Gebruik slaap- en kalmeermiddelen blijft alarmerend hoog

Foto ter illustratie.
Getty Images/iStockphoto Foto ter illustratie.
Is de verkoop van slaap- en kalmeermiddelen in ons land aan een kentering bezig? In 2018 gingen bij onze apothekers bijna 435 miljoen dosissen over de toonbank, een daling van 12% in 5 jaar. Toch grijpen we nog te snel naar de pillen. "Er is veel inzet nodig om te stoppen."

"Het is niet gezond. Maar het is dat, of niet slapen." Tv-gezicht Wim Lybaert komt er dit najaar in het nieuwe Canvas-programma 'De slapelozen' voor uit: hij is verslaafd aan zijn dagelijkse slaappil. Een problematiek die onze gezondheidszorg al jaren domineert. Het precieze aantal gebruikers is niet bekend, want slaapmedicatie wordt niet terugbetaald door de ziekteverzekering. Uit de laatste Gezondheidsenquête van Sciensano (2013) blijkt wel dat één op de drie landgenoten een slaapprobleem ondervindt en dat één op de acht daarvoor naar een slaappil grijpt. Volgens nieuwe cijfers van de Algemene Pharmaceutische Bond (APB) verkochten apothekers vorig jaar dagelijks 1,19 miljoen dosissen slaap- en kalmeringspillen - de groep van de zogenaamde benzodiazepines en z-drugs die enkel op voorschrift te verkrijgen is. In 2013 waren dat er nog 1,35 miljoen. De kleine daling is mogelijk het gevolg van een campagne waarmee minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) vorig jaar uitpakte. Onder meer met nieuwe affiches en brochures worden artsen en patiënten aangemoedigd minder vaak voor slaapmiddelen te opteren. Ook ijverde de overheid bij de farmabedrijven voor kleinere verpakkingen.

Slaapmedicatie kan immers gevaarlijk zijn, weet professor farmacologie Thierry Christiaens (UGent). "Benzodiazepines werken op specifieke receptoren in de hersenen", legt hij uit. "De spieren worden slapper en je wordt slaperig. Het gewenste effect voor wie slaapproblemen heeft. Maar de medicatie heeft ook een invloed op de concentratie en bij sommige gebruikers werkt ze langer dan de normale 6 tot 8 uur. We zien daardoor een stijging in het aantal verkeers- en arbeidsongevallen. Ouderen lopen dan weer het risico op valkwetsuren, en intussen zijn er ook aanwijzingen dat slaapmedicatie op latere leeftijd een invloed heeft op de cognitieve functies."

Daarnaast kan een slaapmiddel erg verslavend zijn. "Wie na langdurig gebruik plots stopt, slaapt zelfs nog slechter dan voordien. Het lijkt alsof je niet meer zonder kan, waardoor je ook psychische afhankelijkheid ontwikkelt. Voor wie de medicatie echt nodig heeft, raden we dus aan die periode zo kort mogelijk te houden. Maximaal een week." Volgens de Gezondheidsenquête wordt slaapmedicatie meer gebruikt door vrouwen (16%) dan mannen (10%), en vaker door laagopgeleiden. Het gebruik stijgt ook met de leeftijd: 40% van de vrouwen boven de 75 gaf aan slaap- en kalmeringsmiddelen te nemen, bij mannen ging het om 24%.

Van twee kanten

Minister De Block reageert positief op de cijfers, al wil ze niet te vroeg victorie kraaien. "Ons beleid heeft vruchten afgeworpen, maar we slikken met z'n allen nog steeds te veel. Net daarom is het belangrijk om zowel de burgers als de gezondheidsbeoefenaars te blijven sensibiliseren en informeren over de alternatieven voor slaap- en kalmeermiddelen."

"Mindering moet van twee kanten komen", stelt ook Christiaens. "Veel huisartsen gaan ervan uit dat de patiënt voor een pilletje komt, terwijl die gewoon geholpen wil worden. Dus geven ze best andere adviezen, zoals een aangepast voedingspatroon, elke dag op hetzelfde uur opstaan of geen schermgebruik voor het slapengaan. En voor wie toch medicatie wil opstarten, moet een goed plan van aanpak besproken worden. Stoppen is een werk van lange adem, plots stoppen zelfs uit den boze. Mensen die na jarenlang gebruik stelselmatig minderen, hebben daar tot wel 6 à 8 weken voor nodig. Dat vergt inzet en motivatie. De patiënt moet dan weer begrijpen dat het niet zomaar een 'pilleke' is, zoals het in Vlaanderen intussen bekendstaat. Het zijn echte geneesmiddelen. Geef ze dus ook nooit door aan iemand anders."

De APB werkt mee aan de afbouw van overmatig gebruik. "Zo loopt er in enkele tientallen woonzorgcentra in Vlaanderen een initiatief waarbij we gebruiksstatistieken beschikbaar maken voor de apotheker en het zorgteam", licht Lieven Zwaenepoel toe. "Ook bestaat er een apotheekrichtlijn voor omgang met slaap-, stress- en angstproblemen." Zwaenepoel ziet mogelijk een andere reden voor de daling. "Vaak wordt Trazolan voorgeschreven, een antidepressivum dat geen verslavende werking heeft en ook bij slaapproblemen werkt. Maar of het daadwerkelijk om een verschuiving gaat, kan ik niet zeggen."




6 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Francisca Vis

    Toch normaal mensen moeten presteren op hun werk en hebben kopzorgen om rond te komen..nu nog aftrek lening huis schrappen en tis omzeep, altijd de werkende mens pluimen!

  • Daniel Collier

    Breng mijn slaappillen mee van Spanje geen voorschrift nodig.

  • Noella Vancompernolle

    Van een maatschappij die op de toppen van haar tenen loopt kan je verwachten dat het gebruik van slaap- en kalmeermiddelen alarmerend hoog is.

  • De Waen Luc

    DeBlock vind die chemische troep, waarvan mensen daadwerkelijk sterven ok, maar de natuurlijke cannabis , die zeer goed werkt hiervoor, zonder bijwerkingen is gevaarlijk ? Schande

  • Linda Wellekens

    Dat is al jaren zo : mensen moeten iéts doen om hun stijgende angsten en woede de baas te kunnen .... Wég met alle politiekers en andere haaien !