Hoe een dokter je nóg zieker kan doen voelen

Thinkstock
We gaan naar de dokter in de hoop dat hij ons beter doet voelen. Maar afhankelijk van welke woorden de huisarts gebruikt, kan hij ons net zieker doen voelen dan we in werkelijkheid zijn. Dat blijkt onder meer uit een experiment van een BBC-radioprogramma.

In een rollenspel voor een radioprogramma van BBC, praat presentator en wetenschapsjournalist Geoff Watts tegen dokter Mark Porter over zijn knieproblemen. Tijdens het interview creëert dokter Porter met subtiele woorden een negatieve perceptie over het knieprobleem. Zo praat hij over "slecht nieuws" en "versleten", en ook wat de medicijnen betreft klinkt het dat die "misschien wel een beetje zullen helpen, maar daarnaast ook schade aan de maag kunnen aanrichten." Dit alles schromelijk overdreven, want in werkelijkheid is het knieprobleem niet zo problematisch.

Negatieve verwachtingen onterecht bevestigd
Een slecht idee, want door negatieve woorden te gebruiken, worden de negatieve effecten ook voelbaar erger voor de patiënt, volgens dokter Porter. Een patiënt gaat naar de dokter omdat hij bezorgd is dat het slecht met hem gaat. Als die kopzorgen worden bevestigd en zelfs extra in de verf gezet, zal die patiënt zich daar ook naar gaan gedragen.
"De bij-effecten - in dit geval maagklachten - worden in dit gesprek overdreven benadrukt," zegt Porter. "Hierdoor zal de patiënt die maagklachten waarschijnlijk ook echt zal ervaren." Uit verschillende experimenten blijkt dat waarschuwen voor mogelijke bijwerkingen net in de hand werkt dat die bijwerkingen zullen optreden. Zelfs in experimenten waarbij patiënten een placebo slikken.

Nocebo-effect
Het placebo-effect is een intussen gekend fenomeen, maar het zogenaamde nocebo-effect zou wel eens veel sterker kunnen zijn, bevestigen verschillende onderzoeken. Bij een placebo-effect doet de positieve verwachting dat je zal genezen jou ook daadwerkelijk genezen. Het nocebo-effect heeft een omgekeerde werking: je verwacht het allerergste, waardoor je die slechte symptomen ook echt zal voelen. In zeer extreme gevallen kan dit zelfs dodelijk zijn. Geloven dat je dodelijk ziek bent, kan in - gelukkig zeldzame - gevallen zelfs tot de dood leiden.

Het negatieve naar het positieve ombuigen
Het goede nieuws is dat deze kennis in positieve zin gebruikt kan worden. Het omgekeerde effect kan een dokter bereiken door positieve woorden te gebruiken als "dat is heel normaal voor jouw leeftijd" en "met dit medicijn zal je gauw weer de oude zijn". Een studie van het National Institute of Mental Health toonde aan dat depressieve patiënten die placebopillen kregen van een bezorgde en empathische dokter, zich veel sneller beter voelden dat de groep patiënten die echte antidepressiva kregen van een afstandelijke arts.

Empathische dokters
"Het is belangrijk voor dokters om te tonen dat ze erg begaan zijn met de patiënt en hun klachten ernstig nemen," benadrukt dokter Porter. "Bij het voorschrijven van medicatie is het cruciaal dat de positieve effecten worden uitgelicht. Eventuele bijwerkingen mogen in geen geval te fel worden benadrukt, zodat ze niet bedreigend overkomen."
"Elk woord telt, elke oogopslag heeft invloed," zegt ook professor geneeskunde Ted Kaptchuk van Harvard University. "We mogen deze mogelijkheid niet onbenut laten. Het is geen extra last voor dokters om empathie te tonen, maar het kan voor de patiënt wel een groot verschil betekenen."