Exclusief voor abonnees

Hoe voorkom je dat je wordt gestoken door een wesp? En wat als het toch gebeurt?

Het wespenseizoen is weer begonnen.
iStock Het wespenseizoen is weer begonnen.
Wespen zijn ongenode gasten in de zomer. Ze laten zich maar moeilijk verjagen op het terras of als je in de tuin zit. Bovendien kunnen ze lelijk steken. Zo’n wespensteek kan gevaarlijk zijn als je er allergisch op reageert, als je ter hoogte van mond of keel wordt gestoken of meerdere keren. Wat moet je doen direct na een wespensteek? En hoe voorkom je dat je wordt gestoken? Hendrik Moermans van Natuurpunt geeft advies.

Waarom zien we op een bepaald moment in de zomer zoveel wespen rond onze tafel? “De werksters van een wespennest hebben zich tot nu toe beziggehouden met het voeden van de larven en hebben daar een suikerverslaving aan overgehouden”, weet Hendrik Moermans van Natuurpunt. Een nest van 6.000 wespen kan in één week al een half miljoen vliegen en zo’n 130.000 muggen vangen. Tijdens het voeden van de larven in het nest krijgen de werksters zoetstof binnen. “Eind juli, begin augustus zijn de larven poppen geworden en hebben de werksters niets meer om handen. Ze gaan op zoek naar andere bronnen van suikers die ze dan vinden aan onze picknicktafels. Bovendien heeft het warme en droge weer ervoor gezorgd dat veel bronnen van suikers opgedroogd zijn: de bloemen produceren minder nectar. In het vroege voorjaar hebben we sowieso veel minder last van wespen.”

Hoe hou je wespen op afstand?

Vermijd kleding in felle kleuren en zoete parfums. Ook haarlak en geurende zonnecrème kunnen wespen in de war brengen. Dek altijd je drankje af, zeker als je uit een blikje drinkt. Ga niet in de buurt van vuilniszakken zitten. Laat rot fruit niet op tafel liggen en laat geen open flessen met zoetigheid staan. Loop niet blootsvoets buiten, vooral niet in het gras. Let op bij het tuinieren.

En als er wespen in de buurt zijn moet je “kalm en rustig blijven” volgens toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven). “Adem door je neus en sluit je mond, zodat de wesp je daar alvast niet kan steken. Vooral niet slaan. Dan gaat de wesp vanzelf weg. Ik heb nog nooit gehoord van een wesp die zo agressief was dat ze zonder reden begon te steken.”

Wat gebeurt er na een wespensteek?

Het gif wordt in de huid ingespoten. Ter hoogte van de mond en ogen verspreidt het gif zich veel sneller en ontstaat er een grote zwelling. De steek is zeer pijnlijk. De huid is rood, gezwollen en licht verhard. Deze lokale reactie verdwijnt meestal enkele uren na de steek. Bij sommige mensen kan deze plaatselijke reactie uitgesproken zijn. Hiervoor raadpleeg je best je huisarts, die zo nodig medicatie (bv. een antihistaminicum en/of een corticosteroid pil) zal voorschrijven.

Naargelang de plaats waar je gestoken wordt kan de zwelling meer uitgesproken zijn. Dit is het geval bij een steek in het gezicht en de hals. Een steek ter hoogte van de mond of keel kan zo opzwellen dat ademhalen moeilijk wordt.

Bij een bijensteek vind je de angel terug op de plaats waar je bent gestoken. Wespen laten geen angel achter. Een steek van de hoornaar is nog gevaarlijker omdat de angel langer is en zo dieper in de huid kan doordringen, rechtstreeks in een bloedvat. Dit versnelt de reactie. 

Wanneer wordt het gevaarlijk? 

Een allergische reactie kan optreden na één enkele steek. De huid ziet rood, is gezwollen en jeukt (netelroos). De tong zwelt op, ook het strottenhoofd kan opzwellen en zo slikken en ademhalen bemoeilijken. De huid kan blauw kleuren. De bloeddruk daalt, er is sprake van misselijkheid, braken en diarree. Het blokkeren van de luchtwegen en de cardiovasculaire shock kunnen dodelijk zijn.

Zo’n allergische reactie treedt bijvoorbeeld op wanneer je eerder werd blootgesteld aan het gif van wespen. “De overleden vrouw uit Steenokkerzeel was al gesensibiliseerd door voorafgaande blootstelling. In haar lichaam circuleerden al antilichamen tegen het gif. Ze heeft dan de pech gehad om binnen enkele weken opnieuw gestoken te worden. Het gevolg was een anafylactische shock. Zalf met antihistaminica kan helpen. In het slechtste geval moet er een adrenalinespuit recht in het hart gegeven worden”, aldus Jan Tytgat.

Als je gestoken wordt door meerdere wespen kan dit een toxische reactie teweegbrengen. De ernst van de reactie hangt af van het aantal steken. “Tien tot twintig steken is al een gevaarlijk aantal”, weet toxicoloog Jan Tytgat. “Veel hangt af van de hoeveelheid gif die via de huid in de bloedbaan terechtkomt en in het lichaam gaat circuleren. Maar tien tot twintig steken kunnen een algemene toxische reactie veroorzaken, wat wil zeggen dat het gif alle organen effectief binnenkomt. Je kan dan duizelig worden, de bloeddruk en hartslag gaan naar beneden, je kan gaan zwijmelen en in coma raken. Dit is dus veel meer dan lokale pijn.” 

Eerste zorgen na de steek 

Meteen na de prik ontstaat irritatie en pijn. Na een bijensteek blijft de angel achter in de huid en het gifapparaat blijft gif afgeven. Het is dus zaak de angel zo snel mogelijk te verwijderen, met de nagel of door met de botte kant van een mes over de steek te gaan. Gebruik geen pincet, hierdoor zou de gifklier open kunnen gaan en nog meer gif verspreiden. 

Doe je ring(en) af als je gestoken bent in je hand. Maak de plaats van de steek schoon met water en zeep en ontsmet daarna met een ontsmettingsmiddel. Verwarm de huid eerst met een haardroger of warm water en koel nadien met een ijsblokje of icepack. Dit zou de pijn en zwelling sneller doen afnemen. 

Als er alleen een lokale reactie optreedt hoef je verder niets te doen. Neem wel contact op met de huisarts als je meerdere keren gestoken bent, als de zwelling of roodheid uitbreidt of als je koorts krijgt. Er kan dan sprake zijn van een infectie van de wond.

Ga zo snel mogelijk naar de dokter of het ziekenhuis als je in je mond of keel gestoken wordt, omdat de zwelling de ademhaling kan bemoeilijken. Neem een ijsklontje om op te zuigen ter preventie.

Na het optreden van een allergische reactie moeten de hulpdiensten gebeld worden. Vraag naar de Mobiele Urgentiegroep (MUG), omdat hoe sneller de behandeling met adrenaline wordt opgestart, hoe beter de overlevingskans. Een allergische reactie gaat gepaard met huiduitslag, hevige jeuk, zwelling van het gezicht, duizeligheid, bleekheid, ademhalingsproblemen en het gevoel te stikken. Laat het slachtoffer neerliggen, de benen iets hoger dan de rest van het lichaam, en wacht op de hulpdiensten.

Hoe behandelen?

1. Acute behandeling bij een ernstige allergische reactie op wespengif: zo snel mogelijk adrenaline inspuiten

Als je allergisch hebt gereageerd op een wespensteek zal de huisarts inspuitbare adrenaline (type Epipen® 0,3mg voor volwassenen) voorschrijven. Bij een volgende wespensteek kan je dan zelf adrenaline injecteren in het bovenbeen. Het is ook belangrijk om de mensen in de omgeving over de allergie in te lichten. Verwittig bij een steek altijd zo snel mogelijk de hulpdiensten (centraal noodnummer 112).

2. Specifieke immunotherapie tegen wespengif ter preventie van allergische reacties bij toekomstige wespensteken

 Naast de Epipen bestaat er immunotherapie om mensen die allergisch zijn immuun te maken tegen wespensteken. Die behandeling bestaat al meer dan dertig jaar en het effect is groot, zegt professor Guy Brusselle, longarts en betrokken bij het allergienetwerk van UZ Gent. “Zonder immunotherapie is de kans op herval na een eerste allergische reactie 65 procent. Na behandeling is dit risico herleid tot 3 procent.” Mensen die allergisch reageren moeten dus altijd nog de Epipen bij zich dragen, maar het idee immuun te zijn geeft veel gemoedsrust.

Bij immunotherapie krijgt de patiënt na een eerste allergische reactie een kleine dosis wespengif (of bijengif) toegediend. “Zo’n 90 procent van de gevallen heeft een allergische reactie gekregen na een wespensteek. De kans om door een bij gestoken te worden is veel kleiner, omdat ze minder agressief zijn en minder geneigd om aan te vallen”, weet Brusselle. De behandeling gebeurt steeds in het ziekenhuis. De dosis van het gif wordt progressief opgedreven tot een dosis van 100 microgram gif. Dan is de patiënt in principe “immuun” en vertoont hij of zij geen allergische reacties meer bij een volgende wespensteek. De injecties gebeuren eerst wekelijks, dan maandelijks en vervolgens om de zes weken. De totale therapie duurt minstens drie jaar.

Dit kan je doen om wespen uit de buurt te houden

Er circuleren online talloze tips om wespen op afstand te houden. Een bakje water met kruidnagels erin, een doorgesneden citroen, een sinaasappel met kruidnagels of zelfs de geur van ammoniak zouden wespen afschrikken. Maar klopt dit wel? 

Bepaalde geuren hebben inderdaad een afwerend effect op wespen, schrijft Qing-He Zhang, hoofd onderzoek bij Rescue, een bedrijf gespecialiseerd in het ontwikkelen van milieuvriendelijke pesticiden. Zang voerde in 2012 een onderzoek uit waarbij het aantal wespen in vallen met lokstof vergeleken werd met het aantal in vallen waaraan ook bepaalde aroma’s toegevoegd waren. Elf oliën hadden een sterk effect. Het aantal wespen in de val nam met meer dan 70 procent af. Twee gecombineerde mengsels zorgden ervoor dat er vrijwel geen enkele wesp meer in de val kwam. Het ene mengsel bestond uit kruidnagel, citroengras en geranium en in het tweede mengsel zat ook nog rozemarijn.

Geuren waarbij het aantal wespen met 70 procent verminderde:

• Citroengras/Cymbopogon
• Kruidnagel
• Geranium
• Rozemarijn
• Cananga odorata (ylang ylang)
• Aarmunt/Groene munt
• Bergthee
• Lavendel
• Echte salie
• Anijsplant
• Venkel

Deze oliën branden op tafel zal volgens de wetenschap wespen op afstand moeten houden. Maar ze onthouden ook waar ze eten kunnen halen, stelt wespenexpert Arnold van Vliet van Universiteit Wageningen. “Wespen zijn slimme beestjes. Als je de oliën pas plaatst nadat ze de eettafel bezocht hebben, zullen ze het nog een tijdje blijven proberen.”

Lees ook binnen HLN+:

Hoe effectief is een zelfgemaakte wespenval?

“Met een rotfruitschaal lok je vlinders én hou je wespen weg van je terrastafel”: Laurence Machiels brengt leven in je tuin deze zomer

Agressief, invasief en soms zelfs dodelijk: de Aziatische hoornaar zwermt uit over Vlaanderen




28 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • Freddy Van remoortere

    Plaats op je buitentafel een schaal met gemalen koffie en steek in brand....dat blijft smeulen en de wespen kunnen niet tegen de geur.....grrr

  • Bob(Robert) Bruyland

    Een wespennest kun je vernietigen met mierenpoeder, gewoon aan de ingang van hun nest strooien en je bent er vanaf. Ze worden hierbij niet agressief. Bij een steek moet je de plaats v/d steek, zoveel als je verdragen kan, verwarmen met warm water of een steen, tot de pijn verminderd. Nadien de plaats insmeren met een stift tegen lippenkloven. Je zal geen zwelling hebben en de pijn verdwijnt veel vlugger.Ik heb dit jaar al vier nesten vernietigd. Zo ook met kwallensteken of andere neteldieren.

  • Yoke Penninckx

    Dit jaar hebben we er tot nu toe eentje gezien in de tuin. Andere jaren veel meer. Nu wel meer bijtjes en vlinders.

  • Lindsey Clauw

    Ze gewoon gerust laten en er niet achter slaan. Als er èèn op je zit of rond je vliegt gewoon gerust laten, ze gaan vanzelf weer verreekke vertrekken

  • emiel wouters

    Heb je al eens geprobeerd deze bijen of wespen toe te laten in je bubbel. Dan pas zal je zien dat deze beestjes niets doen. Ik jaag ze nooit weg, en dat leer ik nu aan mijn kleinkinderen. Deze beestjes rieken veel beter dan wij, en ze onthouden de reuk. En als je die ervaring eens heb meegemaakt dan is het of ze jouw komen begroeten, ze rieken eventjes aan u en ze laten u gerust. Eens eerlijk proberen. Geef dit gevoel ook eens een kans.