Exclusief voor abonnees

Expert vertelt waarom sommige mensen gemakkelijker verslaafd raken aan drank, drugs of vettig eten

Foto ter illustratie.
Getty Images/iStockphoto Foto ter illustratie.
Ed Sheeran (29) ziet er aaibaarder uit dan de stereotype rockartiest, en z'n muziek klinkt ook anders. Maar toch worstelt hij net als zovele andere muzikanten ook met verslavingen, van drank tot drugs en sigaretten. “Ik ben er enorm gevoelig aan”, beweert de Brit. Kan dat eigenlijk? Worden sommige mensen gemakkelijker verslaafd dan anderen? Klinisch psycholoog en verslavingstherapeut Paul Van Deun legt uit. 

Verslaafd. Het is een label dat even hardnekkig blijft kleven als een ­kauwgom aan een schoenzool. Onzichtbaar voor toevallige passanten. “Eigen schuld, dikke bult”, klinkt het maar al te vaak, met ­karakterzwakte als voornaamste verklaring. Frappant, als je weet dat een vijfde van de bevolking – 19 procent om precies te zijn – in de loop van zijn leven een verslavingsprobleem ontwikkelt. De heersende ­opvatting is dan ook aan een update toe. ­Niemand minder dan Ed Sheeran heeft daarom meegewerkt aan een zelfhulpboek over verslavingen. 

Ed Sheeran.
Photo News Ed Sheeran.

Daarin vertelt de zanger dat hij, verblind door alle glitter en glamour, zich op drank en drugs stortte. “Blijkbaar heb ik een persoonlijkheid die bijzonder vatbaar is voor verslavingen. In mijn geval gaat het van drank, drugs en sigaretten tot iets simpels als vettig eten.”

Iedereen kan verslaafd worden, maar sommige mensen hebben een grotere aanleg

Klinisch psycholoog en verslavingsspecialist Paul Van Deun

Daarmee slaat hij de nagel op de kop, meent Paul Van Deun, klinisch psycholoog en auteur van ‘Het gekaapte brein’. “Iedereen kan te kampen krijgen met een verslaving, maar sommige mensen hebben nu eenmaal een grotere aanleg om in de problemen te komen”, bevestigt hij. 

Om uit te leggen hoe dat komt, moet je eerst goed weten wat een verslaving eigenlijk is, stelt Van Deun. “Bondig gezegd komt het erop neer dat mensen een bepaald gedrag blijven stellen. Ze zijn de controle kwijt over het innamegedrag en roken te vaak, drinken te veel of gebruiken drugs op lukrake momenten. Meer dan eens willen ze ook stoppen met die slechte gewoonte, maar valt dat goede voornemen in het water. Het product is té belangrijk geworden, waardoor ze er geen afstand van kunnen nemen.” 

Hackers

Het gedrag dat aan de basis ligt van die hunkering naar meer, blijkt eigenlijk doodnormaal en volkomen gezond. Van Deun: “Iedereen heeft een motivatiesysteem, oftewel een mechanisme in ons lijf dat de neurotransmitter dopamine aanmaakt. Een natuurlijk geluksstofje. Dopamine zorgt ervoor dat we gemotiveerd zijn om iets te doen, dat we de drang voelen om een doel te bereiken en dat we niet moe worden en blijven doorzetten.” 

“Dat kan gaan over simpele dingen. Bijvoorbeeld: bij honger verwacht ons lichaam eten. Blijft dat uit, dan zal je de onvrede daarover aan den lijve mogen ondervinden: je maag gaat rommelen, je voelt je flauw en wordt misschien een beetje ‘hangry’. Dan komt er eten, wat we waarderen, want dopamine maakt ons gelukkig. Langzaamaan raken we geconditioneerd: begint onze buik weer te knorren, dan doen we er alles aan om eten te vinden.”

Roesmiddelen hacken dat systeem, vervolgt de psycholoog. “Het product zelf zal de dopamineaanmaak kunstmatig beïnvloeden. Alcohol verhoogt de afgifte van dopamine. Nicotine en drugs? Idem dito. Hierdoor gaat de bal aan het rollen en ben je gemotiveerd om het product opnieuw te gebruiken. De frequentie en dosis spelen hierbij een grote rol: hoe vaker je een product gebruikt, hoe moeilijker het wordt om ermee te stoppen.” 

Nature versus nurture

Waarom raken sommige mensen gemakkelijker verslaafd? Omdat we allemaal net iets anders in elkaar zitten, zegt Van Deun, en we dus ook verschillend reageren op dopamine. “Sommige mensen zijn van nature wat lomer, omdat ze minder dopamine aanmaken. Als ze enkele glazen alcohol ophebben, voelen ze zich beter omdat het hen wakker houdt of stimuleert. Het doet hen zo veel deugd, waardoor ze meer geneigd zijn om vaker te drinken.”

Ook de genen spelen een rol. “Mensen van wie de ouder alcoholist was, lopen meer risico om zelf aan alcohol verslaafd te raken. Je genetische achtergrond speelt zeker mee. Daarnaast heeft je omgeving en opvoeding ook een grote invloed. Drinkt je moeder elke dag een porto, als ze begint te koken? Of gaat tv kijken gepaard met een paar pilsjes volgens je papa? Dan gaan deze kinderen het op latere leeftijd vanzelfsprekend vinden om vaker alcohol te consumeren.” 

Kruisgevoeligheid

Kortom, het kan dus goed zijn dat Ed Sheeran inderdaad “gevoeliger is voor verleidingen”. Hij heeft het moeilijk met drank en drugs, maar ook met sigaretten én vettig eten. En ook dat is normaal, zegt Van Deun. “Mensen die verslaafd zijn aan één product, zijn ook vaak verslaafd aan andere zaken. Alcoholisten zijn meer dan eens ook kettingrokers, bijvoorbeeld. Dat komt omdat ze de gewoonte hebben om hun dopaminebalans omhoog te brengen met producten van buitenaf. Dat kan gaan om roesmiddelen, maar ook gokgedrag of zoetigheden en vettigheden. We noemen dat kruisgevoeligheid.”

De enige manier om je te wapenen tegen een verslaving, is producten niet herhaaldelijk gebruiken, en zéker niet op hetzelfde moment

Klinisch psycholoog en verslavingsspecialist Paul Van Deun

“Vaak beseffen mensen dat ze verslavingsgevoelig zijn”, voegt de psycholoog er nog aan toe. “Als ze problemen ervaren met alcohol, weten ze dat ze uit hun doppen moeten kijken voor andere zaken zoals nicotine of voeding. De enige manier waarop mensen zich kunnen wapenen, is door te letten op de frequentie en de dosis. Dat ze een product niet herhaaldelijk gebruiken, en zéker niet op hetzelfde moment. Bij alcohol ligt de limiet op tien glazen per week, maar we benadrukken ook dat je niet elke dag mag drinken. Het is een must om er af en toe enkele dagen tussen te laten, om regelmaat te vermijden. Dat - en geheelonthouding - is de beste manier om je dopaminehuishouding niet afhankelijk te maken van producten van buitenaf.” 

Lees ook: 

Ed Sheeran kan maar niet ontsnappen aan zijn véle verslavingen: “Ik eet, drink, rook en gebruik drugs tot ik ziek ben”

Verslaving loert om de hoek in coronatijden: zo weersta je te veel drank, eten, online shoppen of gamen (+)

Wanneer is schade door roken onomkeerbaar? Hoelang moet je gerookt hebben? (+)




Reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.