Exclusief voor abonnees

Van moodswings tot een zwakker immuunsysteem: vliegen heeft meer gevolgen dan je denkt

Moodswings, winderigheid, smaakverlies, vermoeidheid: het is maar een bloemlezing uit de effecten die vliegen op je lichaam kan hebben.
Getty Images Moodswings, winderigheid, smaakverlies, vermoeidheid: het is maar een bloemlezing uit de effecten die vliegen op je lichaam kan hebben.
Een hele tijd was er van het vliegtuig nemen geen sprake. Maar nu corona zich koest houdt, denk je er misschien aan om naar verre oorden te vliegen. Onderzoek toont aan dat zo’n vlucht een beproeving is voor je lichaam. Met dr. Niek Tytgat zetten we de effecten van vliegen op een rijtje en  – zeker nu belangrijk – checken we of het een nefast effect heeft op je immuunsysteem. 

Is vliegen wel veilig in tijden van corona? Dat is de vraag die op de lippen van elke globetrotter brandt. We mogen binnenkort opnieuw op een vliegtuig op, maar dan wel met mondmasker. Relatief onveilig is het natuurlijk wel: onderzoek geeft aan dat wie het vliegtuig neemt anderhalf tot dertien keer zo veel risico loopt op corona als wie thuisblijft. Toch is er hoop, zeker als iedereen de veiligheidsmaatregelen in acht neemt. Uit een experiment van Canadese wetenschappers bleek dat een coronapatiënt op een 15-uur durende vlucht van China naar Amerika met een mondmasker op geen gevaar betekende voor de inzittenden: van de 350 mensen aan boord raakte – behalve zijn vrouw – niemand besmet. 

Meer dan spataders

Dat je met  corona eindigt als je het vliegtuig neemt, is dus absoluut geen zekerheid. Wel zeker is dat je een resem andere gezondheidseffecten op je lichaam ervaart. Het ‘dichtzitten’ van je oren of een grotere kans op bloedklonters in je onderbenen zijn alom bekend, maar er zijn er veel meer. De meesten zijn klein, sommigen zelfs onmerkbaar. Maar wetenschappelijk onderzoek neemt toe naarmate we meer vliegen, en toont keer op keer aan dat vliegen wel degelijk gevolgen heeft voor onze organen en ons gemoed. 

In die gevolgen is dokter Niek Tytgat (38) gespecialiseerd. Hij is een gecertificeerde ‘aeromedical examiner’, oftewel een dokter die piloten keurt voor ze de toestemming krijgen om een vliegtuig te besturen, en werkt onder andere op de medische dienst van de luchthaven in Zaventem.

(Lees verder onder de foto.)

Dokter Niek Tytgat is aeromedical examiner.
Getty Images Dokter Niek Tytgat is aeromedical examiner.

Minder geurzin, meer winderigheid

Het is een feit dat een vliegtuig een ongewone omgeving is voor een mensenlichaam. De luchtdruk in zo’n vliegende doos is gelijkaardig aan die op de top van een berg van zo'n 2.400 meter. Het zuurstofgehalte van die lucht ligt zo’n 2% lager dan die op zeeniveau. En de vochtigheid in de cabine is bijna de helft lager dan die van thuis (15 tot 20% t.o.v. minstens 30% in huis, volgens de World Health Organization). Vooral op het zuurstofgehalte in je bloed hebben die omstandigheden een effect, wat dan andere lichaamsfuncties aantast. Daarnaast kunnen onder andere je zintuigen en je huid gevolgen ondervinden.

Had je bijvoorbeeld ooit al het gevoel dat je zicht minder goed was op het vliegtuig eens de lichten dimden? Dat is omdat het lagere zuurstofgehalte en de drogere lucht je ogen aantasten. “Echte nachtblindheid zal het niet veroorzaken”, zegt dokter Tytgat, “maar bij mensen die al nachtblindheid hebben, kan een lagere hoeveelheid zuurstof in het lichaam voor een nog iets slechter zicht zorgen. De drogere lucht kan ook je ogen gaan uitdrogen, waardoor je zicht iets troebeler kan worden.” 

In de lucht ervaar je minder smaak én minder geur

dr. Niek Tytgat

Ook je smaakzintuig presteert minder goed in de lucht. De combinatie van lagere luchtdruk met lagere vochtigheid in een cabine kan de gevoeligheid van je smaakpapillen tot zo'n dertig procent verminderen. “Je ervaart in de lucht inderdaad minder smaak én minder geur”, bevestigt Tytgat. “Je neus speelt bij je smaakbeleving in de lucht zelfs de grootste rol. Want je hebt vijf smaken, maar veel meer geuren, en die zijn ook belangrijk voor je smaakbeleving. Die lagere hoeveelheid zuurstof in je lichaam en vooral de drogere lucht in de cabine zijn de boosdoeners: die laatste droogt je neusslijmvliezen uit, wat ertoe kan leiden dat de zenuwvezeltjes in je neus minder prikkels registreren.” Luchtvaartmaatschappijen zijn daardoor zelfs genoodzaakt om het voedsel dat ze op hun vliegtuigen serveren, extra goed te kruiden. 

Maar dat je minder geuren registreert op een vliegtuig, is een godsgeschenk. Want een ander effect van vliegen? Dat is winderigheid. “In je maag en darmen zit lucht en in een vliegtuig zet die lucht uit, wanneer de luchtdruk daalt”, zegt Tytgat. “Nam je ooit al een flesje water mee op de vlucht? Dat bevat ook lucht en zet dus ook uit, omwille van hetzelfde principe.” En die lucht die uitzet in je maag en darmen darmen, moet natuurlijk ergens naartoe. Jammer genoeg. 

Minder alcohol, meer lippenbalsem

Heel vaak staat een lagere tolerantie voor alcohol ook in het lijstje van vliegeffecten. Je lichaam zou in de lucht gedehydrateerd raken, waardoor je sneller dronken zou worden. Maar dat wil Tytgat nuanceren. “Als je op een vliegtuig sneller onder invloed van alcohol bent, ligt dat hoogstwaarschijnlijk niet daaraan. Wel is het aan andere, externe factoren te wijten: je bent gestresseerd, omdat je niet houdt van vliegen of bent vermoeid, omdat je vroeg op moest voor je vlucht. Die factoren kunnen je gevoeliger maken voor alcohol.”

Nog een frequent vermeld effect van vliegen: een drogere huid. Je kan maar beter genoeg smeren op een vliegtuig, lezen we vaak. Tytgat bevestigt dat de drogere lucht in een vliegtuig inderdaad tot een drogere huid en drogere lippen kan leiden. “Bovendien wordt de lucht in de cabine constant ververst, waardoor er een soort van koude tocht circuleert. Ook geen pretje voor je huid.” Lippenbalsem en crèmes kunnen je op de vlucht tijdelijk comfortabeler doen voelen, maar zijn verder volgens Tytgat niet noodzakelijk. Want na de landing herstellen je huid en lippen zich vanzelf heel snel.

De lijst met kleinere, maar merkbare ongemakken is best lang. Tytgat soms ook nog op: benen die opzwellen of pijn aan de oren of sinussen door de lagere luchtdruk. Zelfs tandpijn kan een gevolg zijn van de lagere luchtdruk (heb je een gaatje in je tand, dan kan de lucht in dat gaatje gaan uitzetten) en ook spier- en gewrichtspijn door de oncomfortabele zitjes komen vaak voor. 

Minder zuurstof in je bloed ...

Maar het belangrijkste effect van vliegen is wel de lagere hoeveelheid zuurstof in je bloed. Door de lagere luchtdruk in een vliegtuigcabine, kan de hoeveelheid zuurstof in je bloed met zo’n zes tot vijfentwintig procent dalen. Voor patiënten met hart- of longproblemen kan die daling een risico vormen, voor gezonde passagiers evenwel niet. Zelfs als zij frequent vliegen, vormt die zuurstofdaling in hun bloed geen probleem, zegt Tytgat. “Mensen die in een bergdorp leven op 4.000 meter hoogte, kunnen ook perfect hun leven leiden. Je lichaam compenseert dat tekort aan zuurstof door meer rode bloedcellen aan te maken. Zo kan de weinige zuurstof die er is, sneller getransporteerd worden.”

Het kan dat je na een lange vlucht iets meer moeite hebt om een sprintje te trekken naar de bagagehal

dr. Niek Tytgat

Maar dat tekort aan zuurstof in het bloed, ook wel hypoxie genoemd, ligt wel aan de basis van sommige lichamelijke effecten die je tijdens een vlucht ervaart. Vermoeidheid, bijvoorbeeld. “Met de zuurstof in je bloed, creëert je lichaam energie”, vertelt Tytgat. “Daardoor kan het dat je je tijdens een vlucht sneller loom zal voelen. Veel kans dat je daar echt iets van merkt is er natuurlijk niet, want op een vliegtuig doe je niet veel meer dan in een stoeltje zitten. Als je toch kortademig zou worden, zou dat eerder het gevolg zijn van de lagere hoeveelheid zuurstof in de cabine. Het zou wel kunnen dat je, na een lange vlucht van zes uur bijvoorbeeld, iets meer moeite hebt om een sprintje te trekken naar de bagagehal.” Tytgat benadrukt dat je lichaam na de vlucht heel snel recupereert. En dat meerdere factoren hier meespelen, waaronder de vermoeidheid die je vaak al voelt van het reizen an sich. 

... en meer huilen?

Sommige bronnen schrijven dat hypoxie ook een effect op je gemoed kan hebben. Een vaak aangehaalde anekdote is dat je in een vliegtuig emotioneler bent en daardoor sneller huilt om de films die je op de vlucht bekijken. Andere studies tonen aan dat hypoxie angstgevoelens en andere negatieve emoties kan doen toenemen en dat het je vatbaarder maakt voor stress. Maar Tytgat nuanceert: “Ik heb zelf nog nooit iets opgevangen over zulke effecten. Het is zeker mogelijk dat je emotioneler bent op een vlucht, maar dat zal dan eerder te wijten zijn aan een combinatie van factoren. Je ervaart op zo’n vlucht wat stress, bent vermoeid, ervaart oorsuizen, opgeblazen darmen, je bent geïrriteerd door de mensen rondom je. Dan is het niet vreemd dat je prikkelbaarder bent.”

Een zwakker immuunsysteem?

Een studie van de universiteit van Keulen, waarbij tien deelnemers dertig minuten aan de omstandigheden van een commerciële vlucht onderworpen werden, suggereert daarnaast dat hypoxie een effect kan hebben op je immuunsysteem. “Als mensen na een vlucht nu een verkoudheid of griep oplopen, geloven ze dat de verandering in klimaat de oorzaak is. Maar misschien ligt dat aan die verandering in ons immuunsysteem”, zei professor Jochen Hinkelbein van de universiteit van Keulen aan de BBC. “We moeten dat nog beter onderzoeken.”

Als je op een vlucht corona krijgt, is dat veel waarschijnlijker het gevolg van contact met een besmette persoon, dan van hypoxie die je immuunsysteem aantast

dr. Niek Tytgat

Dokter Tytgat gelooft dat áls vliegen een effect op ons immuunsysteem zou hebben, dat opnieuw meer te wijten zal zijn aan alle andere, externe factoren die bij reizen komen kijken, dan aan hypoxie. “Dat effect is zo klein dat ik het verwaarloosbaar zou durven noemen. Als je op een vlucht corona krijgt, zal dat veel waarschijnlijker het gevolg zijn van direct contact met een besmette persoon, dan van hypoxie die je immuunsysteem aantast en je zo vatbaarder maakt.”

Er is wat dat betreft bovendien een geruststellende factor: de lucht in een vliegtuig is relatief veilig en schoon. Die wordt in een uur zo’n twintigtal keer gefilterd door zogenaamde Hepa-filters. Die worden ook in ziekenhuislaboratoria gebruikt en houden bepaalde bacteriën en virussen tegen. “Het is sowieso een en-enverhaal”, zegt Tytgat. “Het kan natuurlijk dat je corona oploopt, wanneer je met driehonderd man in een kleine cabine kruipt. Maar het vliegen zelf zal dan hoogstwaarschijnlijk niet de boosdoener zijn.”

Lees ook:

Hoe veilig is vliegen in coronatijden? “Lucht in een vliegtuig is even zuiver als die in een operatiekwartier”

Visualisatie toont hoe makkelijk virussen zich in vliegtuigen verspreiden. Dit zijn mogelijke remedies

Mondmaskers tot eind augustus verplicht in vliegtuigen Brussels Airlines




2 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • François Defosse

    Je lichaam went eraan. Piloten vliegen hun hele leven.

  • Walter Corneel

    Wat gaan ze ons nog wijsmaken de lucht in een vliegtuig is en blijft ongezond gewoon omdat lage kosten maatschappijen het niet nauw nemen met het vervangen van filters