"Photoshop is normaal, het zit al 2.500 jaar ingeburgerd in onze westerse cultuur"

Foto door Marcelo Matarazzo via Unsplash
Een strakkere buik, slankere benen, wespentaille en vollere borsten: de modewereld en magazines zijn niet vies van een beetje Photoshop. Het lichaam van modellen wordt lustig onder handen genomen. De normaalste zaak van de wereld zegt professor en kunsthistoricus Koenraad Jonckheere, verbonden aan de Gentse universiteit in een video van de Universiteit van Vlaanderen voor Radio 1 en Knack.

In een maatschappij waar alsmaar meer bewustzijn rond self-love heerst, wordt er steeds vaker gepleit voor ongeretoucheerde beelden. “Bij filmpjes over gefotoshopte beelden wordt vaak gezegd dat ze niet meer door de beugel kunnen”, start Koenraad Jonckheere de informatieve sessie. Velen willen dat tijdschriften hun modellen niet meer digitaal mogen bewerken, hij ziet daar vanuit het perspectief als kunsthistoricus echter niet meteen graten in. "Voor een kunsthistoricus is dat de normaalste zaak van de wereld. Ik weet niet of jullie het beseffen, maar we zijn al 2.500 jaar aan het fotoshoppen."

Fotoshoppen is van alle tijden

Een opvallende uitspraak die hij staaft aan de hand van een schilderij van Zeuxis uit de vijfde eeuw voor Christus. "Hij werd gevraagd om een schilderij te maken van Helena, de mooiste vrouw ooit. Alleen vond hij in het Griekse Croton het juiste model niet. Daarop liet hij alle vrouwen tot bij hem komen, en gebruikte hij de allermooiste elementen van de allermooiste vrouwen. Die combineerde hij om uiteindelijk één van de beroemdste portretten uit de antieke oudheid te maken.“

Vijfhonderd jaar later gaat het er in het Romeinse Rijk nog niet veel anders aan toe. Keizer Augustus gebruikte de perfecte mannen uit de Griekse kunst om beelden te maken van hemzelf als propaganda. Door de beelden net genoeg van zijn eigen gelaats- en lichaamskenmerken te geven, werd hij afgebeeld als een soort halfgod. 

En ook in de Renaissance werd de realiteit een handje geholpen. "Heiligen werden niet geportretteerd als mensen van vlees en bloed, wel als perfecte wezens. Mensen die als het ware op geen enkel foutje te betrappen zijn." Niet alleen keizer Augustus, ook Rubens manipuleerde fysieke kenmerken. "Alle kunstenaars uit zijn tijd waren zich er heel goed van bewust dat je mensen en gezichten kan manipuleren”, klinkt het.

Obsessie in het ideaalbeeld

Zelfs het beroemdste schilderij uit de kunstgeschiedenis, de Mona Lisa, alsook de stripfiguren van Jef Nys, de bedenker van Jommeke, zijn op die wijze tot stand gekomen. Het bewerken van fysieke kenmerken is dus iets van alle tijden. De vraag die we ons echter moeten stellen, is waar die obsessie in het ideaalbeeld vandaan komt. Zelf verklaart hij het fenomeen aan de hand van twee verschillende peilers uit onze beschaving: de klassieke filosofie en het christendom. De professor besluit dat het belangrijk is om af en toe stil te staan bij Photoshop. "Het wijst ons op problemen die al 2.500 jaar eigen zijn aan onze westerse cultuur."




2 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • verbrugghe thierry

    Photoshop is zelfde als mensen bedriegen en beliegen. Niks is wat het lijkt op welke Foto's. Laat een beeld zijn zo als het is en stop met al dat bedrog.

  • Steven Vanden Broeck

    Uiteraard. De meeste kritiek de laatste jaren is nu eenmaal op niets gebaseerd. Mijn vader had destijds, in wat hij zijn donkere kamer noemde, allerhande chemicaliën en andere middeltjes om de foto's te verbeteren. De huid werd licht wazig gemaakt om onevenheden te verstoppen en te bleke huid werd bijgeleurd tijdens de onwtikkeling.