Exclusief voor abonnees

1 miljoen Belgen lijdt aan angststoornis: “Zoals bij alle aandoeningen geldt: hoe sneller je erbij bent, hoe korter het herstel”

Getty Images
Meer dan 1 miljoen Belgen kampt met een angststoornis. En die treft niet alleen de jongere garde. Maar liefst 10% van de 65-plussers lijdt aan ernstige angststoornissen. Daarmee komt de aandoening bij ouderen zelfs meer voor dan depressie. Maar wanneer is angst een probleem? En wat doe je eraan? Experts geven uitleg en advies. 

Bang zijn we allemaal weleens. “Angst is een heel normale en oeroude reactie op mogelijk gevaar”, zegt dr. An Haekens, hoofdarts en psychiater bij Alexianen Zorggroep Tienen. “Iedereen heeft al wel van de vecht-vlucht-of-bevriesreactie gehoord. Angst triggert dat natuurlijke overlevingsmechanisme en is dus een nuttige emotie. Het brengt je lichaam in ­paraatheid om te vechten of te vluchten. Maar wanneer die angstgevoelens aanhouden of optreden in situaties waarbij ze geen nuttige raadgever meer zijn, spreken we van een heel ander verhaal. Dan komen we bij ­angstproblematieken terecht.”

De gezichten van angst

Een spinnenfobie, vliegangst, paniekstoornis, sociale angst, posttraumatische angst … Een angstprobleem komt in tal van soorten en gradaties. “Bij fobieën is de bron van de angstgevoelens duidelijk, denk maar aan spinnen of hoogtes”, verduidelijkt dr. Peter Joostens, ­psychiater bij Alexianen Zorggroep Tienen. “Maar bij angststoornissen is de oorzaak minder duidelijk of ­spelen er meerdere factoren mee. Angst is een neuro­biologische reactie die in de hersenen ontstaat, meer ­bepaald in het limbisch systeem dat onze emoties ­reguleert. Een van de onderdelen van dat limbisch ­systeem is de amygdala. Ze slaat informatie over angst en gevaar uit het verleden op. Maar in sommige gevallen ­begint die amygdala een eigen leven te leiden, wat voor pathologie kan zorgen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij een posttraumatische stressstoornis, een van de ­weinige psychische aandoeningen waarbij de oorzaak van de klachten – het trauma – in de diagnose vervat zit.”

(Ab)normaal

Niet bij alle angststoornissen is de onderliggende factor duidelijk. Dr. Joostens: “Denk bijvoorbeeld aan veralgemeende angst, waarbij het mentale aspect centraal staat. Deze mensen piekeren voortdurend. Bij angsten gaat het altijd om een samenspel van nature en nurture. ­Sommigen hebben een verhoogde kwetsbaarheid door wat ze meemaakten, de opvoeding of de context. Elk type angst vergt een andere aanpak. Precies daarom is het belangrijk na te gaan om welk type angst het gaat en een onderscheid te maken tussen normale angsten en pathologische klachten. Dat je na een ingrijpend trauma met angstgevoelens rondloopt, is normaal. Maar wordt die angst chronisch, dan is hulp aangewezen.”

Stop met graven

Wie denkt dat een angststoornis aangepakt wordt met therapeutische gesprekken over het verleden, vergist zich. “Vroeger dachten we dat we altijd de onderliggende oorzaken of het oorspronkelijk trauma moesten blootleggen, maar intussen weten we dat dat niet altijd nuttig is”, zegt dr. Joostens. “Soms is angst een opzichzelfstaand fenomeen. In plaats van te graven richten we ons op de angst an sich en de gevolgen ervan. Vermijdingsgedrag komt vaak voor bij angststoornissen en kan heel ­ontwrichtend zijn. Net zoals bij alle psychische ­aandoeningen geldt: hoe sneller je erbij bent, hoe korter de weg naar herstel.”

Vraag hulp

Hoewel angstgevoelens heftig zijn, blijkt de stap naar hulp niet evident. Dr. Haekens: “Mensen begrijpen niet altijd wat er aan de hand is. Paniekaanvallen ontstaan out of the blue en kunnen overweldigend zijn, met ­hartkloppingen, zweten of een drukkend gevoel op de borst. Patiënten hebben het gevoel dat ze gaan sterven en trekken naar de huisarts of spoeddienst met lichamelijke klachten. Anderen beschouwen hun angst op den duur als een stuk van hun persoonlijkheid. Dat is jammer. De eerste cruciale stap naar herstel is het besef dat je een angststoornis hebt en wat dat inhoudt. Daarom zetten we sterk in op geruststelling en informatie.”

Aanpak

Weten wat er aan de hand is, is één ding. Maar om je van je angsten te verlossen, is meer nodig. “We beschikken over heel wat efficiënte therapieën”, zegt dr. Joostens. “Bij vermijdingsgedrag focussen we op tegengesteld ­handelen: net doen waarvoor je bang bent. Het is een techniek uit de gedragstherapie waarmee we ook bij ­fobieën goede resultaten bereiken. Patiënten gaan de ­confrontatie aan met het voorwerp van hun angst. Die blootstelling kan gradueel zijn of massaal, in real life, maar ook via gesprek of zelfs hypnotherapie. Gegeneraliseerde angst – voortdurend piekeren en ­tobben – pakken we meestal aan met cognitieve gedragstherapie, waarbij de gedachten van de patiënt uitgedaagd en gecorrigeerd worden.” Bij mildere angsten kan je zelf heel wat doen. “Blijf de uitdaging met je angst ­aangaan. Bij een paniekaanval kunnen kalmerende ­gedachten voor rust zorgen. Ook ademhalings- en mindfulnessoefeningen kunnen zinvol zijn. Op www.mijnkwartier.be vind je info en tools voor angsten. Spreek erover en zoek hulp wanneer angst je leven beheerst.”

Medicatie

In sommige gevallen is therapie niet voldoende. Dr. ­Haekens: “Bepaalde antidepressiva en anti-epileptica kunnen nodig zijn. We kiezen bewust nooit voor benzodiazepines die verslaving in de hand werken.” Precies daar wringt het schoentje, want heel wat patiënten doen aan foutieve zelfmedicatie met verslavende kalmeermiddelen om hun angst onder controle te krijgen. “Die nemen de symptomen weliswaar even weg, maar veranderen niets aan het probleem. Er treedt gewenning op, waardoor ze steeds een hogere dosis nodig hebben. Zo zien we heel wat patiënten met een verslavingsprobleem die eigenlijk met een angststoornis kampen. Kalmeermiddelen zijn absoluut af te raden, net als alcohol, waar vooral patiënten met sociale angsten vaak naar grijpen.”

1,1 miljoen

Met al het onheilspellende nieuws dat ons om de oren vliegt, zou je denken dat angstproblemen vandaag vaker voorkomen. Toch is angst volgens de experts iets van alle tijden. Dr. Haekens: “Terreurdreiging houdt ons allemaal bezig, maar zo kent elke periode in de geschiedenis haar specifieke problematieken.” Dat de ­cijfers bijzonder hoog zijn, valt niet te ontkennen. Zo zouden 1,1 miljoen Belgen met een angststoornis kampen, ofwel 7,8 procent van de mannen en 12,5 procent van de ­vrouwen. “Dat is veel, maar vergeet niet dat mensen ­vandaag sneller de stap naar hulp durven te zetten dan pakweg twintig jaar geleden. Vrouwen zijn daar nog iets beter in dan mannen. Ook de huisarts en eerstelijnshulp zijn vandaag alerter voor dergelijke problemen. Dat ­verklaart wellicht voor een stuk die hoge cijfers. Vroeger werden zulke zaken vaker onder de mat geschoven.”

Angst of depressie?

Een angstprobleem heeft grote invloed op de levenskwaliteit. Niet verwonderlijk dat angstproblemen naar een depressieve stoornis kunnen overgaan. Maar beide kunnen los van elkaar bestaan en zijn erg verschillend.

Anhedonie

“Een depressie maakt dat je anders naar de wereld kijkt”, zegt dr. Haekens. “Je blik wordt donker en beïnvloedt hoe je je voelt, hoe je naar de wereld en je verleden kijkt en hoe je over jezelf denkt. Al je gedachten zijn negatief. Een van de hoofdsymptomen bij een depressie is anhedonie: niet meer kunnen genieten. Depressieve patiënten zijn de zin en moed in het leven kwijt, waardoor ze zich isoleren, minder eetlust hebben, concentratieklachten krijgen. Ze voelen zich leeg en functioneren niet meer. En dat weken aan één stuk. Anhedonie is heel eigen aan een depressie en minder typisch voor een angststoornis.”

Episodes

Nog een belangrijk verschilpunt is het ziekteverloop. Terwijl een angststoornis niet zomaar komt en gaat, verlopen depressies vaak in fasen. Dr. Joostens: “Na een depressieve periode volgt dikwijls een fase waarin het beter gaat. Later kan een terugval volgen. Hoe meer terugvallen, hoe groter de kans dat je later een nieuwe depressie doormaakt. Bij sommigen blijft het bij een eenmalige episode, anderen krijgen er opnieuw mee af te ­rekenen.”

Preventie

Om het terugvalrisico te verkleinen is preventie belangrijk. Dr. Haekens: “Mindfulness heeft zijn effect bewezen. Een goede therapeut kan de juiste technieken aanleren. Ook zelfzorg is essentieel. Online platformen als www.depressiehulp.be kunnen een meerwaarde betekenen. Een halfuur per dag bewegen is niet voldoende om een depressie te genezen, maar het helpt wel, net zoals bij angstproblemen. Ook een goede dagstructuur – opstaan, wassen, aankleden – is belangrijk. Wat voor gezonde mensen evident lijkt, voelt bij een depressie als een opgave. Het is belangrijk om patiënten weer in een goed ritme te brengen.”

Zoek hulp

Zowel bij angsten als depressie is het belangrijk zo vlug mogelijk hulp te zoeken om te voorkomen dat je in een zware depressie verglijdt. Nog te vaak leeft het idee dat zwakte of een gebrek aan wilskracht aan de basis liggen. Nonsens, natuurlijk. Van die vooroordelen moeten we dringend af. Het is belangrijk om de omgeving van de patiënt zo veel mogelijk bij de behandeling te betrekken en zo voor meer begrip te zorgen.

Lees ook binnen HLN+:

Professor huisartsengeneeskunde Bert Aertgeerts: “Als je alles met alcohol moet vieren, heb je een probleem”

Belgische CEO heeft hét recept om 100 jaar te worden: “Ik heb niets tegen fitnessabonnementen, maar eigenlijk is dat allemaal niet nodig”




4 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • DIRK VAN DESSEL

    Probeer eens te bidden.

  • Erika Braken

    Als je stress aangelegd bent en ook angsten hebt is het moeilijk om daar van af te komen als je zowat bij veel dat je moet doen elke keer weer opnieuw stresst. Op den duur sluit je je zelf op.

  • Paul Verbeeck

    Probeer maar eens hulp te zoeken voor eender wat , dan wordt je depressief van de lange wachttijden en -lijsten. En dan verschieten ze ervan dat je hulp gaat zoeken op spoed .

  • johan peeters

    Heb zelf 15 jaar angsten die uit het niets komen Veel geprobeerd veel geslikt Sporten helpt wel ... maar zou toch graag die kwelduivel uit mijn lichaam willen kwijtgeraken je geraakt er leeg van ... en voor de naaste zeker niet fijn Als je weinig durft Je ziet het niet aan een mens das net het rare