Exclusief voor abonnees

Iets slecht gegeten op reis? “Spuitwater of ijskoud water drinken kan je maag en darmen nog meer irriteren”

Kraanwater in Afrikaanse, Zuid-Amerikaanse of Aziatische landen vormt vaak al een probleem voor ons, omdat er bacteriën en virussen in circuleren waarvoor wij niet immuun zijn, maar de lokale bevolking wel
Shutterstock Kraanwater in Afrikaanse, Zuid-Amerikaanse of Aziatische landen vormt vaak al een probleem voor ons, omdat er bacteriën en virussen in circuleren waarvoor wij niet immuun zijn, maar de lokale bevolking wel
Buikkrampen, diarree en/of braken... Tijdens de zomer verhoogt het risico dat je een voedselvergiftiging oploopt aanzienlijk. Kun je het voorkomen? En wat doe je als je ‘iets verkeerds’ hebt gegeten? Dirk Devroey, huisarts en professor huisartsgeneeskunde aan de VUB, weet raad.

Eerst en vooral wil professor Devroey een misverstand uit de wereld helpen: “In de volksmond verwijst men vaak naar voedselvergiftiging terwijl men een voedselinfectie bedoelt”, zegt hij. “Voedselvergiftiging loop je op als je vergiftigd bent door toxische stoffen die niet-moedwillig in het voedsel zitten. Door bijvoorbeeld vliegenzwammen of vlierbessen te eten, kun je heel ziek worden of zelfs sterven. Maar meestal bedoelt men een voedselinfectie door het eten of drinken van voedsel met ziekmakende micro-organismen, zoals bacteriën, virussen, schimmels of parasieten. Soms word je ziek door de kiemen zelf, soms door de toxische stoffen die ze afscheiden. Belangrijk om te weten is dat die ziekmakende stoffen niet alleen in bedorven voedsel zitten, maar ook in verse voeding.”

Als zelfs verse voeding je ziek kan maken, hoe weet je dan of iets veilig is om op te eten?

Devroey: “Honderd procent zeker ben je nooit, maar er zijn wel factoren die op een hoger risico kunnen duiden. Vaak zeggen mensen: ‘Ik ben op reis geweest en denk dat ik iets verkeerds gegeten heb.’ In onze buurlanden is het risico daarop echter beperkt. In Afrikaanse, Zuid-Amerikaanse of Aziatische landen maak je meer kans. Kraanwater vormt in die regio’s vaak al een probleem voor ons, omdat er bacteriën en virussen in circuleren waarvoor wij niet immuun zijn, maar de lokale bevolking wel. Op zich gaat het om banale kiemen waarover je je geen zorgen hoeft te maken, maar je kan er wel diarree of buikkrampen van krijgen. 

Opgewarmde pasta en rijst kunnen besmet zijn met Bacillus cereus, wat ernstige diarree kan geven

Dirk Devroey (VUB)

Rauw voedsel kan dan weer risicovol zijn door de aanwezigheid van de salmonella- en listeriabacterie, zeker bij warme temperaturen. Ook de botulismebacterie, die vooral op bedorven voedsel zit, komt regelmatig voor en kan leiden tot ernstigere ziektesymptomen zoals spierverlamming. Opgewarmde pasta en rijst kunnen dan weer besmet zijn met Bacillus cereus, wat ernstige diarree kan geven. Maar soms komen er geen kiemen of toxische afvalstoffen aan te pas, en hebben mensen gewoon te veel gegeten en/of voeding gegeten die ze normaal niet eten. Ook dan kan je last krijgen van diarree of buikkrampen.”

Welke symptomen kun je linken aan een voedselinfectie?

Devroey: “De meest voorkomende zijn problemen met je maagdarmstelsel: diarree, buikkrampen, braken... Koorts en hoofdpijn kunnen ook optreden. Bij ernstige voedselinfecties begin je mogelijk te ijlen of kamp je met bloederige diarree, spierpijnen, spierverlamming... Meestal merk je de gevolgen van een infectie binnen de één tot drie dagen, en verdwijnen de symptomen vanzelf weer na enkele dagen. Als dat niet zo is of je hebt zeer ernstige klachten zoals bloederige diarree of spierverlamming, neem je het best meteen contact op met de huisarts.”

Bij problemen met het maag-darmstelsel is het belangrijk om vochtverlies te beperken en gehydrateerd te blijven

Dirk Devroey (VUB)

Wat helpt om de symptomen te verlichten?

Devroey: “Bij problemen met het maag-darmstelsel is het belangrijk om vochtverlies te beperken en gehydrateerd te blijven. Voor een gezonde volwassene is vochtverlies doorgaans niet risicovol, maar voor bejaarden en jonge kinderen kan het tot een ziekenhuisopname leiden. Soms redeneren mensen: ‘Als ik niet drink, verdwijnt de diarree sneller’. Dat kan kloppen, maar je bent wél volledig uitgedroogd, wat nefaster is. Drink dus veel plat water op kamertemperatuur. Spuitwater of ijskoud water drinken is een minder goed idee, omdat die het maag-darmstelsel nog meer irriteren en tot meer darmkrampen leiden. Een zout-oplossing zoals ORS (rehydratatiemiddel voor baby’s en jonge kinderen, red) kan ook soelaas bieden. Wie dit niet bij de hand heeft, kan ook overleven met cola en een zak zoutchips: hierin zitten zouten, suikers en vocht om je er weer bovenop te helpen. Sportdranken met zouten kunnen eventueel ook.”

Niet alleen op reis, maar ook thuis kun je een voedselvergiftiging oplopen. Hoe kun je dit voorkomen?

Devroey: “Op reis vermijd je best kraanwater, ijsblokjes in dranken, rauw voedsel en koude buffetten. Thuis is het vooral opletten met voeding die lange tijd in de zon heeft gestaan. Vlees voor de barbecue haal je best pas uit de frigo wanneer je het bakt: zo voorkom je dat kiemen zich razendsnel kunnen vermenigvuldigen op je stukje vlees. Ook met pastasauzen ben je beter voorzichtig: een saus urenlang op een zacht vuurtje laten pruttelen, maakt dat het een ideale omgeving is voor bacteriën om zich snel te vermenigvuldigen.” 

Veroorzaken het vaakst voedselinfecties:

• Salmonella
Risicovoeding: zuivelproducten, chocolade, gevogelte, varkensvlees en bereidingen op basis van rauwe eieren.
Incubatietijd: 6 - 48 uur tot 72 uur.
Symptomen: diarree, braken, buikkrampen, hoofdpijn, hoge koorts en/of rillingen.

• Listeria
Risicovoeding: rauwmelkse kazen, rauwe en gerookte zalm, roomijs, boter en fijne vleeswaren (paté, salami, ham).
Incubatietijd: 3 tot 70 dagen.
Symptomen: grieperig met koorts en hoofdpijn, diarree, bloedvergiftiging en/of meningitis.

• E.coli
Risicovoeding: rundsgehakt, rauwe melk, kaas van rauwe melk en rauwe groenten.
Incubatietijd: 3 tot 9 dagen.
Symptomen: waterige en vervolgens bloederige diarree die langer dan een week kan aanhouden.

• Stafylokokken

Risicovoeding: melk, kaas, roomijs, vlees, gevogelte, fijne vleeswaren, vis, bereide gerechten en banketbakkerswaren.
Incubatietijd: 2 - 4 uur.
Symptomen: misselijkheid, hevig braken, buikpijn en diarree.

• Bacillus cereus
Risicovoeding: graanproducten, rijst, deegwaren en aardappelbereidingen.
Incubatietijd: 1 - 6 uur.
Symptomen: droge mond, vermoeidheid, wazig zicht, braken en diarree.

Lees ook:

Vamos a la playa: zo ziet vakantie in Frankrijk, Spanje of Italië er deze zomer uit (+)

Let op voor besmette teken deze zomer: ook als je in Europa reist, heb je deze vaccinaties nodig (+)

Mooie tussenstops, geen tolwegen en goedkoop tanken? Reisexpert adviseert de beste routes om naar Frankrijk, Spanje of Italië te rijden (+)