Exclusief voor abonnees

Waarom onze darmen veel belangrijker zijn dan we inschatten: “Stoelgang vertelt hoe rijk of arm je darmflora is”

Beeld ter illustratie.
Getty Beeld ter illustratie.
Het is niet zomaar een gutfeeling. Steeds meer onderzoek wijst uit dat onze darmen veel meer doen dan ons eten verwerken. De bijna honderd biljoen bacteriën in onze darmhuishouding die samen ons darmmicrobioom vormen, zijn mogelijk zelfs verantwoordelijk voor ons gemoed. Professor Danny De Looze (UZ Gent) en wetenschapper Doris Vandeputte (KU Leuven) over gezonde stoelgang, de juiste voeding en buikpijn zonder aanwijsbare reden: “Bij zo’n 20 tot 30 procent van de Belgen is de interactie tussen hun hersenen en darmen nogal levendig.”

Professor Danny De Looze legt uit hoe cruciaal een vlotte darmwerking is voor onze gezondheid. Als kliniekhoofd van de dienst Maag-, darm- en leverziekten volwassenen van het UZ Gent neemt hij de inhoud van menig maag-darmkanaal onder de loep. Wetenschapper Doris Vandeputte weet dan weer wat er op onze maag gelegen heeft. In het VIB-laboratorium van prof. Jeroen Raes (KU Leuven) probeert ze het onderzoek naar darmziektes vooruit te helpen door stoelgangstalen te analyseren. Haar onderzoek focust zich op onze o zo belangrijke darmbewoners en hoe hun aanwezigheid of samenstelling verschilt van (gezonde) mens tot mens. 

Bijna honderd biljoen darmbacteriën vormen samen ons microbioom, en dat zou even uniek zijn als onze vingerafdruk en ons DNA. Vast staat dat die onzichtbare beestjes tegenwoordig op heel wat mediabelangstelling kunnen rekenen: de oorzaak van heel wat aandoeningen wordt tegenwoordig in ons tweede brein gezocht. Toch geeft het mysterieuze darmmicrobioom voorlopig nog niet al zijn geheimen prijs. Wij polsen naar wat er al geweten is, wat er nog onzeker is en wat momenteel onderzocht wordt.

Beïnvloeden onze darmen werkelijk ons gemoed, en vice versa? Welke link bestaat er tussen onze darmen en ons mentale welzijn?

Prof. De Looze: “Hoeveel spreekwoorden of gezegden ken jij waarin onze darmen of het spijsverteringsstelsel de hoofdrol spelen? Met die vraag open ik regelmatig mijn lezingen. ‘Er ligt iets op mijn maag’, ‘Iemand een poepje laten ruiken’, ‘Je kan je ei niet kwijtraken’ … De voorbeelden zijn legio. Dergelijke uitspraken mogen dan figuurlijk bedoeld zijn, toch is er zeker een link tussen onze darmen en onze hersenen. Ze staan in verbinding met elkaar via de hersen-darmas, het autonome zenuwstelsel dat de hersenen verbindt met het eigen zenuwstelsel van de darm. Als er een stofje het maag-darmkanaal binnenkomt dat mogelijk schadelijk kan zijn, dan zal de darm alarm slaan en krijg je buikpijn of diarree.” 

Prikkelbaredarmsyndroom zit niet tussen de oren. De levenskwaliteit van patiënten lijdt daar erg onder. Ze scoren even slecht op dat vlak als mensen met kanker of hartaandoeningen

Professor Danny De Looze

“Maar in sommige gevallen blijft de darm alarmsignalen aan het centrale zenuwstelstel doorgeven, terwijl daar eigenlijk geen reden meer toe is. Die storing in het systeem kan leiden tot overgevoeligheid. In die mate speelt stress wellicht een rol bij het uitlokken of verergeren van klachten. Een bekend voorbeeld is dat sommige mensen last krijgen van diarree als ze een examen hebben. ‘Het slaat in mijn buik’, zeggen ze dan. Bij zo’n twintig tot dertig procent van de Belgen is de interactie tussen hun hersenen en darmen nogal levendig. Dat resulteert in een resem van uiteenlopende maag- en darmklachten waarvoor we voorlopig nog geen aanwijsbare oorzaak gevonden hebben: het prikkelbaredarmsyndroom. Vroeger werd daarom weleens geopperd dat de aandoening vooral tussen de oren zat. Maar daar is niets van aan, want er zijn wel degelijk fysieke klachten die zich ook vertalen in psychisch ongemak.” 

“Tijdens een sollicitatiegesprek met de poepers zitten omdat je een buikloopaanval vreest of na een restaurantbezoek uren tot het kleinste kamertje veroordeeld zijn: wat er in je buik gebeurt, heeft wel degelijk een enorme impact op je welzijn. Onderzoeken bij mensen met het prikkelbaredarmsyndroom tonen duidelijk aan dat hun levenskwaliteit daar erg onder lijdt. Ze scoren even slecht op dat vlak als mensen met kanker of hartaandoeningen.”

Stress heeft effect op onze transittijd – oftewel de snelheid waarmee een hapje tot een kakje verwerkt wordt – en onze transittijd bepaalt mee de samenstelling van onze darmflora

Doris Vandeputte

Doris Vandeputte: “De link tussen onze darmflora en onze gemoedstoestand is een van de onderzoekspistes van het Vlaams Darmflora Project. Er zijn momenteel een hele hoop hypotheses die mogelijk verklaren hoe onze darmen ons gemoed zouden kunnen beïnvloeden. Zo wijzen studies uit dat onze darmbacteriën neuro-
transmitters als dopamine, serotonine en gamma-aminoboterzuur (GABA) produceren, stoffen die mogelijk op de hersenen kunnen inwerken via de bloedbaan of de zenuwbaan die tussen de hersenen en de darmen loopt. Langs die nervus vagus zouden de darmbacteriën dus op de een of andere manier communiceren met onze hersenen. Ook specifieke bacteriële stoffen zoals de korteketenvetzuren, die bacteriën maken van ons onverteerde voedsel, zouden een invloed kunnen hebben op ons gemoed via die route.” 

“Kleine kanttekening: het gros van die veronderstellingen is gebaseerd op muizenonderzoek. Ook stress beïnvloedt waarschijnlijk de samenstelling van de darmflora. Stress heeft namelijk een invloed op onze transittijd – oftewel de snelheid waarmee een hapje tot een kakje verwerkt wordt – en onze transittijd bepaalt mee de samenstelling van onze darmflora. Bovendien kan stress een ontstekingsreactie in de darm veroorzaken, en daar zijn darmbacteriën ook gevoelig voor. Maar welke wijzigingen ze precies kunnen veroorzaken in de samenstelling van de darmflora moet nog onderzocht worden.”

Waarom worden onze darmen ons tweede brein genoemd?

Prof. De Looze: “Rond onze maag en darmen zit een even complex netwerk van zenuwen als dat van in ons hoofd. Die zenuwcellen, ons gut brain, zorgen ervoor dat de darmen al hun activiteiten zelfstandig uitvoeren. Alles gaat dus automatisch, zonder hulp van je hersenen, vanaf het moment dat je je eten inslikt tot je naar het toilet gaat. Je kunt alleen ingrijpen door je actief in te houden – soms kan je niet anders als er geen toilet in de buurt is – maar ik raad dat ten stelligste af. Aje moe kakk’n, moe je kakk’n. We denken dat de twee breinen informatie uitwisselen, maar hoe, en hoe ze elkaar beïnvloeden, daar hebben we voorlopig het raden naar.”

Hoe ziet een gezonde darmflora eruit?

Doris Vandeputte: “Naar het antwoord op die vraag zijn we nog op zoek. Daarom lanceerde prof. Jeroen Raes in 2012 het Vlaams Darmflora Project. Ons team heeft de stalen van meer dan drieduizend vrijwilligers verzameld en geanalyseerd. Wat blijkt? Niet alleen de darmflora van zieke en gezonde mensen verschilt qua aantal en soorten bacteriën. Ook tussen gezonde mensen is de variatie in samenstelling bijzonder groot. Dat maakt het heel moeilijk om bepaalde ziektebeelden vast te pinnen op de aan- of afwezigheid van bepaalde darmbacteriën.
‘Gezondheid’ blijft trouwens een moeilijk te definiëren concept: zowel het fysieke als het mentale aspect spelen een rol. Door dat samenspel van diverse factoren zullen we mogelijk nooit weten hoe een gezonde darmflora er precies uitziet.”

Kan je de samenstelling van je darmmicrobioom zelf beïnvloeden?

Doris Vandeputte: “Ik denk dat we dat de hele tijd doen. Enerzijds is er sowieso een causaal verband tussen wat je eet en welke bacteriën er in je darmen huizen: dat merkten we aan de darmflorasamenstelling van onze proefpersonen. Anderzijds merkten we dat alle parameters die we afgetoetst hebben – dieet, levensstijl, het uitzicht van de stoelgang en de frequentie – slechts een paar stukjes van de puzzel opleverden. De rest ontbreekt voorlopig nog. We denken dat de interacties tussen de bacteriën ook van groot belang zijn, en daar heb je zelf helemaal geen invloed op.”

(lees verder onder de foto)

Doris Vandeputte, wetenschapper Vlaams Instituut voor Biotechnologie
R.V. Doris Vandeputte, wetenschapper Vlaams Instituut voor Biotechnologie

Prof. De Looze: “Er bestaat voedsel dat goed is voor je darmflora, maar van slechts zeer weinig middelen is de positieve werking wetenschappelijk bewezen. Vooral prebiotica zijn erg ‘gut-friendly’: deze onverteerbare koolhydraten en voedingsvezels stimuleren de groei van goede bacteriën en zijn essentieel voor een goede microbenpopulatie. Groenten, fruit, volle granen en peulvruchten zijn van nature rijk aan prebiotica. Gezond, al komen ze met een bijsluiter: te veel prebiotica kunnen leiden tot diarree en winderigheid, en voor mensen met gevoelige darmen zijn ze niet altijd zo ‘buikvriendelijk’.” 

“Nog zo’n trendy verschijnsel zijn de probiotica. Volgens de definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie zijn het levende, goede bacteriën die in de juiste dosering een gezondheidsvoordeel zouden kunnen opleveren. Met de nadruk op ‘zou’: harde en onomstotelijke bewijzen over het nut van probiotica zijn er niet.”

Verraadt de inhoud van onze toiletpot iets over onze gezondheid?

Doris Vandeputte: “Nee, het uitzicht van je kakje kan je alleen iets vertellen over het aantal bacteriële soorten dat je microbioom bevat. Als dat wat er in het toilet drijft aan de harde kant is, dan huizen er in jouw darmen waarschijnlijk meer bacteriële soorten dan in die van de gemiddelde Vlaming. Met andere woorden: je beschikt over een rijke darmflora. Is de ontlasting eerder zacht? Dan heb je hoge kans dat dat er een pak minder zijn. Maar een gevarieerde darmflora is niet per se gezonder. Veel of weinig bacteriën: je kan even gezond zijn.”

(lees verder onder de foto)

Professor Danny De Looze.
VIER Professor Danny De Looze.

Is de oorzaak of de oplossing voor aandoeningen als depressie of fibromyalgie in onze darmen te vinden?

Doris Vandeputte: “Tegenwoordig worden er heel veel ziektes in verband gebracht met onze darmflora. Volgens mij komt dat omdat het besef groeit dat bacteriën overal zijn: wij zijn ontstaan uit een bacteriële poel en we leven continu met miljarden microben samen. Het belang van die symbiose wordt nu meer en meer onderkend. Bovendien hebben we nu eindelijk de tools om die microben gerichter te bestuderen. Dat heeft zijn effect op het ziekteonderzoek: zaken waar vroeger geen aandacht voor was, worden nu wel onder de loep genomen.”

“Daardoor zijn er nu inderdaad heel wat hypotheses over allerlei aandoeningen ontstaan die nog onderzocht moeten worden. Wel hebben we intussen een specifieke darmflorasamenstelling – oftewel ‘enterotype’ – kunnen
identificeren die vaak voorkomt bij patiënten met ontstekingsziekten in de lever en darmen. Dit darmfloratype telt minder bacteriën en heeft een lage bacteriële diversiteit. Datzelfde enterotype werd eerder ook al geassocieerd met een verminderd welzijn en depressie. Op basis van de darmflora lijkt er dus een link te zijn tussen mensen die aan compleet verschillende aandoeningen lijden, maar het is nog veel te vroeg om conclusies te trekken. De oplossingen van vandaag staan ook nog niet op punt.” 

Een stoelgangdonatie is nu een microbieel hagelvuur, terwijl het waarschijnlijk beter is om met scherp te schieten

Doris Vandeputte

“Voor pre- of probiotica valt veel te zeggen, maar het wetenschappelijk bewijs moet sterker. Ook over de fecale transfer is het laatste woord nog niet gezegd. We weten momenteel nog niet wélke bacteriën we precies transplanteren met zo’n stoelgangdonatie: het is een microbieel hagelvuur, terwijl het waarschijnlijk beter is om met scherp te schieten. Bovendien bestaat er steeds het risico dat je ongewenste zaken als ziekteverwekkers overbrengt, of dat het transplant de aandoening net verergert. We zijn trouwens nog volop aan het bepalen wat het succes van zo’n fecale transfer bepaalt en aan welke criteria ontvanger en donor moeten voldoen. Daarnaast rijst de vraag of het effect van een fecale transplantatie universeel is, of individueel. Kortom, darm-floragebaseerde oplossingen zijn zeker nog geen courante behandelmethode voor deze aandoeningen.”

Prof. De Looze: “Men heeft inderdaad vastgesteld dat patiënten die aan bepaalde aandoeningen lijden – bij de ene ziekte is het al iets duidelijker dan bij de andere – een ander microbioom hebben dan gezonde mensen. Verandert de ziekte de samenstelling van de darmflora, of maakt een bepaalde darmflora mensen juist vatbaarder voor een aandoening? Voorlopig blijft dat een kip-of- eidiscussie en moet er nog veel onderzoek gebeuren. Bij ons staat er een placebogecontroleerde studie op stapel die het effect van fecale transfer bij parkinsonpatiënten nagaat, en ook voor epilepsie is daar vraag naar.”

“De enige aandoening waarbij stoelgangtransplantatie al echt als behandelmethode toegepast wordt, is een clostridiuminfectie. Die bacterie komt vaak voor in de darmen en wordt meestal onder controle gehouden door andere, goede bacteriën. Antibioticagebruik kan de bacteriehuishouding echter in de war schoppen, en daar maakt de Clostridium difficile-bacterie soms handig gebruik van. Door een legertje goede darmbacteriën te transplanteren, kan je lichaam opnieuw de strijd aan. Hier is de werking van zo’n transplant logisch: het is één bacterie, één kiem, één duidelijk target. Maar verder is het nog te vroeg om te spreken over ‘het bruine goud’.”

Wij bundelen alle adviezen van experten over jouw gezondheid, voeding en beweging in dit dossier.

Op gewicht blijven of afvallen, zonder jezelf van alles te ontzeggen? Diëtiste Sanne Mouha geeft raad: “Verdeel je calorieën slim over de dag”

Topdokter veegt de vloer aan met voedingsmythes: “We zijn niet allemaal glutenintolerant. En drink vooral melk, ook als je geen lactose verteert

“Ik wil vet verliezen, maar ook spieren opbouwen”: Lieven Maesschalck en zijn team beantwoorden al je fitnessvragen




17 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Jimmy Becker

    Toch spijtig dat interessante artikels enkel voor abonnees zijn...

  • Vergeynst Hilda

    Dat weet ik reeds lange tijd, als je darmen niet in orde zijn heeft dan consequenties voor gans je lichaam, vitaminen en andere voedingsstoffen komen via de dunne darm in het lichaam en je hebt ook de enzymen nodig om uw eten te verteren, als er daar iets schort krijgt je andere gezondheidsproblemen. !!

  • Antoon Hooghe

    Dat artikel zal wel zinvol zijn maar de foto die hiervoor gebruikt wordt is dat helemaal niet ! Nog een klein zetje en het lijkt een erotische foto. Enerzijds in de bres springen als er iets gebeurt inzake misbruik en dan voor iets medisch ongeveer dezelfde foto gebruiken , dat past niet ! Daarbij is de foto slecht bewerkt !

  • Flor Peeters

    Ik eet alles en weet niet wat last is van de darmen, werken als kleine zelfstandige met 12 werkuren en veel bewegen heeft mij geholpen, daar heb ik geen boek voor nodig.

  • Gaston FOUBERT

    Enkele jaren geleden op VRT in Koppen een Indiër gezien die in Gent woonde en half Nederlands en Engels sprak. Die had voor zich een grote schaal met negen kleine schaaltjes met kruiden in alle kleuren. Die zei toen : als het in de buik in orde is, is alles in orde …. geen hoofdpijn, geen migraine, enz. Heel wat vrouwen constiperen, vandaar dat vele last hebben van deze kwalen. Dat je enkel zink en B12 nodig hebt is niet juist, daar alleen zal je het niet mee redden.