stap 3:   Afhankelijk van het antwoord probeer je een juiste reactie te tonen.

Voorbeeld: Ik hou me altijd sterk, maar besef dat ik mijn verdriet niet accepteer en er niet naar handel. Dus erken ik mijn verdriet, praat ik met mijn moeder en begin ik te huilen.

Als je na deze drie stappen een gevoel van opluchting ervaart en je lichaamsklachten verminderen, werkt de EP-oefening. Het is goed om op dit moment nog eens extra stil te staan bij het feit dat stress – in welke lichamelijke klacht ook verpakt – een symptoom is. Het is een fysieke gewaarwording die aangeeft dat jij een emotie aan het onderdrukken bent.

Lees meer binnen HLN+ : 

Waarom je maar beter stopt met roddelen

Wil je (tijdelijk) minder drinken? Zo pak je dat aan

Van vakantiefoto’s uitzoeken tot zingen: 10 tips tegen de winterblues




6 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • José Thijs

    Née, vandaag de dag, als ze kinderen hebben, moeten ze een dag verlof hebben, om me-time te hebben. Alle kinderen hebben zoveel zaken te doen, van hot naar haar, dat ze stress hebben om ze op tijd gebracht te hebben, zodat iemand anders de lasten heeft. Zij de lusten zoals, kinderbijslag, aftrekposten en noem maar op.

  • Mathieu Vandelook

    Dirk Vanderaa: Jou generatie had het dan ook een pak gemakkelijker. Een huis kopen als alleenstaande zit er bijvoorbeeld tegenwoordig niet meer in voor je 40ste. Verder verwacht de maarschappij ook steeds meer maar krijg je er steeds minder voor terug.

  • Paul Van Hooland

    Zouden wij gene stress mogen hebben van wat er zoal op ons afkomt . Met een vingerknip ons huis afbreken om er dan een te zetten die milieu vriendelijk is . De gift,je moet maar 6 procent btw betalen op aankoop . 25 jaar huis afbetalen en moeten herbeginnen, goe zot. van hooland paul

  • Bert Van Roy

    Dirk Vanderaa. Dit soort vermoeidheid komt voort van stress, niet van te hard moeten werken. En stress is iets dat ze 50 jaar geleden veel minder kenden.

  • dirk vanderaa

    Jongens wat een generatie is dat nu toch? Vroeger waren de arbeiders en boeren, moe van 'te bulten' en veel meer uren per dag dan nu. Nu zitten ze praktisch allemaal binnen een bureaujob uit te oefenen, gaan ze met de wagen naar het werk, hebben ze minder kinderen op te voeden enz. Ik ben blij dat ik al wat ouder ben dat ik geen deel uitmaak van de huidige generatie jonge volwassenen, of zou de 'zelfverklaarde' vermoeidheid ook als oorzaak de opwarming van het klimaat hebben?