Exclusief voor abonnees

Alcohol, wiet, coke, xtc, heroïne: wat is de schadelijkste drug voor een ongeboren kind?

Expert schetst gevolgen op kind van druggebruik tijdens zwangerschap

Druggebruik tijdens de zwangerschap, van nicotine over alcohol en wiet tot coke en heroïne: de gevolgen voor het kind kunnen desastreus zijn, maar daarom niet bij de middelen waarvan je het zou verwachten.
Getty Images/iStockphoto Druggebruik tijdens de zwangerschap, van nicotine over alcohol en wiet tot coke en heroïne: de gevolgen voor het kind kunnen desastreus zijn, maar daarom niet bij de middelen waarvan je het zou verwachten.
Wanneer de vrouw tijdens haar zwangerschap drugs gebruikt, wat is dan de impact daarvan op het kind? Professor neonatale intensieve zorg Koenraad Smets (UZGent) is expert en overloopt de impact van verschillende drugs op het ongeboren kind. “Cannabis roken beïnvloedt permanent de werking van de hersenen van het kind. Daarom moeten we van een harddrug spreken.”

Tabak

Koenraad Smets: “Nicotine zorgt voor een verminderde toevoer van voedingsstoffen van de moederkoek naar de foetus, wat resulteert in een lager geboortegewicht en andere problemen van tijdelijke aard. Als de zwangere vrouw minder dan tien sigaretten per dag rookt, kan de moederkoek daar tegen. Daarnaast zorgt nicotine ook voor een verhoogd risico op wiegendood. Bij proefdieren blijkt dat de slechte werking van het ademhalingsregulatiecentrum in de hersenen erger wordt naarmate de moeder meer rookt. Er is hier geen ‘veilige hoeveelheid’. Ook passief roken tijdens de zwangerschap is nadrukkelijk af te raden. Roken tijdens de zwangerschap maakt kinderen niet kwetsbaarder om later verslaafd te raken aan nicotine, wat bij cannabis wel het geval is.”

Alcohol

Smets: “Hier heb je het fenomeen van het foetaal alcoholsyndroom, waarbij na prenatale blootstelling aan alcohol misvormingen in het aangezicht optreden. De baby is bij de geboorte niet verslaafd en moet niet afkicken, in tegenstelling tot nicotine waarbij het kind de eerste dagen tot weken moet afkicken. Daarnaast zien we ook ontwikkelingsstoornissen bij het kind. Die zijn zeer variabel, zodat we niet kunnen zeggen dat een bepaald aantal glazen per week veilig is. Toch zien we dat bij gebruik van grote hoeveelheden alcohol er zeker niet altijd een effect is op de baby. Hoewel we geen grens kunnen trekken, durf ik stellen dat normaal gebruik met bijvoorbeeld een glaasje bij bijzondere gelegenheden geen kwaad kan.”

Cannabis

Smets: “Wie 1 joint per dag rookt, is zwaar verslaafd. Van lichte verslaving spreken we bij minder dan 1 joint per week. Gebruikt de moeder tijdens de hele zwangerschap cannabis, dan raakt de werking van de hersenen van het kind permanent beïnvloed. In die zin moeten we van een harddrug spreken. Bij volwassen gebruikers zien we dat cannabis het geheugen permanent aantast, ook nadat men gestopt is. Bij de kinderen van blowende moeders zien we in de prepuberteit meer gedragsstoornissen, meer ADHD en zelfs depressies. Tien- tot twaalfjarigen die nood hebben aan psychiatrische begeleiding. We zien ook meer crimineel gedrag bij jongvolwassenen. Bij 18- tot 22-jarigen die in de baarmoeder aan cannabis werden blootgesteld, werken de voorhoofdskwabben in de hersenen, die hogere functies bedienen zoals plannen en abstract redeneren, anders. Ook als ze zelf niet gebruiken. Het is weinig waarschijnlijk dat de hersenen beter werken.”

Amfetamine en xtc

Smets: “Xtc is niet verslavend, het is net als amfetamine een middel dat gebruikt wordt om uit te gaan. De meeste info die we hierover hebben, blijft beperkt tot het eerste trimester van de zwangerschap omdat moeders doorgaans stoppen met het gebruik van zodra ze weten dat ze zwanger zijn. Moeders die xtc of amfetamine blijven gebruiken tijdens de zwangerschap, riskeren een kind met ernstige skeletafwijkingen. Zo werd in de literatuur een baby zonder schouderbladen, zonder sleutelbeenderen en zonder bovenarmen beschreven. In een reeks prenataal aan xtc blootgestelde patiënten vond men meer klompvoeten dan in de normale bevolking. Het vermoeden dat xtc en amfetamine negatief inwerken op de ontwikkeling van het skelet, is sterk.”

Cocaïne

Smets: “Dit is de grootste vuiligheid die een zwangere vrouw kan nemen. Coke zorgt voor een sterke samentrekking van de bloedvaten, wat de ontwikkeling van alle organen verstoort en voor afwijkingen van kop tot teen kan zorgen. Kindjes die een hand missen of een voetje, kindjes die levenslang blind blijven. Hersen-, hart- en darminfarcten. Werkelijk de meest verwoestende afwijkingen. Baby’s van een cokesnuivende moeder kicken niet af, maar hun overprikkelde zenuwstelsel herstelt wanneer de stof uit het lichaam trekt.”

Heroïne

Smets: “Voor heroïnegebruik tijdens de zwangerschap zijn er geen sterke bewijzen van gevolgen op lange termijn. Het kind zal na de geboorte moeten afkicken, dat wel. De ontwenning van het kind kan weken tot maanden duren, met een behandeling in het ziekenhuis voor symptomen van het zenuwstelsel, de maag en de darmen, hart en ademhaling.”

Getuigenis

Tamara* (43) uit Gent is een ­alleenstaande moeder met twee tienerzonen, en tevens de moedige pleegmoeder van Jessica* (8) en Keanu* (3). Hun biologische mama, die tussen Jessica en ­Keanu nog een kind kreeg en in augustus vorig jaar beviel van haar vierde, gebruikte heroïne en speed (amfetamines) toen ze zwanger was van Jessica. “Tijdens haar zwangerschap van Keanu gebruikte ze enkel cannabis”, ­getuigt Tamara. “Jessica lijdt aan gedragsstoornissen en heeft een achterstand op zowel motorisch als cognitief vlak. Ze heeft weinig controle over haar emoties, haar boosheid komt snel bovendrijven. Ze heeft een minderwaardigheidscomplex en lijdt aan faalangst. Keanu, daarentegen, heeft minder schadelijke gevolgen van zijn moeders wietgebruik. Hij staat sterker in het leven, maar het druggebruik van zijn moeder kan tijdens zijn puberteit nog voor nare gevolgen zorgen.”

Averechts

Het voorstel om verslaafde ­moeders onder toezicht te plaatsen of te dwingen af te kicken, vindt Tamara een goede zaak. “In Nederland zijn er tehuizen waar zulke vrouwen terechtkunnen om tijdens hun zwangerschap af te kicken. Dat heeft succes, maar hier is daar blijkbaar geen geld voor.” Dat rechters een kind nog voor de geboorte zouden kunnen plaatsen in een pleeggezin, vindt minder genade bij de pleegmoeder. “Dat kan averechts werken. ‘Ze nemen me toch mijn kind af, waarom zou ik moeite doen om af te kicken?’ Is het dan niet beter abortus op te leggen? Ik denk nu aan mijn zoon van 16, die kwaad werd toen de moeder van Jessica weer eens zwanger bleek. Hij vindt het wraakroepend dat ze kinderen mag blijven krijgen. Want één ding staat vast: ze zal nog zwanger worden.”

*Om hun privacy te beschermen zijn hun namen gewijzigd.