Hoop voor Alzheimerpatiënten: herinneringen niet onherroepelijk verloren

THINKSTOCK
Wetenschappers gingen er lang van uit dat onze herinneringen opgeslagen worden in de synapsen in onze hersenen. Amerikaanse onderzoekers hebben nu aangetoond dat dat wellicht niet het geval is. En dat is goed nieuws, want dat zou betekenen dat ze bij mensen in een pril stadium van Alzheimer nog teruggehaald kunnen worden.

Synapsen zijn de verbindingen tussen hersencellen, die beschadigd worden door Alzheimer. Tientallen jaren geloofden de meeste neurowetenschappers dat het net op deze plek is dat onze herinneringen opgeslagen worden. Dat zou dus betekenen dat de herinneringen van Alzheimerpatiënten voorgoed verloren gaan.

Maar onderzoekers van de universiteit van Californië in Los Angeles publiceerden hoopgevend nieuws in het vakblad eLife. Diverse experimenten die ze deden met zeeslakken hebben immers bewijs opgeleverd dat dit diepgewortelde idee weerlegt.

"Het klinkt radicaal", schrijft onderzoeker en professor neurobiologie David Glanzman, "maar ons bewijs suggereert dat het langetermijngeheugen niet in de synapsen zit opgeslagen. Het zenuwstelsel lijkt verloren synaptische verbindingen te kunnen regenereren. Als je die verbindingen kan herstellen, kan het geheugen terugkomen. Makkelijk zal dat niet zijn, maar ik geloof dat het mogelijk is."

Als je verloren synaptische verbindingen kan herstellen, kan het geheugen terugkomen. Makkelijk zal dat niet zijn, maar ik geloof dat het mogelijk is

David Glanzman, professor universiteit van Californië

Elektrische schokken

Het team kwam tot deze conclusie na proeven met zeeslakken. In geval van nood vertonen die dieren een defensieve reactie om hun kieuwen te beschermen tegen eventuele schade. De onderzoekers waren vooral geïnteresseerd in de terugtrekreflex en de zintuiglijke en motorische neuronen die voor die reflex verantwoordelijk zijn.

De reactie werd bevorderd door de zeeslakken enkele lichte elektrische schokken toe te dienen. Na een reeks schokken hield de reflex enkele dagen aan, wat erop wees dat de slakken deze ervaring hadden opgeslagen in hun langetermijngeheugen. Volgens Glanzman leidden de elektrische schokken tot de aanmaak van het hormoon serotonine.

Wanneer nieuwe herinneringen worden gevormd, maken de hersenen nieuwe eiwitten aan die helpen bij het creëren van nieuwe synapsen. Maar wanneer dit proces onderbroken wordt, bijvoorbeeld door een hersenschudding of een andere beschadiging aan het zenuwstelsel, worden deze eiwitten niet samengebracht en kan er geen langetermijngeheugen worden gevormd.

Onderzoek op dit soort zeeslak leidde tot het verrassende resultaat.
Wikimedia Commons/Nordelch Onderzoek op dit soort zeeslak leidde tot het verrassende resultaat.

Geen gevolgen voor langetermijngeheugen

"Als je een dier iets aanleert en daarna meteen de eiwitproductie afremt, zal het zich 24 uur later niets herinneren van de training", aldus Glanzman. "Maar als je het dier traint en pas na 24 uur de eiwitten verstoort, herinnert het zich alles. Met andere woorden: eens herinneringen gevormd zijn, heeft het verstoren van de eiwitten geen gevolgen voor het langetermijngeheugen. Dat geldt voor zeeslakken, maar ook voor mensen."

Volgens de onderzoekers verklaart dit waarom mensen zich na een hersenschudding niet kunnen herinneren wat kort daarvoor gebeurde, maar wel wat lang geleden gebeurde.

Bijkomend onderzoek met neuronen van zeeslakken in een petrischaaltje wees uit dat een aantal synapsen door de toevoeging van serotonine verdween, maar dat andere behouden bleven. De onderzoekers konden geen patroon vaststellen. Wel slaagden ze erin de vorming van nieuwe synapsen te bevorderen en verloren herinneringen terug te halen.

Eens herinneringen gevormd zijn, heeft het verstoren van de eiwitten geen gevolgen voor het langetermijngeheugen. Dat geldt voor zeeslakken, maar ook voor mensen

David Glanzman, professor universiteit van Californië

Keerzijde

"Dat wijst erop dat het geheugen niet opgeslagen is in de synapsen maar elders", legt Glanzman uit. "We denken dat het zich in de kern van de neuronen bevindt, al hebben we dat nog niet kunnen bewijzen."

Dit is hoopgevend nieuws voor prille Alzheimerpatiënten. Hun synapsen gaan immers verloren, maar hun neuronen zijn nog intact. Volgens Glanzman kunnen hun verloren gewaande herinneringen mogelijk dus nog teruggehaald worden.

Hun bevinding heeft echter ook een keerzijde, aldus Glanzman. Wetenschappers dachten voorheen dat het redelijk eenvoudig was traumatische herinneringen te wissen. Maar indien die herinneringen in de neuronen opgeslagen zijn, is dat een pak moeilijker.