Exclusief voor abonnees

Neem je beter geen hoestsiroop en helpt vitamine C? Huisarts scheidt feiten van fabels over je verkoudheid

Beeld ter illustratie.
ANP XTRA Beeld ter illustratie.
Niezen, hoesten, rochelen en snuiten: het gure weer buiten is perfect voor de meest voorkomende virusinfectie in onze streken. Hoe loop je een verkoudheid op? En hoe kun je er het vlugst weer vanaf geraken? We vroegen het aan dr. Sofie Lemmens, de charmante arts die de stethoscoop hanteert in 'Is er een dokter in de zaal?'

"Verkoudheid is een misleidend woord", zegt dr. Lemmens. "Want van de kou krijg je op zich geen verkoudheid. Dat je ze meer in deze tijd van het jaar ziet, komt doordat we veel samen binnen zitten, in omgevingen waar die virussen zich goed voelen. De centrale verwarming staat aan, we krijgen minder zonlicht en ook minder vitamine D, die belangrijk is voor onze afweer."

Dus temperatuur speelt geen rol?

"Kou of plotse afkoeling kan je weerstand wel verminderen. Het maakt je vatbaarder voor infecties. Het blijft een slecht idee om schaars gekleed in de vrieskou rond te lopen."

Moet je met een verkoudheid naar de dokter?

"Verkoudheden zijn virale infecties van de bovenste luchtwegen en virale infecties moeten wij zelf klaren. Ons immuunsysteem moet die opruimen. Dat vraagt veel energie van het lichaam, dus rust is de boodschap. Het is geen goed idee om intensief te sporten of te weinig te slapen. Rusten en uitzieken is de hoeksteen van de behandeling."

Van kippensoep tot vitamine C: het zijn eerder doekjes voor het bloeden. De geneeskunde staat dus eigenlijk machteloos?

"Het is inderdaad je lichaam dat het harde werk doet. Hoestsiroop of neusdruppels zijn louter comfortzorg. Je maskeert er de symptomen mee, maar je geneest er niet van. Het psychologische aspect is natuurlijk ook belangrijk. Mensen hebben graag het gevoel dat ze iets kunnen doen. Dat geldt evengoed voor de arts. Wij geven ook liever iets mee dan de patiënt met lege handen naar huis te sturen."

Klopt het dat je beter geen hoestsiroop neemt?

"Ik weet wel dat sommigen zeggen: dan ga je minder ophoesten en de slijmen binnenhouden. Maar dat is een fabeltje. De hele nacht wakker liggen van een ellendige prikkelhoest is ook niet bevorderlijk voor het genezingsproces."

Wat als de verkoudheid 'zakt'?

"Dat 'zakken' is ook zoiets dat in de volksmond wordt gezegd Een banale verkoudheid kan inderdaad evolueren naar een infectie van de lagere luchtwegen: je hebt dan bronchitis. Het is echter niet omdat je hoest, dat het sowieso op een infectie gaat van de lagere luchtwegen. Die typische zeehondenhoest of blaffende hoest heb je bijvoorbeeld ook bij een ontsteking van het strottenhoofd. Bij bronchitis ben je korter van adem. Je piept en je bromt, je hebt koorts en voelt je meestal ook zieker."

Wanneer is antibiotica nodig?

"Bij een verkoudheid is dat absoluut niet aangewezen, bij bronchitis meestal ook niet. Antibiotica hebben pas zin als de infectie bacterieel is. Meestal gaat het om een bacteriële bijbesmetting, doordat je afweersysteem zwakker is als je verkouden bent. Als we klinische redenen hebben om te denken dat het een longontsteking is, geven we ook antibiotica. Een longontsteking is meestal bacterieel van aard."

Geel of groen: de kleur in je zakdoek zou iets zeggen over je verkoudheid.

"Je hoort weleens dat groen snot wijst op een virus en geel op een bacterie. Of was het nu omgekeerd? (lacht) Uit studies blijkt in elk geval dat dat geen criterium is. Het is niet wetenschappelijk onderbouwd."

Sport zou dan weer verkoudheden voorkomen.

"Dat klopt, want sport versterkt de afweer. Het maakt deel uit van de verstandige dingen die helpen je immuunsysteem zo sterk mogelijk te maken: gezond eten, veel bewegen, genoeg slapen..."

Wat kan je voor de rest nog doen?

"Je handen wassen - hoewel de meeste besmettingen via speekseldruppels in de lucht gebeuren. Onderschat de explosieve kracht van niezen niet. En voor de rest: niet bang voor de gezonde open lucht zijn. Als hun kind ziek is geweest, vragen mama's mij vaak een briefje om het binnen te laten houden tijdens de middagpauze. Dat is juist wat je niet moet doen. Laat ze naar buiten gaan, weg uit die besmette klas!"

(lees verder onder de foto)

Sofie Lemmens is de 'huisarts' van 'Is er een dokter in de zaal?'
Joel Hoylaerts / Photo News Sofie Lemmens is de 'huisarts' van 'Is er een dokter in de zaal?'

Juist of fout?

Je raakt niet snel verkouden van te kussen

In tegenstelling tot wat je instinctief aanvoelt bij het uitwisselen van lichaamsvochten, blijkt kussen niet eens zo besmettelijk. Volgens onderzoek zijn er 8.000 keer meer virussen nodig om door speeksel besmet te worden dan door virussen in de lucht, die vooral via neus en ogen binnendringen. Ook op de vingers zitten meer ziekteverwekkers dan in de mond.

Je neus optrekken is schadelijk

Hoewel niet erg elegant en buitengewoon geschikt om je naasten uit hun vel te doen springen, is het herhaaldelijk ophalen van je neus niet per se een slecht idee bij een verkoudheid. Volgens sommigen is het zelfs beter dan keurig in een zakdoek snuiten. Daardoor pers je het slijm namelijk in de hoofdholten, met een hogere kans op ontsteking van oren of sinussen. Door je neus op te halen, zuig je het slijm en de virussen weg. Je spuugt ze uit of slikt ze in, waar ze in het zure maagsap geen schijn van kans maken.

Vitamine C helpt niet tegen een verkoudheid

Elke dag 200 mg extra vitamine innemen, blijkt 'gewone' mensen niet tegen verkoudheid te beschermen - zo blijkt onder meer uit een analyse van diverse onderzoeken die is verschenen in The Cochrane Library. Bij marathonlopers of mensen die in de kou zware inspanningen leveren, zoals lange-afstandskiërs, zou het vreemd genoeg de kans op een verkoudheid wél halveren.

Longen zo groot als half tennisveld

Het ademhalingsproces is voor het eerst beschreven in 1243, door de Arabische arts Ibn Al-Nafis. De luchtwegen bestaan uit de neusholte en bijholten, de mondholte, het slokdarmhoofd (farynx), het strottenhoofd (larynx), de luchtpijp (circa 12 centimeter lang) en de longen. Die laatste zijn een orgaan dat buitengewone prestaties neerzet. Samen hebben de longen zo'n 300 tot 500 miljoen holle ruimtes: de longblaasjes. Om elk longblaasje zitten minuscule bloedvaatjes die de zuurstof opnemen uit de lucht die je inademt. Bij het uitademen geven ze koolstofdioxide terug, een afvalstof van het lichaam. Liefst 70% van de afvalstoffen wordt dankzij de ademhaling uit ons lichaam verwijderd, de rest via ontlasting en zweten.
De longbaasjes hebben een totale oppervlakte van 70 vierkante meter, vergelijkbaar met de helft van een tennisveld. Je linkerlong is met haar twee lobben kleiner dan de rechter (drie lobben), waarin ruimte voor het hart is uitgespaard.

(lees verder onder de foto)

shutterstock

• 2 dagen duurt het voor je na besmetting verkouden wordt.

• 18 dagen hoest je gemiddeld als je een verkoudheid hebt.

• Volgens onderzoek hebben mensen met koude voeten 10% meer kans op een verkoudheid.

• 40.000 druppels verspreid je in de lucht als je niest. Als je hoest, zijn dat er maar ongeveer 3.000. De hoogste 'niessnelheid' die werd opgemeten, was 165 km/u.

• Meer dan 200 virustypes kunnen verkoudheid veroorzaken. Vandaar dat er nog geen vaccin tegen bestaat. Als je een verkoudheid hebt gehad, ben je immuun voor dat bepaalde virus maar niet voor andere. Je kunt dus gemakkelijk meerdere verkoudheden per jaar krijgen.

Gemiddeld aantal verkoudheden per jaar

Volwassenen: 2 à 4
Kinderen: 6 à 10

50-plussers hebben gemiddeld maar half zoveel verkoudheden als tieners. Dat komt doordat ze tijdens hun leven vaker in aanraking zijn gekomen met verkoudheidvirussen en dus meer antistoffen aangemaakt hebben.

Wij bundelen alle adviezen van experts over voeding en beweging binnen Jouw Gezondheid.

Op gewicht blijven of afvallen, zonder jezelf van alles te ontzeggen? Diëtiste Sanne Mouha geeft raad: “Verdeel je calorieën slim over de dag”

Topdokter veegt de vloer aan met voedingsmythes: “We zijn niet allemaal glutenintolerant. En drink vooral melk, ook als je geen lactose verteert

“Ik wil vet verliezen, maar ook spieren opbouwen”: Lieven Maesschalck en zijn team beantwoorden al je fitnessvragen