Exclusief voor abonnees

Ja, je kan zelfs je baby leren slapen, zeggen deze slaapexperts: “Maar gewoon laten wenen zal ik nooit aanraden”

Beeld ter illustratie.
Shutterstock Beeld ter illustratie.
Huilbaby’s, krijsende peuters, kinderen die elke nacht aan je bed staan of enkel op de achterbank van de auto in slaap vallen... Het zijn horrorverhalen die veel vermoeide ouders bekend in de oren klinken. Slaapzand is helaas nog niet te koop, maar advies van een slaapcoach en expert kan wel helpen. “Slapen is een vaardigheid, net als fietsen en leren lezen. Het moet aangeleerd worden.”

Karen Claes (35), slaapcoach en orthopedagoog, weet waarover ze spreekt. Ze had twee moeilijke slapers in huis, haar dochters Bo (5,5) en Nora (4,5). “De eerste 3,5 jaar heb ik niet doorgeslapen. Ik moest elke nacht drie tot vier keer opstaan. Op den duur probeer je alles: de kinderen bij je in bed nemen, nog een flesje geven… Alles om zelf te kunnen slapen, want morgen moet je weer werken. Het is gedrag dat ik nu afraad, want je kweekt slechte gewoontes, maar het is menselijk. Ik begrijp de ouders die bij mij komen heel goed. Sommigen zeggen: als ons kindje ’s nachts wakker wordt, zetten we een filmpje van Bumba op en dan wordt hij rustig. Je weet dan wel dat je niet goed bezig bent, maar toch doe je het.”

Achteraf gezien beseft Karen waar het ‘fout’ is gegaan. “We hebben ons eerste kind, ons zoontje, verloren bij de geboorte. Daardoor was ik zó overbezorgd dat ik bij het minste geluid van mijn dochters naast de wieg stond. Het was voor mij moeilijk om hen los te laten, dus omgekeerd gold dat ook. Toen we met vakantie gingen, is de bom gebarsten. In die vreemde omgeving wou Nora niet slapen. Ze krijste en huilde tot ze bij ons mocht liggen. Toen begreep ik dat er een slaappatroon gegroeid was dat we moesten doorbreken. Ik dacht: er moet toch iemand zijn die ons kan helpen, en zo ben ik bij een Nederlandse slaapcoach terechtgekomen. Een openbaring was dat, én een bevrijding. Het stimuleerde me ook om zelf als slaapcoach aan de slag te gaan en andere gezinnen te helpen.”

Stap voor stap

Karen volgde een opleiding tot Gentle Sleep Coach bij de Amerikaanse Kim West, alias ‘The Sleep Lady’. Ze werkt met kinderen tussen nul en vijf jaar, hoewel ze benadrukt dat slapeloze nachten er de eerste zes maanden gewoon bijhoren. “The Gentle Sleep Coach-methode is een milde en liefdevolle manier om samen met de ouders het kind zelfstandig te leren in- en doorslapen”, legt Karen uit. “Via stapsgewijze technieken, die het kind voldoende vertrouwen en veiligheid bieden.”

Er is een andere methode waarbij ‘extinctie’ of ‘crying it out’ centraal staat. Aan de ouders wordt dan gevraagd om bij ongewenst gedrag hun aandacht volledig terug te trekken. Een huilend kind of een kind dat om aandacht vraagt, wordt dan genegeerd tot het van vermoeidheid en frustratie in slaap valt.

Dat is hard, voor kinderen én ouders, vindt Karen. “Je moet het als ouder maar kunnen, een kind laten krijsen en wenen. Voor een baby is huilen vaak de enige manier om te communiceren, dus ik vind dat verschrikkelijk. De techniek heeft in sommige gevallen zijn verdienste, maar ik zal die aanpak nooit gebruiken of aanraden. Ik hanteer een stapsgewijze methode met veel ondersteuning en nabijheid, waarbij ouders langzaam afstand nemen van het kind en de fysieke nabijheid afbouwen. Van naast de wieg zitten en het handje strelen, tot de stoel verder weg zetten, tot hij in de deuropening staat, en ten slotte wegblijven.” 

“Op drie à vier weken leert het kind in een veilige omgeving dat het je aanwezigheid niet nodig heeft om in slaap te vallen. Je staat er niet bij stil, maar het is echt iets wat een kind moet leren: in slaap vallen. Het moet tot het besef komen: ik heb mama of papa niet nodig, ik kan dit alleen. Leren slapen is een vaardigheid, net als fietsen, lopen en lezen. Het moet aangeleerd worden.”

Elk kind is anders

Ouders die bij de coach aankloppen, moeten met de slechte slaper eerst langs de kinderarts passeren. Slaapapneu, allergieën, eczema, reflux, sinusitis, overgewicht… Het kunnen allemaal slaapverstoorders zijn.

Zodra medische redenen zijn uitgesloten, heeft de coach een uitgebreid gesprek met de ouders en wordt een lange vragenlijst ingevuld. “Elk kind is anders en elke ouder heeft een andere opvoedstijl en levenswijze”, weet Karen. “Een slaappatroon dat bij de ene verstorend werkt, is voor de andere volledig aanvaardbaar. Zo zijn er ouders die zeggen: ik vind het niet erg als ze ’s nachts nog een keer bij ons ligt. Of: ik sta met plezier op om hem nog een flesje te geven. Ik veroordeel niemand, de termen ‘goed’ en ‘fout’ bestaan hier niet. Elk slaaptraject wordt op maat van het kind en het gezin gemaakt.”

Zeker is dat ouders die bij Karen aankloppen een probleem hebben én dat het gezin lijdt onder het slaapgedrag van het kind. “Omdat ouders niet meer functioneren op hun werk bijvoorbeeld, gesloopt door het slaaptekort. Omdat mama een mate van onafhankelijkheid terug wil: ze wil wel weer eens een avond weg kunnen, en het kindje kan niet zonder haar slapen. Omdat de ouders merken dat hun lontjes kort worden en ze bits reageren tegen de andere kinderen. Het hoeft niet dramatisch te zijn. Ouders die bij mij komen, willen een duwtje in de goede richting. Ze verlangen naar wat ademruimte en energie voor hun gezin.”

Flesje, boekje

Centraal voor een goed slapend kind is het bedtijdritueel. Essentieel voor de ouders: consequent en voorspelbaar zijn. Karen: “Je moet structuur brengen in de tijd voor het slapengaan: een vast bedtijduur, een opeenvolging van een aantal handelingen in dezelfde volgorde: flesje, pyjama, boekje… Het moet geen lang ritueel zijn, vijf à tien minuten volstaan. Je kan er al vanaf zes of acht weken mee beginnen. Voor een kind biedt die routine veiligheid en houvast.”

“Als ouder is het belangrijk dat je consequent blijft. Eén verhaaltje is één verhaaltje. Kinderen zijn kampioenen in manipulatie en uitstelgedrag. ‘Nog een zoentje papa, ik zie je zo graag.’ ‘Nog een glas water, mama, ik heb zo’n dorst.’ Dan moet je van je hart een steen maken, niet afwijken van het ritueel. De verleiding om toe te geven, kan groot zijn. Als in nacht drie het hartverscheurende huilen nog niet is gestopt, is het een snelle oplossing om je kind bij je in bed te nemen. Maar je moet volhouden. En kalm blijven. Van een boze ouder wordt een kind niet rustig. Consequent en voorspelbaar gedrag, regelmaat. Je zou het op een kussen moeten borduren.”

Een goede nachtrust begint overdag en start ook daar met rituelen: vaste etenstijden, een gezonde dosis beweging, niet te veel blauw licht van de iPad of tv voor het slapengaan, alleen dutjes op het gepaste moment.

Karen: “Slaapcoaching klinkt misschien moeilijk, maar voor de meeste trajecten volstaan drie of vier weken, en dan zijn de problemen in 95% van de gevallen van de baan. Slaap is een kwestie van opvoeding, en als je daar wat hulp bij kan gebruiken, is daar niets mis mee.”

Karen Claes: www.vangaapnaarslaap.be

Vijf vragen aan de kinderarts

Professor dr. Stijn Verhulst, hoofd kindergeneeskunde UZ Antwerpen, is verbonden aan het slaapcentrum voor kinderen en ziet tal van kinderen met slaapproblemen de revue passeren.

Welke leeftijden ziet u het vaakst?

“Wij behandelen alle soorten van slaapproblemen bij kinderen en adolescenten van nul tot achttien jaar, maar de grootste groep zijn de jonge kinderen onder de twee en drie jaar met gedragsmatige slaapproblemen. Ze kunnen niet in- of doorslapen en er is geen medische oorzaak. Ze hebben een verkeerd patroon aangeleerd en om dat te doorbreken, hebben we een gedragsmatige aanpak nodig.”

“Daarnaast zien we veel pubers die moeilijk de slaap kunnen vatten. Daar zitten de schermen en het blauwe licht zeker voor iets tussen, of hun actieve leven vol schoolwerk, hobby’s en vrienden. Bij anderen spelen ook stress en piekeren mee, de druk die de school met zich meebrengt.”

Slaapwandelen en -praten komen bij kinderen vaak voor. Hoe komt dat?

“Parasomnieën — ongewone gedragingen tijdens het slapen zoals paniekaanvallen, praten en wandelen — zijn bij kinderen inderdaad vrij courant. Hun slaapcyclus is anders opgebouwd dan die van volwassenen. Tot ze naar de middelbare school gaan, hebben kinderen zeer veel diepe slaap, en dat is de fase waarin parasomnieën optreden. Als de slaapcyclus evolueert naar die van een volwassene, zo rond twaalf jaar, is het met het slaapwandelen en nachtangsten meestal ook afgelopen.” 

“We beschouwen het als ‘normale’ fenomenen, hoewel pavor nocturnus er voor ouders heel angstaanjagend kan uitzien. De kinderen lijken klaarwakker, schreeuwen van angst, transpireren… en ze reageren absoluut niet op kalmerende woorden of troost. Ze zijn in diepe slaap. Zowel slaapwandelen als nachtangsten zijn theoretisch niet verbonden aan stress, maar het is wél wat we van ouders horen: als er overdag iets heftigs gebeurt, vergroot de kans op slaapwandelen of pavor nocturnus. Met een psycholoog of relaxatietherapie proberen we de kinderen met stress te leren omgaan.”

Hoe ga je om met kinderangsten, monsters onder het bed?

“Dat is een dunne lijn. Je moet de angsten serieus nemen, maar ook niet té. Laat het kind vertellen en probeer het gerust te stellen. Wat werkt, is het kind voor het slapengaan een verhaaltje te laten maken waarin de angst voorkomt, maar waarin het kind samen met zijn/haar knuffel het monster overwint. Dat werkt voor veel kinderen. Als er een grotere angstproblematiek is, moet er hulp van de psycholoog worden ingeschakeld.”

Hoe staat u tegenover de ‘crying it out’-techniek, de laat-maar-huilen-aanpak?

“Ik ben geen voorstander. Zeker in de eerste levensmaanden zijn kinderen te jong om ze te laten wenen. Als ze dan huilen, móet je gaan kijken of er iets aan de hand is. Vanaf zes à negen maanden beginnen kinderen te leren doorslapen. Dan heb je een grens te bewaken: niet bij de eerste kik gaan zien, maar een beetje afwachten, het kind de kans geven om zichzelf te troosten en in slaap te vallen. Ouders horen dat verschil trouwens: nu protesteert hij een beetje, nu is er écht iets aan de hand. Maar de deur dichttrekken en dat kind maar laten wenen, zou ik niet aanraden en zelf niet kunnen. Wij verkiezen een stap-voor-staptechniek, waarin de reactietijd van de ouders wordt verlengd en de contactperiode met het kind zo kort mogelijk wordt gehouden.”

Zijn er meer kinderen dan vroeger met slaapproblemen?

“Er zijn meer ouders die problemen hebben met hun slecht slapende kinderen dan vroeger, omdat beide ouders vaak werken. Daardoor wegen de gevolgen van slaaptekort nu sneller en zwaarder door. Bovendien zijn we slaap meer aandacht gaan geven en zien we het nu als essentieel onderdeel van een gezonde levensstijl, naast beweging en evenwichtige voeding. Voor een kind is een gezonde nachtrust de sleutel tot een goede ontwikkeling. Kinderen groeien en recupereren tijdens de slaap, het is dán dat hun brein zich ontwikkelt. We vinden slaap eindelijk belangrijk genoeg om een goede nachtrust ernstig te nemen, dus trekken we ook sneller aan de alarmbel.”

Stijn Verhulst via Het Koningin Mathilde Moeder- en kindcentrum (UZA), http://kinderen.uza.be

We liggen vaak wakker ’s nachts, en de uiteenlopende redenen en oplossingen daarvoor houden ons bezig. De beste stukken over slapen en slaapproblemen lees je in dit dossier.

Maar liefst 1 op de 2 Vlamingen slaapt slecht, maar: “Wees gerust. Iedereen kan opnieuw leren slapen”

Middeltjes tegen snurken: wat helpt nu echt?

Slaapproblemen zijn niet zelden te wijten aan apneu: “Dat is een sluipmoordenaar. Apneu put je volledig uit”




2 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Chris Devlaeminck

    Het moet aangeleerd!? Dat zullen de slaapexperts je dan wel aanleren. Mits betaling uiteraard. Wat een zever. Wij hebben onze kinderen misschien max. een week laten wenen. Ze moesten leren slapen zonder de lichamelijke warmte die dieren in een nest ervaren. En ja, de mens is een dier. Het was hard maar het loont. Nadat ze in slaap gevallen waren dan gaan controleren. Nooit geen slaapproblemen gehad. En nadien ook geen geestelijke problemen. Dit toch even melden voor de halfzachten onder ons.

  • Chris Devlaeminck

    Het moet aangeleerd!? Dat zullen de slaapexperts je dan wel aanleren. Mits betaling uiteraard. Wat een zever. Wij hebben onze kinderen misschien max. een week laten wenen. Ze moesten leren slapen zonder de lichamelijke warmte die dieren in een nest ervaren. En ja, de mens is een dier. Het was hard maar het loont. Nadat ze in slaap gevallen waren dan gaan controleren. Nooit geen slaapproblemen gehad. En nadien ook geen geestelijke problemen. Dit toch even melden voor de halfzachten onder ons.