"Aidsvirus verzwakt": hoe optimistisch mogen we zijn?

THINKSTOCK
Een wetenschappelijke studie van de Universiteit van Oxford wees uit dat hiv steeds minder besmettelijk wordt, en bovendien steeds trager aidssymptomen veroorzaakt. Ontzettend goed nieuws, maar hoe optimistisch mogen we zijn?

Gisteren was het Wereldaidsdag. Wereldwijd valt er te spreken van een relatief gunstige evolutie van de ziekte: tien jaar geleden werden er ongeveer 3 miljoen mensen per jaar met hiv besmet, nu zijn dat er nog 2 miljoen. In ons land is het aantal gediagnosticeerde hiv-infecties vorig jaar met 9 procent gedaald tegenover 2012. In Rusland, daarentegen, stijgt het aantal infecties volgens de zorgdiensten dan weer met "alarmerende cijfers".

Echt goed nieuws komt er vandaag van de BBC. De Britse omroep boog zich over een studie van de Universiteit van Oxford, die uitwees dat het aidsvirus uit zichzelf verzwakt, en op termijn zelfs onschadelijk kan worden voor de mens.

Hiv is een virus dat heel gemakkelijk muteert, en op die manier het immuunsysteem kan ontwijken en aantasten. Bij mensen met een uitzonderlijk sterk immuunsysteem kan het virus echter in de problemen komen. "Het moet zich dan aanpassen om te kunnen overleven, en dat heeft een prijskaartje", legt professor Philip Goulder van de Universiteit van Oxford uit. Het virus zal zich minder snel kunnen voortplanten, en wordt dus minder besmettelijk.

Dat is precies wat de Britse wetenschappers zagen gebeuren in Afrika. Ze vergeleken hiv-stalen uit Botswana, waar de aidsepidemie vroeg op gang kwam en zich hevig verspreidde, met stalen uit Zuid-Afrika, waar dat later gebeurde. "De resultaten zijn opmerkelijk", zegt Goulder. "In Botswana ligt het voortplantingsvermogen van het virus 10 procent lager dan in Zuid-Afrika." Met andere woorden: het virus wordt trager, besmet minder mensen en maakt ze bovendien minder snel ziek.

Ook door de toegenomen behandeling met antiretrovirale middelen, die het replicatieproces van hiv blokkeren, lijkt het virus te evolueren naar een steeds zwakkere vorm. "Twintig jaar geleden ontwikkelden aidspatiënten de ziekte ongeveer 10 jaar na besmetting met het virus. In het laatste decennium kan die termijn in Botswana verlengd zijn tot 12,5 jaar. Het is niet ondenkbaar dat die evolutie steeds verder gaat. In de toekomst ontwikkelen mensen misschien tientallen jaren lang geen symptomen."

Hiv lijkt te evolueren naar een steeds zwakkere vorm.
THINKSTOCK Hiv lijkt te evolueren naar een steeds zwakkere vorm.

Mortaliteit

Alle redenen om bijzonder optimistisch te zijn, lijkt het. De Universiteit van Oxford is tenslotte niet van de minste. Toch moeten de hoopgevende resultaten van dit onderzoek in de juist context geplaatst worden. "Een viertal jaar geleden werd al een gelijkaardige studie uitgevoerd. Die bewees net het omgekeerde", vertelt Linos Vandekerckhove, hiv-expert aan het UZ Gent. "Die studie onderzocht de 'fitheid' van het virus over een verloop van dertig jaar. Die bleek alleen maar toegenomen. Ik denk niet dat er in Botswana zulke oude stalen beschikbaar zijn."

De studie uit Oxford vergeleek stalen uit Botswana van 2002 tot 2005 met Zuid-Afrikaanse stalen uit de jaren 2007-2008 en 2012-2013. "Appels met peren vergelijken", vreest Vandekerckhove.

Er moet in de eerste plaats naar de impact van de ziekte gekeken worden, zegt hij. "De mortaliteit van hiv biedt wienig reden om optimistisch te zijn. Hiv maakt 25.000 doden per week, en dan tellen we alleen nog maar de volwassenen mee. Het zou kunnen dat bepaalde stalen op een verzwakking van het virus wijzen, maar als je op het einde van de rit in het graf ligt, ben je daar weinig mee."

Het zou kunnen dat bepaalde stalen op een verzwakking van het virus wijzen, maar als je op het einde van de rit in het graf ligt, ben je daar weinig mee

Linos Vandekerckhove, hiv-expert UZ Gent