Exclusief voor abonnees

Slaapproblemen zijn niet zelden te wijten aan apneu: “Dat is een sluipmoordenaar. Apneu put je volledig uit”

Professor Johan Verbraecken (UZA).
Steven Richardson Professor Johan Verbraecken (UZA).
Zo’n vijfduizend mensen per jaar komen bij hem slapen, hun hoofd beplakt met kabels die verdwijnen in een doosje op hun buik. Om vervolgens een nacht lang te worden gemonitord. Professor Johan Verbraecken (slaapkliniek Antwerpen): “Te weinig slapen is de ziekte van deze tijd. Het is een mythe dat je kan blijven functioneren op te weinig slaap, dat je je lichaam in dat systeem kan dwingen.” De regels rond gezonde slaap uitgelegd.

Professor dr. Johan Verbraecken is medisch coördinator van het Slaapcentrum UZA. Hij bouwde de unit mee uit in de jaren 90. “Toen ik begon, hadden we enkele bedjes op de afdeling psychiatrie. We hadden zo’n EEG-schrijver (elektro-encefalogram) met papier en inkt. Nu hebben we een eigen afdeling waar elk jaar 5.000 moeilijke slapers passeren en is alles gecomputeriseerd. Om maar te zeggen dat slapen voor veel mensen een probleem is, met alle gevolgen vandien.”

“Slapen is zoveel meer dan gewoon in je bed liggen, je ogen dichtdoen en ze de volgende dag weer openen. Het is belangrijk voor je lichaam, je immuunsysteem, je brein en je energiehuishouding. Als je zo’n dag hebt waarop niets lukt, als je een zeurende pijn voelt die komt en gaat, als je door vreetbuien overvallen wordt... Dan bestaat de kans dat je probleem in bed ligt en verbonden is met slecht slapen.”

Wat is de meest gehoorde klacht in uw slaapcentrum?

“De meeste mensen kloppen bij ons aan omdat ze snurken. Het ronkende geluid van een snurker kan 90 decibel halen, dat is een zware vrachtwagen die voorbijrijdt. Hun partner of omgeving heeft daar genoeg van en zegt: ‘Doe er iets aan’. Soms is er ook bezorgdheid omdat er samen met snurken sprake kan zijn van apneu (ademstilstand tijdens de slaap). We kunnen die patiënten helpen met een neusstrip of -spray, een beugel, een operatie, een neusmasker... Er zijn verschillende oplossingen mogelijk.”

“Voor wie eraan lijdt, is slaapapneu een groot probleem. Die mensen zien echt wel af. Je ademhaling stopt voor minstens tien seconden, en dat zo’n tien tot twintig keer per uur, of zelfs meer. Je kan je wel voorstellen dat dit niet zo gezond is. Die mensen zijn vaak volledig uitgeput omdat ze al jaren niet meer doorslapen. Ik noem apneu weleens een sluipmoordenaar.”

“Andere klachten zijn vager: moe opstaan, de hele dag slaperig zijn, hoofdpijn bij het opstaan, concentratieproblemen… De lijst is lang, en het vraagt telkens onderzoek om uit te vinden wat er net aan de hand is. Sommige klachten hebben een medische oorzaak, maar veel begint bij een ongezonde levensstijl. Mensen drinken te veel alcohol, zijn te zwaar, bewegen te weinig, drinken te veel koffie...”

Kan u iets doen tegen slapeloosheid?

“In eerste instantie geven we adviezen en leefregels mee. Insomnialijders zijn erg gebaat bij een goede slaaphygiëne. Dat betekent dat je oog hebt voor wat je slaap beïnvloedt. Zij vermijden beter tv-kijken in de slaapkamer, laat eten, alcohol drinken voor het slapen, op steeds wisselende uren gaan slapen en opstaan... Een goede levensstijl is al een mooi begin voor een deugddoende nachtrust.”

“Naast insomnia is er een kleine groep met hypersomnia: mensen die áltijd zouden kunnen slapen, te pas en te onpas, die zich niet wakker kunnen houden. Dat kan genetisch zijn, gelinkt aan depressie of aan chronisch vermoeidheidssyndroom. Het kan meerdere oorzaken hebben, en ook voorkomen in combinatie met apneu. Maar vaak ligt ook hier een slechte slaaphygiëne aan de basis: te lang opblijven, niks willen missen, beknibbelen op de bedtijd en uiteindelijk niet meer uitgeslapen geraken. Het is de ziekte van deze tijd.”

Vanuit evolutionair oogpunt is het niet zo slim dat we slapen, want dan zijn we erg kwetsbaar.

“Klopt. Tijdens je slaap zakt je lichaamstemperatuur naar het laagste punt, wat zonder de hedendaagse luxe van huizen en donsdekens tot onderkoeling zou kunnen leiden. Ook het wegvallen van de waakzaamheid maakt je kwetsbaarder. Elke vijand of elk wild dier kon vroeger je grot binnenwandelen en je verrassen. Er wordt wel aangenomen dat mensen toen anders sliepen, in korte fases, en dat ze voor elkaar een oogje in het zeil hielden. Een hele nacht doorslapen is een relatief nieuw patroon. Maar afgezien daarvan heeft de natuur de risico’s van het slapen altijd aanvaard, omdat de voordelen zoveel groter waren. Slaap is belangrijk voor je lichamelijke herstel. Je spieren ontspannen, je hartslag vertraagt, je stofwisseling draait lager terwijl je groeihormoon aanmaakt. Je laat je lichaam recupereren om er de volgende dag weer tegenaan te gaan.”

Waarom heb ik zoveel meer honger als ik slecht heb geslapen?

“Slaaptekort zou de eetlust stimuleren omdat het de ghrelinespiegel verhoogt, het hormoon dat je een hongergevoel geeft. Tegelijkertijd verlaagt het de leptinespiegels, het hormoon dat voor je verzadigingsgevoel zorgt. Wie moe is, gaat meer eten en blijft eten omdat het verzadigingsgevoel niet wordt opgemerkt. Dat zou obesitas kunnen veroorzaken, wat dan weer een risicofactor is voor diabetes. Meerdere studies tonen een verband aan tussen de slaapduur en de slaapkwaliteit enerzijds, en de body mass index. Goed slapen is essentieel voor je energiehuishouding.”

Ook je brein heeft slaap nodig. Iedereen merkt wel dat je na een slapeloze nacht moeite hebt met je geheugen, om je te concentreren, om nieuwe dingen te leren.

“Het brein gebruikt de slaaptijd om de informatie van overdag te filteren en te verwerken: wat onthouden we en wat niet? En waar klasseren we het? Slaap bestendigt je geheugensporen, zorgt ervoor dat herinneringen en nuttige informatie dieper in de hersenen worden vastgelegd. Daarom is een nachtje doorstuderen of kiezen voor een kort hazenslaapje meestal geen goed idee. Je slaap moet alle verschillende fasen doorlopen om efficiënt te zijn. Je procedurale, probleemoplossende geheugen heeft nood aan rem-slaap. Je declaratieve geheugen voor gebeurtenissen en feiten, is vooral gebaat bij een non-remslaap.”

Slapend verwerken we ook emoties.

“Slaap speelt zeker een rol in je emotionele huishouding. Wie niet genoeg heeft geslapen, is prikkelbaar en gevoeliger, is ook geneigd om problemen uit te vergroten en zaken negatiever te zien dan ze zijn. Goed uitgeslapen zijn versterkt net de positieve emoties.”

U wijdt een volledig hoofdstuk in uw boek aan dromen.

“Voor alle duidelijkheid: we houden ons niet bezig met droomduiding, maar een droom is een inkijkje in je onbewuste, een film gedraaid door je eigen brein. Die kan een tipje van de sluier oplichten over hoe je in elkaar zit.”

“Dromen zijn belangrijk bij het omgaan met emoties. Als een gevoel bij een gebeurtenis zo heftig was dat je het overdag niet hebt kunnen verwerken, dan gebeurt dat in de remslaap. Dromen bevatten levendige beelden van pijnlijke situaties die je hebt beleefd. Door ze opnieuw te beleven, maak je ze minder stresserend. Elke nacht dromen we anderhalf tot twee uur. Dat komt overeen met een vijftal dromen van 5 tot 45 minuten. Per jaar dromen we een maand.”

Ook verbonden aan slapen: geeuwen. Dokter, waarom geeuwen we?

“We vermoeden dat een geeuw een reflex is om de slaap tegen te gaan, of om de temperatuur in het brein te laten dalen. Als je naar huis rijdt na een lange werkdag zegt zo’n geeuw: ‘Let op, wakker blijven, anders gebeuren er ongelukken.’

Je kan ook geeuwen van verveling, want dan neemt de waakzaamheid af, of van honger. Het is een soort oerreflex, alle dieren doen het. En als iemand begint, volgt de rest. Dat hebben we ook allemaal ooit ervaren.”

U hebt het ook over dat eeuwige probleem: kinderen en slapen. Van toverzand in de ogen tot eindeloos voorlezen, het is niet evident om hun oogjes dicht en snaveltjes toe te krijgen.

“Laat ik meteen de vinger op de wonde leggen. Los van mogelijke medische problemen is een kind dat niet wil slapen toch vaak een kwestie van ouders die te veel toegeven aan de grillen van hun peuter. Een kind moet léren om goed te slapen: alleen, zonder de ouders erbij.”

“Natuurlijk doet een kind alles om papa of mama bij zich te houden — hartverscheurend huilen en roepen — want het vooruitzicht op een nacht alleen in het donker zal niet prettig zijn. Alles wat zekerheid en veiligheid biedt, kan hierbij helpen: dekentje, knuffel, deur op een kier… Voer ook een slaapritueel in, en voer dat elke dag op dezelfde manier uit: naar het toilet gaan, eventueel in bad, tanden poetsen, nog een slokje water drinken, een boekje lezen, en dan in bed. Als je kind in bed ligt, blijf je er in het begin naast zitten en vervolgens probeer je telkens wat meer afstand te nemen. De volgende keer kan je wat verder weggaan van het bed, vervolgens in de deuropening gaan staan en ten slotte in de andere kamer blijven en het kind alleen laten. Het kan een langdurig proces zijn, maar je moet even doorbijten. Ik begrijp dat het verleidelijk is als je zelf heel moe bent om te zeggen: ‘Kom, we nemen de kleine bij ons en dan zijn we van het gekrijs af’. Maar op lange termijn is het geen goed idee.”

Wat is volgens u het grootste misverstand rond slaap?

“Dat je met minder slaap ook nog functioneert, dat je het altijd kan inhalen. Ik krijg hier mensen over de vloer, vaak zelfstandigen, die zeggen: ‘Ik heb altijd hard gewerkt, was nooit moe. Nu plots lukt me dat niet meer, wat is er aan de hand?’ Het is een mythe dat je kan blijven functioneren op te weinig slaap, dat je je lichaam in dat systeem kan dwingen. Te weinig slapen kan je een tijd volhouden, maar op den duur wordt het slaaptekort zó groot dat je het zelfs met uitslapen niet meer goedmaakt. Concreet: je kan geen tien jaar lang een uur te weinig slapen. Dat wreekt zich.”

Vier fases van (goede) slaap

Slaap kent vier fasen die samen een cyclus van ongeveer 90 minuten vormen. Als je inslaapt, is er sprake van sluimeren, wat na een paar minuten overgaat in lichte slaap. Na ongeveer een halfuur volgt de diepe slaap

Deze fases, die samen een uur duren, vallen onder de non-rem-slaap. Daarna volgt de remslaap (rapid eye movement, de snelle oogbewegingen die we dan maken), gekenmerkt door een snelle hersenactiviteit die dicht aansluit bij de waaktoestand. Het is in deze fase, die ongeveer 30 minuten duurt, dat we dromen. In totaal doorlopen volwassenen op één nacht drie tot vier cycli van 90 minuten, waarin de genoemde slaapfases elkaar opvolgen.
Uit: ‘SOS Slaap’

Johans slaapritueel

“Ik ben geen voorbeeldige slaper. Ik werk dikwijls heel laat en ga dan van de computer recht mijn bed in. Voor de mensen thuis: niet doen! Maar gelukkig val ik zelf onmiddellijk als een blok in slaap en sta ik elke dag om zeven uur weer fris op. Mijn kamer is niet verduisterd; ik laat het licht binnenkomen om een natuurlijk ritme te voelen, maar draag wel een oogmasker. Mijn gsm is mijn wekker en die leg ik ver van het bed, zodat ik moet opstaan om hem af te zetten. Er wordt niet gesnoozed ten huize Verbraecken.”

We liggen vaak wakker ’s nachts, en de uiteenlopende redenen en oplossingen daarvoor houden ons bezig. De beste stukken over slapen en slaapproblemen lees je in dit dossier.

Maar liefst 1 op de 2 Vlamingen slaapt slecht, maar: “Wees gerust. Iedereen kan opnieuw leren slapen”

Middeltjes tegen snurken: wat helpt nu echt?

Deze vijf dingen maken écht een verschil voor je slaap, zegt slaapexperte UZ Gent




9 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • DIRK VAN DESSEL

    Ik heb apneu en heb vruchteloos geprobeerd met dat "masker" op te slapen, men zweet er onder en het verschuift tijdens het omdraaien.....

  • raymond dresen

    neem gewoon cannabisolie en weg apneu's en al de rest van medicatie. weg met dat ellendig masker s'nachts en toch superfit opstaan. CBD is mijn redmiddel. Ik had ook hoge bloeddruk en nam hiervoor medicatie met al zijn nevenwerkingen. Door CBD olie te gebruiken is mijn bloeddruk perfect en geen last van apneu's. Ik kan het iedereen aanraden.

  • paul van de velde

    Ik weet nu niet wat hij vraag maar 5000 x 25€ = 125000€ x 42,33 = 5297500 Bf Die man wordt slapend rijk.

  • Mathieu Vandelook

    Idem dito hier, ook een sterk vermoeden van apneu maar in het slaaplabo vonden ze zogezegd niks. Aan de andere kant, het was toen 30 graden, geen airco, je moet verplicht een t-shirt aandoen en terwijl heb je ook nog eens 50 draden over heel je hoofd en lichaam hangen. Ik ben zelf een zijslaper maar kon vanwege die draden niet anders dan op mijn rug slapen. Al bij al heb ik daar misschien 3 uur geslapen, ik vraag mij serieus af of dat genoeg is voor een grondige analyse.

  • Abdelmalik Malik

    Die slaaponderzoek trekt op niks,ze luisteren niet echt naar de probleem die je hebt